コンテンツへスキップ
科学・技術

鉱業・地質用語集

モンゴル語の鉱業・地質関連用語を、地質学、化学、地盤工学、分析化学、鉱業政策の5分野に整理した用語集です。

地質学 Геологи 279 一般化学 Ерөнхий хими 172 地盤工学 Геотехникийн инженерчлэл 13 分析・応用化学 Аналитик ба хэрэглээний хими 21 鉱業政策 Уул уурхайн бодлого ба зохицуулалт 3

地質学 Геологи 279

1

автохтон делюви

autochthonous talus

2

агломерат

agglomerate

3

агуулагч чулуулаг

country rock

4

агуулга

grade

5

акрэци (өсөх, нэмэгдэх)

accretion

6

алаг өнгийн чулуу

mosaic

7

албадмал туйлшрал /өдөөгдлийн арга

induced polarization metod

8

алеюролит

siltstone

9

алунит

alunate

10

амьтны үлдэгдэл

fauna

11

англезитжлит

anglicization

12

антиклинал/ гүдэн

upfold /anticlinal

13

антразит

anthracite

14

анх төрмөл

proterozoic

15

аншлиф

polished section

16

аплит

aplite

17

атираат

fold

18

ашиглагдаагүй олборлолт

unused extraction

Environmental accounting / extraction term; verify official JP.

19

ашигт малтмалын нөөцийн хайгуул, үнэлгээ

mineral exploration and evaluation

Mining & extraction / resource evaluation.

20

баганат өрөм

core drill

21

байгалийн хий

natural gas

MN cleaned from байгалийн хий- БҮНА; abbreviation removed for headword clarity.

22

байрандаа /deluvia хөдөлсөн/

eluvia

23

барьцалдсан бөсөл

welded tuff

24

баяжих

concentrate/ enrich

25

боржин

granite

26

борнит

bornite

27

бортон /ховилон ирмэг/

flange

28

босоо электрон тандалт

vertical electro sounding

29

бохир /нүүрс/

impure /coal/

30

бул чулуу

boulder

31

буланжерит

boulangerite

32

бутрал

crush

33

бэл хормой

foothill

34

бялхах

surge

35

бялхмал чулуулаг

effusive rock

36

бүдэг хүдэр

tetrahedrite

37

бүсийн суналт

strike of zone

38

бөмбөгөр хэсэгшил

spheroid structure

39

бөөгнөрөл

cluster

40

витринит

vitrinite

41

воластонит

wollastonite

42

габбро диорит

gabbro diorite

43

гадаргуугийн, өнгөц

hypergene (supergene)

