植物学の一般用語 Ургамлын ерөнхий нэр томьёо 163
автогами
自家受精
autogamy
Дээд ургамлын өөрөө өөртөө тоос хүртэж үр тогтох үйл явц
алехины дүрэм
アリョーヒンの法則
Alyokhin's rule
Умар зүгийн гаралтай чийгсүү моднууд уулынхаа ар талд нь, харин өмнө зүгийн гаралтай моднууд умар зүг, уулын өврийн ээвэр энгэрийг дагаж ургадаг зүй тогтолтой.
альгологи
藻類学
algology
Замаг судлал
амсрын эс
孔辺細胞
guard cell
Навчны усны ууршилтыг зохицуулна.
анемофил
風媒性の
anemophilous
Салхиар тоосоо хүртээдэг ургамал
анемохор
風散布性の
anemochorous
Ургамлын үр, тоос, спор, жимс, эгэл биетний цист, жижиг шавж зэргийг ийнхүү нэрлэдэг.
антерид
造精器
antheridium
Хөвдний эр бэлгийн эрхтэн
антропофил
人里植物
anthropophilous plant
Хөл газрын ургамал хог ургамал. Байгалийн унаган төрх алдагдсан нутагт ургаж хөрсний “шархыг" эдгээж анхны байдалд оруулах урьдчилсан нөхцлийг бүрдүүлдэг.
анхдагч сукцесс
一次遷移
primary succession
Тодорхой нутагт ургамлын шинэ бүлгэмдэл үүсэн бүрэлдэх үзэгдэл.
апопласт зам
アポプラスト経路
apoplast pathway
үндэсний эсүүдийн ханаар ургамалд ус шингэн орох зам
архегони
造卵器
archegonium
Хөвд. Спорт дээд ургамлын спороос ургаж хөгжсөн анхны бие дээр үүссэн, эм бэлгийн эрхтэн.
ауксин
オーキシン
auxin
Ургамлын өсөлтийг зохицуулагч гормон. Ургамлын нахианы ургах шовгорын эсэд байнга үүсч, долонгоор дамжин бусад эрхтэнд тархаж өсөлт хөгжилтөнд нөлөөлдөг.
аэренхим эд
通気組織
aerenchyma
Ургамлын агаар нөөцлөгч эд.
бамбай баг цэцэг
散房花序
corymb
Ижил бус шилбэтэй цэцгүүд цэцгийн гол дээр нэг төвшинд байрласнаар үүссэн баг цэцэг.
богино наст ургамал
短命植物
short-lived plant
Үрээр урган цэцэглэж, үр өгч, үр удмаа үлдээх хүртэл амьдралын бүтэн эргэлт нь нэгээс хоёр жилд багтдаг ургамлууд.
богино өдрийн ургамал
短日植物
short-day plant
Зуны сүүлч, намрын эхээр өдөр богиносох үед цэцэглэдэг ургамлууд.
болц гүйцэх
よく熟（じゅく）する、完熟（かんじゅく）
to ripen fully
болц гүйцээгүй
未熟（みじゅく）
unripe
боргоцой
松かさ、松ぼっくり
pine cone
ботаник
植物学
botany
Ургамал судлал
ботаникийн цэцэрлэг
植物園(しょくぶつえん)
botanical garden
бриологи
蘚苔学
bryology
Хөвд судлал
булцуу
球根(きゅうこん)
bulb (plant)
булчирхайт үслэг
腺毛
glandular hair
Ургамалын ялгаруулах зориулалттай бүтэц.
бут
低木(ていぼく)、灌木(かんぼく)
shrub; bush
бүрхүүл үрт ургамал
被子植物
angiosperm
вегетатив үржил
栄養生殖
vegetative reproduction
Амьд бие мах бод биеийн хэсэгээрээ үржихийг хэлнэ.
гаметофит
配偶体
gametophyte
Спорт ургамлын бэлгийн эс үүсэх үе шат
гелофит
沼生植物
helophyte
Ус намгархаг газар ургах ургамлууд
геотропизм
重力屈性
geotropism
Газрын татах хүчний эсрэг юм уу түүнийг дагаж ургамал ургах хариу үйлдэл
гиббереллин
ジベレリン
gibberellin
Ишний ургалт, навчны өсөлт, үрийн соёололт, жимс боловсрох, цэцэг үүсэх зэргийг зохицуулах үүрэгтэй байгалийн гормон
гидрофит
水生植物
hydrophyte
Усан орчинд ургадаг ургамал
гишүү мөчир
樹枝(じゅし)
tree branch; bough
гох дэгээ
巻きひげ
tendril
ихэнхэдээ үзүүрийн навчинцар нь хажуугийн ургамалдаа бэхлэгдэх үүрэгтэй болсон нарийхан бие.
гран
グラナ
granum
Хлорпластидын дотоод бүтцийн хэсэг
гэрцгэнэ
節果
loment
Урт нь өргөнөөсөө 3-аас дээш дахин их, тасалгаат буурцаг.
дамжуулах эд
通導組織
conductive tissue
Ургамалийн эд эрхтэнүүдэд ус, эрдэс давс, шим бодисыг дамжуулах үүрэг бүхий тусгай эд.
дендрологи
樹木学
dendrology
Модлог ургамал судлал
дохиур
雄しべ
stamen
Ургамлын эр цогцос
дэлбээ
花弁
petal
жимс
果実
fruit
жимсгэнэ
ベリー類
berry
заримдаг сөөг
亜低木
subshrub
⚠️ эх сурвалжид тодорхойгүй
заримдаг сөөгөнцөр
矮性亜低木
dwarf subshrub
⚠️ эх сурвалжид тодорхойгүй
зулзаган мод
幼木(ようぼく)
sapling; young tree
илчүү
コルク組織
cork tissue
Ургамалын үхсэн эдүүдээс бүтсэн хамгаалах бүтэц.
их бие
幹
trunk
модны хэсэг
иш
茎
stem
ургамлын хэсэг; аялга үг «иш»-ээс ялгаатай
каллус
カルス
callus
колленхим
厚角組織
collenchyma
Эс нь бүрэн үхжээгүй тулгуур эд.
криптофит
地中植物
cryptophyte
Нахиа нь хөрсөнд нуугдмал байрладаг.
ксерофит
乾生植物
xerophyte
Гансаг ургамал
ксилем
木部
xylem
модлог
кутикул
クチクラ
cuticle
Ургамлын усны алдагдлыг багасгах, ургамлын эдийг хими, физик, биологийн гэмтлээс хамгаалах үүрэгтэй, сонгины хальсны эсийн гадна талаар байрладаг.
лейкопласт
白色体
leucoplast
Өнгөгүй /үндэс, ишинд пластид юм.
ликенологи
地衣類学
lichenology
Хаг судлал
махчин ургамал
食虫植物(しょくちゅうしょくぶつ)、食肉植物(しょくにくしょくぶつ)
carnivorous plant
мезофит
中生植物
mesophyte
Чийгсэг ургамал
модлог ургамал
木本植物
woody plant
модны суулгац
苗木
seedling
Young tree planting
молцог
垂れ下がった穂
drooping spike
⚠️ эх сурвалжид тодорхойгүй
мөнх ногоон мод
常緑樹(じょうりょくじゅ)
evergreen tree
мөчир
枝
branch
навч
葉
leaf
навчит мод
広葉樹
broadleaf tree
навчны амсар
気孔
stoma
Навчны усны ууршилтыг зохицуулдаг тах хэлбэрийн хоёр эс.
нарсны давирхай
松脂(まつやに)
pine resin; pine pitch
нахиа
芽
bud
Хайрсаар бүрхэгдсэн бөгөөд ургамлийн иш, навч цэцгийн эх үүсвэрийг хадгалсан иш мөчир дээр газрын доор юмуу дээр байладаг.
нахиа гөлөглөх
芽吹く（めぶく）
bud, sprout
нисгүүр юмуу цомцог
冠毛
pappus
Үс хялгас болж хувирсан цомирлог.
нутагтаа тарьж ургуулсан ногоо
地元野菜(じもとやさい)
locally grown vegetables
нэг наст ургамал
一年草(いちねんそう)、一年生植物(いちねんせいしょくぶつ)
annual plant; annual
нэг наст өвслөг
一年生草本
annual herb
Үрээс урган намар дахин үрлэснээр амьдралынх нь мөчлөг дуусдаг ургамлууд.