44

гадна гадарга

crust

45

гажгийн утга

anomalous value

46

газарзүйн солбицол

geographical coordination

47

галинит

galenite

48

гантигжилт

marbeleization

49

гарал

genesis

50

гарш

exposive, outcrop

51

геологийн судалгаа

geological evaluation

52

герциний

hercynic

53

гиалофит

hyalo-ofitic

54

гидротермал

hydrothermal

55

голын хурдас/тэнд ү.а яв.компан

alluvial mine/companies

56

грейзен төрлийн

greisen style

57

гроссуляр

grossularite

58

гуравдагчийн

tertiary

59

гялга

luster

60

гүн ангал

chasm

61

гүний чулуулаг

abyssal rock

62

давхаргадас, формаци

suite

63

давхаргазүй

stratigraphy

64

дагалдах эрдэс

subordinate mineral

65

дайрга

rock waste

66

дайрганцар

rock debris

67

далд талстлаг

crypto crystalloid

68

делювийн

talus

69

дунд төрмөл

mesozoic

70

дундлаг

intermediate

71

дэл судал

dyke / dike

72

дэнж

terrace

73

дэнжийн мөргөцөг

terrace scarp

74

дөрөвдөгчийн

quaternary

75

епитермал

ephitermal

76

ерөнхий эрлийн ажил

general prospecting survey

77

жалга

ravine

78

жирхэн хүдэр

banded ore

79

задрал

dissociation

80

занаржих

schistosity

81

зануужин /занар

schist

82

зануужингийн тунамал хурдас

schist sedimentary deposit

83

захын агуулга

cut-off grade/ fringe content

84

зузаалаг

massive

85

зуувин

ellipsoid

86

зүсэлтийн зузаан

intersectional thickness

87

зүсэх

crop out

88

зүүлэг

lathlike

89

игнимбрут / галт уулын магнийн бөмбөлөг

plutonic

90

ил уурхай

borrow pit

91

илрэл

occurrence

92

интрусив / түрмэл чулуулаг/шургамал

intrusive

93

калийн хээрийн жонш

microcline/potash feldspar

94

коксжих нүүрс

charit coke

MN normalized from коксжуулсан нүүрс; mining/resource term.

95

колумбит

columbite

96

концесс/буулт, газар/үл хөдлөх хөрөнгө өмчлөх тусгай эрх

concession

97

ксенолит

xenolith

98

магнаг

pegmatite

99

маршрутын судалгаа

reconnaissance visit

100

мафит, хар бараан

mafite

101

метасоматит

metasomatite

102

монтмориллонит

smectite/montmorillonite

103

монцодиорит

monzodiorite

104

мэдрэгдэхүйц алт тодорхойлох

detectable gold

105

мэшил маягийн бие

lenticular body

106

мэшил хэлбэрийн (pod like)

pod (podding)

107

мөр хөлтөн

brachiopods

108

мөргөлдөх, зөрчилдөх

collision

109

мөргөлдөөн, зөрчилдөөн

collision

110

мөргөцөг

scarp

111

налуу өрөм

slant drill

112

нефть

petroleum

Resource/extraction term.

113

нимгэн хуудаслаг

flake

114

ногоолин

malachite

115

номенклатур

plane table/nomenclature

116

нэвтрэлт

intrusion

117

нэвчилт/ нэвчих

diffusion

118

нэвчих

spill and seepage

119

нүдэрхэг структур

augen structure

120

нүх сүв

pore

121

нүх, цооног

shaft

122

нүүрс

coal

S02 source CAT [1-2-1]; mineral/energy resource term.

123

овоолго

embankment

124

огших хагарал

reversed fault

125

олборлолт

extraction

Mining/resource extraction; broad term.

126

олборлолтын үеэр гарч байгаа хорогдуулалт

losses during extraction

Resource extraction / accounting context.

127

офиолит

ophiolite

128

палео шижирмэг

paleoplacer

129

пироттин pyrrhotite

magnetic pyrite

130

пнематолик

pneumatolific

131

пробирийн шинжилгээ

fire assay

132

протолочек

artificial heavy concentration

133

псамитик/ пелитик занар

psammitic/pеlitic-

134

рифейн систем

sinian system

135

салаавчилсан

interlaced

136

салхин гаралтай элс/сэвсүүл

eolion

137

сарнил

aurelia

138

сарнилын хүрээ

dispersional aureole

139

сиенит

syenite

140

скиалит

skialith

141

суваг

trench

142

судал

vein

143

судаллаг

stripy

144

судланцар

stringers

145

судлын эрдэс

gangue

146

суналд хөндлөн

across the strike

147

суналтай

strike, trend

148

сэвсгэр хурдас

loose sediment

149

сүвшил (porous) шүүр шанага

porosity

150

таамаг нөөц

prognostic /probable/ reserve

151

тайлал

desipherite

152

тарамцаг

massive texture

153

тархалт зүй /өвчин/

epidemiology

154

тархсан, түгсэн

disseminated

155

тас хар

pitch black

156

тасалдсан, тасалдалтай

intermitted

157

том хагарал (үндсэн)

fault

158

тоосонцор

pollen

159

тоосорхог

dust like

160

тохрол

overlap, nappe, thrust

161

трахидацит

trachydacite

162

тунамал

sedimentary

163

тунамал чулуулаг

sedimentary rock

164

туфлаг

tuffaceous

165

тэвш/мульда

trough

166

тэжээлийн шугам

alimentary line

167

тэнгисийн бичил биетүүд

marine turbidities

168

түрмэл чулуулаг (интрусив, гүний)

igneous rocks

169

түрхэц

cover

170

түрхэц/ өнгөр

sinter

171

түрэлт /encoarching tide/ replacement

tide

172

түрэх

intrude

173

төмөрлөг бус эрдэст ашигт малтмалын нөөц

non-metallic mineral resources

Mining/resource term.