нүцгэн үрт ургамал
裸子植物
gymnosperm
олон наст өвслөг ургамал
多年生草本
perennial herb
Иш нь өвслөг бөгөөд намар болохоор хагдарч унадаг, үрээс ургаад олон жил амьдардаг ургамалууд.
ороонго
蔓（つる）、蔓植物（つるしょくぶつ）
vine, creeping plant
ороонго өвслөг ургамал
つる植物
climbing plant
паренхим
柔組織
parenchyma
Үндсэн эд
пирофит
耐火植物
pyrophyte
Галд тэсвэртэй ургамал
псилофит
プシロフィトン
psilophyte
Анхны ургамал. Ургамал уснаас хуурай газар дээр гарав.
ризиод
仮根
rhizoid
Эдүүдийн ялгарал гараагүй, хөрсөнд зөвхөн бэхлэж, тогтоох үүрэгтэй бие юм.
сапрофит
腐生生物
saprophyte
Үхсэн амьтан, ургамалын сэг үлдэгдлээр хооллохбактери.
симпласт зам
シンプラスト経路
symplast pathway
Үндэсний эсүүдийн протопласт дундуур плазмодесмийн тусламжтайгаар ургамалд ус шингэн орох зам
скифейд
石細胞
sclereid
Чулуужиж үхэжсэн тулгуур эд
склеренхим
厚壁組織
sclerenchyma
Эсийн хана нь зузаарснаас болж үхэжсэн тулгуур эд.
склерофит
硬葉植物
sclerophyte
Нарийнхан жижиг навчтай ургамлууд / үетэн, агь мэт/
соёололт
発芽
germination
Үр эхэлж ургах үйл явц.
спор
胞子
spore
Усаа шахаж, гадуураа нягт бүрхүүлээр хүрээлэгдсэн эс.
спорофит
胞子体
sporophyte
2 хромосомын бүрдэлтэй бие.
спорт дээд ургамал
高等胞子植物
higher spore plant
Спороор үрждэг, эд эрхтэний ялгарал гарсан дээд ургамал.
суккулент
多肉植物
succulent
Янз бүрийн эрхтэндээ ус нөөцлөх паренхим хөгжсөн шүүслэг ургамал
сөөг
低木
shrub
Иш нь модожсон боловч гол иш гэж мэдрэгдхээргүй, бутаарургадаг ургамал.
сөөгөнцөр
小低木
dwarf shrub
⚠️ эх сурвалжид тодорхойгүй
тариан түрүү
穂
ear (of grain)
таримал ургамал
作物（さくもつ）
crop
тарималжуулах
野生種の栽培
cultivate wild species
тасалгааны ургамал
観葉植物(かんようしょくぶつ)
houseplant; foliage plant
терофит
一年生植物
therophyte
Тохиромжгүй нөхцөл өнгөрсний дараа зуны улиралд зөвхөн үрээр үрждэг ургамал
том мод
高木
tall tree
том сөөг
高潅木
tall shrub
тоос
花粉
pollen
Ургамлын эр бэлгийн эс.
тоос хүртэх
受粉
pollination
Цэцэгт ургамалд бэлгийн үржлийн үед явагдах үйл явц.
тоосны хоолой
花粉管
pollen tube
Тоос хүртэлт явагдсаны дараагаар үр боловсрох орны дотор ургах бүтэц.
транспираци
蒸散
transpiration
Ургамлын навчаар ус уурших үзэгдэл
төгөл
疎林（そりん）
sparse woodland
угларга
葉鞘
leaf sheath
навч ба навчны бариулын угийн өргөссөн юмуу ишуу ороосон хэсэг.
унаган ургамал
固有植物(こゆうしょくぶつ)
endemic plant
унанги мод
倒木
fallen tree
унгарил
綿毛（わたげ）
seed hair, fluff
унгирал
綿毛
plant down
= хөвөн
ургаа мод
立ち木（たちき）、樹木（じゅもく）
standing tree
ургал эрхтнээр үржих
栄養繁殖
vegetative reproduction
Ургамал мөчир, навч, булцуут болон үндэслэг ишээр үржих үйл явц.