174

ул чулуу

bedrock

175

ул чулууны орой

top of bedrock

176

унал

dip

177

уналд хөндлөн

across the dip

178

ургамлын үлдэгдэл

flora

179

утаат болор

bull quartz

180

уулзүй

orography

181

уулс хоорондын хотгор

intermountain basin/ trough

182

уулын ажил

pit and drilling work

183

уурхайн нүх, цооног

working

184

уурхайн ус

mine water

Mining / water-use context; parenthetical explanation removed from MN.

185

уушгин чулуу

pumice

186

ухагч, татах шугам, экскаватор

dragline

187

ухах малтах

sink

188

фелзит

felsite

189

формаци

terrane

190

хав хар

pitch black

191

хавтгайн зураглал

planimetric mapping

192

хадан гарш

rock outcrop

193

хайргархаг

gravally

194

халькозин

chalcosite

195

халькопирит

chalcopyrite

196

харьцангуй өндөр

relative altitude

197

хатуу нүүрс

hard coal

Mining/resource term.

198

хаш, хаслаг

jasper

199

хаяалбар/ ерөнхий газрын гадаргуу

relief

200

хил зааг

contact

201

ховдол

graben

202

ховоот өрөм

churn drill (bailer)

203

хоолой, суваг

conduit

204

хоосон чулуулаг

barren rocks

205

хотгор

hollow

206

хотойлт

downwarp

207

хуваарь

dominator

208

хувийн жин

specific gravity

209

хувирмал

alteration /metasomatite, metamorphic/

210

хурдас чулуулаг (сэвсгэр хурдас)

float

211

хучаас

mantle

212

хучигдах дарагдах

over burden

213

хэвтэш flat

ledge, course, stack

214

хэвэнд оруулах

ingot

215

хэмхдэс

colluviums

216

хэт суурилаг чулуулаг

ultra-basic rock

217

хээрийн жонш

feldspar

218

хээрийн жоншжилт

spathization

219

хүдрийн бие

orebody

220

хүдрийн биетийн зузаан

true thickness

221

хүдрийн зангилаа

ore node

222

хүдэр

ore

223

хүлэр

lignite

224

хүртвэр /denominator хуваарь/

numerator

225

хөрзөн

conglomerate

226

хөрс хуулалт /earth cap stripping/

stripping

227

цаваг, зальбанд

selvage

228

цооног

borehole

229

цорго (галт уул) pipe +

spout

230

цохилтот өрөм

drill beat

231

цул текстур

rock mass

232

цухуйгдал

prominence

233

цэрдийн галав

cretaceous

234

шаварлаг

clayey

235

шавранцар, лаг

loam

236

шигтгэмэл

inlay

237

шигтгээ

porphyry

238

шигтгээ маягийн

porphyritic

239

шигтгээлэг

impregnation like

240

шинэ төрмөл

cenozoic

241

ширхэг

grain

242

шлир

schlieren

243

шлиф

microsection

244

шлих

heavy concentrate

245

шнек өрөм

auger

246

шороон орд

placer deposit

247

шохойлог

calcareous

248

шток хэлбэрийн

stockwork like

249

штольня /газар доогуурх хөндлөн суваг/

adit

250

штрех / штольноос салаалсан суваг/

drift

251

штуфан /ширхэгийн дээж

lump sampling

252

шургалт, субдукт

subduction

253

шургах (доогуур)

plunge

254

шурф

pit

255

ын эвшилтэй

in association of . . . .

256

эвдрэх, задрах

decay

257

эвэр хуурмаг

hornblend/-ed/

258

эвэржин/ роговигжсон

hornfels

259

элсжин, элсэн чулуу

sandstone

260

элслэг шавар

sandy loam

261

элэгдэл (хорогдлын) бүс

denudation zone

262

эмх замбараагүй судал

stock work

263

эрт төрмөл

paleozoic

264

эртний нас

archeozoic

265

ялгарал

exhalation/ emanation

266

ярозит

jarosite

267

яшмойд

jaspoid

268

үеллэг, давхраалаг

bedding

269

үелэл

lamination

270

үйрмэг

druss

271

үл нийцлэг Байрлал

non-conformity disposition

272

үлдэгдэл

residual

273

үлдэц / шигдэц

xenolith

274

үндсэн орд

primary deposit

275

үндсэн чулуулаг

solid rock

276

үнсэн конус

cinder cone

277

үнэмлэхүй өндөр

absolute altitude/ height/

278

өгөршилт

weathering

279

өрмийн цооног

drill hole

一般化学 Ерөнхий хими 172

280

абсорбенты

absorbents

Элдэв бодис шингээгчид

281

азот

nitrogen

Element 7

282

азотын давхар исэл

nitrogen dioxide

Chemical / air-pollution term.

283

азотын исэл

nitrogen oxide

Chemical / air-pollution term.

284

азотын хүчлийн давс

nitrate

Chemical compound.

285

актини

actinium

Element 89

286

акцептор

acceptor

Өөртөө электрон хүлээн авч нэгтгэх үзэгдэл

287

алт

gold

Element 79

288

америци

americium

Element 95

289

амфотери шинж

amphoteric property

Хүчил, суурийн хоёулангийн шинжийг зэрэг илэрхийлэх чанар

290

анион солилцоо

anion exchange

Ion exchange for anions

291

анионит

anion exchanger

Anion-exchange resin/material

292

аргон

argon

Element 18

293

астат

astatine

Element 85

294

бари

barium

Element 56

295

берилли

beryllium

Element 4

296

беркли

berkelium

Element 97

297

бор

boron

Element 5

298

бохри

bohrium

Element 107

299

бром

bromine

Element 35

300

ванади

vanadium

Element 23

301

ванады

vanadium

302

висмут

bismuth

Element 83

303

вольфрам

tungsten

Element 74

304

гадолини

gadolinium

Element 64

305

галли

gallium

Element 31

306

гафни

hafnium

Element 72

307

гели

helium

Element 2

308

генрийн хууль

Henry's law

Хий ба шингэний хоорондын шилжилтийг зохицуулдаг.

309

германи

germanium

Element 32

310

гидролиз

hydrolysis

Ус ялгаруулан задрах урвал

311

гидрофиль

hydrophilic

Усанд уусдаг бодис

312

гидрофоб

hydrophobic

Усанд уусдаггүй бодис

313

давсжилт

salinity

314

давхар исэл; peroxide (хэт исэл)

dioxide

315

дальтоны хууль

Dalton's law

Аливаа хийн даралт ихтэйгээсээ багатай руу шилждэг.

316

дармштадти

darmstadtium

Element 110

317

диспрози

dysprosium

Element 66

318

дубни

dubnium

Element 105

319

дэгдэмхий бодис

volatile content

320

европи

europium

Element 63

321

задрах

combustibility

Ability to burn or ignite

322

зэврэх, исэлдэх (corrosion)

corrode

323

зэс

copper

Element 29

324

зөөлөн цагаан /кадми/

cadmium

Element 48

325

изореагент

isoreagent

Гадаад орчны нөхцлийн үйлчлэлийг нэгэн ижил хүлээн авч хариу үйлдэл үүсэх чадвар бүхий морфологийн хувьд төсөөтэй бодгалиуд

326

изотоник

isotonic

Эсийн шүүсэн дэх концентраци гаднах концентрацитэй тэнцүү байх

327

инди

indium

Element 49

328

иод

iodine

Хүний бие оргонизмд бага мөртлөө зайлшгүй хэрэгтэй микроземент.