ургал эрхтэн
栄養器官
vegetative organ
Үндэс, иш, навч.
ургамал
植物
plant
Анхдагч шим бодис үүссэн бүрэлдэхэд гол үүрэг гүйцэтгэдэг, ногоон мөхлөгтэй бүлэг амьд бие махбод.
ургамал соёолох
芽が出る（めがでる）、発芽（はつが）
sprout, germinate
ургамлын аймаг
植物相
flora
Тодорхой газарнутагт ургаж, бүрэлдэн тогтсон ургамалын зүйлүүдийг нийтэд нь хэлдэг.
ургамлын гаралтай сүү
植物性ミルク(しょくぶつせいミルク)
plant-based milk; plant milk
ургамлын механик эд
植物の機械組織
mechanical tissue of plants
Ургамлын үндэс, иш, хавчны гол хэсгээр байрлана, тэдгээрийн бөх бат байдлыг хангах үүрэгтэй эд.
ургамлын нэр төрлийг бүртгэх
植物種名を記録する
to register plant species and names
Монгол орны ургамлын судалгааны нэг ажил.
ургамлын суулгац
苗（なえ）
seedling
ургамлын төрөл зүйл
植物種
plant species
ургамлын эрүүл ахуйн гэрчилгээ
植物検疫証明書
phytosanitary certificate
Document certifying plant health for international trade
урт нахиа
雌しべ
pistil
Цэцэгт ургамлын эм бэлгийн эсийг дотроо агуулсан үржлийн эрхтний хэсэг.
фанерофит
地上植物
phanerophyte
Нахиа нь хөрсний гадарга дээр юмуу 30 см -ээс дээш өндөрт байрлах модлог, сөөглөг, ургамал багтана.
фитопланктон
植物プランクトン
phytoplankton
Хөвөгч ургамал
флоэм-долон
師部
phloem
Фотосинтезээр навчинд үүссэн шим бодис дамжин ургамлын бусад эрхтэнд очих уруудах гүйдэл
фототропизм
光屈性
phototropism
Гэрэл тусаж буй зүгт юмуу түүний эсрэг зүгт ургамал ургах хариу үйлдэл
хагд
立ち枯れ草
dry standing grass; dry herbage
Pasture condition term, not a species.
хамеофит
地表植物
chamaephyte
- Нахиа нь хөрсний гадарга дээр юмуу 30 см-ээс өндөргүй нөхцөлд сэргэнэ.
хиг
イシジウム
isidium
Хагийн биеийн гадаргуугаас үүссэн мөөг, замгийн бөөгнөрөл бүхий унжлага. Энэ нь тасарч унаснаар хаг вегетатив үржлээр үрждэг
хиглэг
ソレジウム
soredium
Хагийн биеийн дээд гадаргуун холтсон доор замаг , мөөгийн бөөгнөрөл бүхий биеэнцэр бий болсныг хэлнэ. Энэ нь механик гэмтлийн нөлөөгөөр задарч унан ургадаг.
хогийн ургамал
雑草（ざっそう）
weed
хожуул
切り株
tree stump
хоёр наст өвслөг ургамал
二年草
biennial plant
эх сурвалжид «хоёр наст өвс»
хувхай мод
枯れ木（かれき）、老樹（ろうじゅ）
dead tree, gnarled old tree
хэтэвч
袋果
follicle
Зөвхөн нэг талаараа задарч үрээ тараадаг хуурай үр жимсний хэлбэр
хөвч ой
樹林（じゅりん）
copse, thicket
цагаан будааны сүрэл
稲藁（いねわら、いなわら）
rice straw
царсны боргоцой
ドングリ (acorn)
acorn
цомирлог
萼
calyx
Голдуу ногоон өнгөтэй, цэцгийн шадар эрхтэн
цэцгийн бундуу
花芽
flower bud
цэцгийн суудал
花托
receptacle
цэцгийн хайрс
花鱗片
floral scale
Дүрс хувирсан шадар эрхтэн.
цэцгийн шилбэ
花柄
pedicel
= цэцгийн хөл
цэцэг
花
flower
Цэцэгт ургамалын үржлийн эрхтэн.