329

ириди

iridium

Element 77

330

иттерби

ytterbium

Element 70

331

иттри

yttrium

Element 39

332

кадми

cadmium

Ясны эдийг өвчлүүлдэг.

333

кали

potassium

Element 19

334

калифорни

californium

Element 98

335

кальци

calcium

Element 20

336

катализатор

catalyst

Урвалын явцад зарцуулагдахгүйгээр урвалын хурдыг өөрчилдөг нэгдэл

337

катионит

cation exchanger

Cation exchange resin/material

338

кобальт

cobalt

Element 27

339

ковалент холбоо

covalent bond

Энэ холбоо харилцан үйлчилж байгаа атомууд ижил тооны электрон гаргаж дундын хос электрон үүсгэснээр бий болдог.

340

коперници

copernicium

Element 112

341

криптон

krypton

Element 36

342

ксенон

xenon

Element 54

343

кюри

curium

Element 96

344

лантан

lanthanum

Element 57

345

ливермори

livermorium

Element 116

346

лити

lithium

Element 3

347

лоуренси

lawrencium

Element 103

348

лютеци

lutetium

Element 71

349

магни

magnesium

Element 12

350

манган

manganese

Element 25

351

мейтнери

meitnerium

Element 109

352

менделеви

mendelevium

Element 101

353

молибден

molybdenum

Element 42

354

москови

moscovium

Element 115

355

мөнгө

silver

Element 47

356

мөнгөн ус

mercury

Шүдний буйл хар хөх өнгөтэй болох, удамшлын өвчин үүсгэнэ.

357

натри

sodium

Element 11

358

неодим

neodymium

Element 60

359

неон

neon

Element 10

360

нептуни

neptunium

Element 93

361

никель

nickel

Element 28

362

ниоби

niobium

Element 41

363

нихони

nihonium

Element 113

364

нобели

nobelium

Element 102

365

нүүрсжилт

carbonification

366

нүүрстөрөгч

carbon

Element 6

367

нүүрстөрөгчийн давхар исэл

carbon dioxide

S02 source CAT [1-2-5]; chemical substance relevant to environment.

368

оганесон

oganesson

Element 118

369

озон

ozone

Chemical substance; atmospheric context possible.

370

осми

osmium

Element 76

371

паллади

palladium

Element 46

372

платин

platinum

Element 78

373

плутони

plutonium

Element 94

374

полони

polonium

Element 84

375

празеодим

praseodymium

Element 59

376

промети

promethium

Element 61

377

протактини

protactinium

Element 91

378

ради

radium

Element 88

379

радон

radon

Element 86

380

резерфорди

rutherfordium

Element 104

381

рени

rhenium

Element 75

382

рентгени

roentgenium

Element 111

383

роди

rhodium

Element 45

384

рубиди

rubidium

Element 37

385

рутени

ruthenium

Element 44

386

самари

samarium

Element 62

387

селен

selenium

Element 34

388

сиборги

seaborgium

Element 106

389

сканди

scandium

Element 21

390

стронци

strontium

Element 38

391

сульфо давс

sulphosalts

392

сурьма

antimony

Element 51

393

талли

thallium

Element 81

394

тантал

tantalum

Element 73

395

теллур

tellurium

Element 52

396

теннессин

tennessine

Element 117

397

терби

terbium

Element 65

398

технеци

technetium

Element 43

399

титан

titanium

Element 22

400

тори

thorium

Element 90

401

тули

thulium

Element 69

402

түрхэц

sinter, plating

403

төмрийн усан исэл

ferrugenic oxidation

404

уран

uranium

Element 92

405

ус төрөгч

hydrogen

406

ус шингээх чадвар

hydrophilic

Property of attracting and absorbing water

407

усан хүчил (Au, Pt уусгагч нитри- гидрохлорийн хүчил)

aqua regalia

408

усан хүчлийн уусгал

aqua regalia digestion

409

усны эрдэс

minerals in water

Mineral content of water

410

устөрөгч

hydrogen

Chemical element H

411

уусгагч

solvent

Chemical agent for dissolving other substances

412

уусмал

solution

413

ферми

fermium

Element 100

414

флерови

flerovium

Element 114

415

фосфор

phosphorus

Element 15

416

франци

francium

Element 87

417

фтор

fluorine

Element 9

418

хар тугалга

lead

Мэдрэлийн ба цус төлжүүлэх системд хортой.

419

хасси

hassium

Element 108

420

хил хязгаарыг

delineating

421

хими

chemistry

Scientific field name

422

химийн бүрэлдэхүүн

chemical composition

Chemical makeup of materials

423

хлор

chlorine

Element 17

424

холми

holmium

Element 67

425

хор

poison

General chemical/toxic substance.

426

хордуулах чадвар

toxicity

Chemical / toxicological property.

427

хром

chromium

Канцергенны буюу хавдар үүсгэнэ.

428

хувийн жин

baume gravity

429

хэт нүүслэг

ultra-carboniferous

430

хүнцэл

arsenic

Element 33

431

хүрмэн чулуу

basalt

432

хүхрийн хүчил

sulfuric acid

Chemical compound.

433

хүхэр

sulfur

Element 16

434

хүчилтөрөгч

oxygen

Element 8

435

хүчилшил

acidity

Acidic condition

436

хөнгөн цагаан

aluminium

Element 13

437

цагаан тугалга

tin

Element 50

438

цайр

zinc

Element 30

439

цахиур

silica

Element 14

440

цахиур (cherty rocks)

chert

441

цахиурлаг

siliceous

442

цези

cesium

Element 55

443

цери

cerium

Element 58

444

циркони

zirconium

Element 40

445

чулуун Нүүрсний, Карбоны

carboniferous

446

шингэний оролцоот давсжилт

salinity of fluid inclusion

447

шохой

lime

Calcium compound used in textile processing

448

шүлт

alkali

Basic chemical solution

449

эйнштейни

einsteinium

Element 99

450

эрби

erbium

Element 68

451

үргэлжлэл

continuation

地盤工学 Геотехникийн инженерчлэл 13

分析・応用化学 Аналитик ба хэрэглээний хими 21

465

амин хүчлийн шинжилгээ

amino acid analysis

Chemical analysis of protein fibers

466

бүлэгнүүлэлт

coagulation

Coagulation/flocculation step in treatment

467

бүлэгнүүр

coagulant

Chemical to promote aggregation

468

гербицид

herbicide

Хог ургамлыг устгадаг химийн хор

469

гэрлийн шинжилгээ

spectral analyses

470

идэвхт нүүрс

activated carbon

Porous carbon with adsorption capacity

471

ноосон ширхэгтэн цистины хэмжээ агууламж

cystine content of wool fiber

Chemical composition analysis of wool protein

472

пестицид

pesticide

Applied chemistry / agricultural chemical.

473

сонгомол химийн шинжилгээ

selective chemical analyze

474

угаагч бодис

detergent

Chemical agent for cleaning textiles

475

усны хорлонт чанар

aggressiveness index

Index of water corrosivity

476

усны шинжилгээ

water analysis

Analysis of water properties

477

хаг, өнгөр

boiler scale

Deposit inside boiler tubes

478

химийн боловсруулалт

chemical treatment

Chemical processing methods

479

химийн салгагч бодис

chemical depilatory

Chemical hair removal agent

480

хураангуй шинжилгээ

synopsis analyze

481

хуруу шилний

prob assay

482

чийг шингээгч

absorbent

Moisture-absorbing substance

483

ширхэгтийг таних

fiber identification

Process of determining fiber type

484

ширхэгтийн ангилал

fiber classification

System for categorizing different fiber types

485

шүүх

to leach

鉱業政策 Уул уурхайн бодлого ба зохицуулалт 3