цэцэг хагдрах
花が散（ち）る、落花（らっか）する
flowers fall, scatter
шадар эрхтэн
花被
perianth
Цэцгийн үржлийн эрхтнийг хамгаалах үүрэгтэй дохиур, цомирлогийн хэсэг.
шилмүүст мод
針葉樹(しんようじゅ)
coniferous tree; conifer
ширэг
芝・草地
turf; sod
Ground-cover term, not a species.
ширэнгэ ой
熱帯雨林
rainforest
Botany / forest ecosystem term.
эпидерм
表皮
epiderm
Ургамлын эрхтнийг бүрхсэн хальс.
эрлийз ургамал
交配(こうはい)した植物、交雑植物(こうざつしょくぶつ)
hybrid plant
үндэс
根
root
үндэс үрт ногоо
根菜類(こんさいるい)
root vegetables
үндэст ногоо
根菜類(こんさいるい)
root vegetables
үр
種子
seed
Нөөц шим тэжээлийн бодис ба ургамлын эрхтний эх үүсвэрийг агуулсан дээд ургамлын үржлийн эрхтэн.
үр боловсрох орон
子房
ovary
Ургамлын үржлийн эрхтний чухал хэсэг бөгөөд эм бэлгийн эсийг бий болгон улмаар үр жимс болон хувирдаг эрхтэн.
үржил шим
養分（ようぶん）、滋養（じよう）
nutrient, nourishment
үржлийн эрхтэн
生殖器官
reproductive organ
Цэцэг, үр жимс
үрийн орон
子房
ovary (of a flower)
⚠️ эх сурвалжид «おしべ» гэж бичсэн нь буруу
үрслэгээ
苗（なえ）
seedling
өвс мод
草木
grasses and trees; vegetation
өвслөг ургамал
草本植物
herbaceous plant
菌類・地衣類・藻類・シダ・コケ Мөөг, хаг, замаг, оймс, хөвд 22
барановын бөөнгөнө
地衣類
Rhizoplaca Baranovii (Lecanoraceae)
вольвокс
ボルボックス
Volvox
Нэг ба олон эстний завсрын шинжтэй, гэрэлнийлэгжил явуулах чадвартай, бөмбөлөг хэлбэртэй нэг эст замаг
далайн замаг
海苔(のり)
seaweed; nori
зайдуу өдлөг нүцгэн үр
メシダ科
Gymnocarpium remotepinnatum (Cystopteridaceae)
замаг
藻類
algae
ойм
シダ植物 (fern)
fern
потанийн хөвдөл
地衣類
Cetraria Potatninii (Parmeliaceae)
саглагар шивэл
イヌドクサ
Equisetum ramosissimum (Equisetaceae)
товчин мөөг /шампиньон/
マッシュルーム
Agaricus bisporus (Agaricaceae)
тосондой
ヌメリイグチ
slippery jack
Ойд ургадаг, малгайн доод тал гуурсархуу, малгайн дээд хэсэг нь тослог нэгэн зүйлийн мөөг.
хаг
地衣類
lichen
ургамал; толгойн хагнаас (フケ) ялгаатай
хар мөөг
ハラタケ
Agaricus campestris (Agaricaceae)
хожуулдай
ナラタケ
honey fungus
Олноорой ургадаг, нимгэн малгайтай, нэгэн зүйл салбант мөөг
хусандай
ヤマイグチ
porcini mushroom
(Lat. Leccinum scabrum)
хусны онгол мөөг
カバノアナタケ、チャーガ
Inonotus obliguus (Hymenochaetaceae)
хээрийн шивлээ
スギナ
field horsetail
Equisetum arvense L.
хясаан мөөг
ヒラタケ
oyster mushroom
Lat. Pleurotus ostreatus
хөвд
コケ
Marchantiophyta (Marchantiophyta)
цагаан мөөг
シロキノコ
white mushroom
Ихэнхэдээ тал дугуй хүрээ үүсгэн ургадаг малгайн доод талд салбантай малгайт мөөг
цоохор шивэл
チシマヒメドクサ
Equisetum variegatum (Equisetaceae)
эгэл бавран
ワラビ
Pteridium aquilium (Dennstaedtiaceae)
эгэл тосондой
ヌメリイグチ
Suillus luteus (Suillaceae)