モンゴル考古学用語

археологи

考古学

archaeology

Study of human history through material remains

манай эриний өмнөх

紀元前

before common era

BCE chronological designation

манай эриний

紀元後

common era

CE chronological designation

хүй нэгдлийн үе

原始時代

protohistory

Period bridging prehistory and history

балар эртний үе

先史時代

prehistory

Period before written records

чулуун зэвсгийн үе

石器時代

stone age

Archaeological period of stone tool use

палеолит

旧石器時代

paleolithic

Old Stone Age period

доод палеолит

前期旧石器時代

lower paleolithic

Early Paleolithic period

дунд палеолит

中期旧石器時代

middle paleolithic

Middle Paleolithic period

дээд палеолит

後期旧石器時代

upper paleolithic

Late Paleolithic period

мезолит

中石器時代

mesolithic

Middle Stone Age period

неолит

新石器時代

neolithic

New Stone Age period

неолитын хувьсгал

新石器革命

neolithic revolution

Agricultural revolution of Neolithic

хүрэл зэвсгийн үе

青銅器時代

bronze age

Archaeological period of bronze technology

хүрэл төмрийн түрүү үе

青銅器・初期鉄器時代

bronze and early iron age

Transitional period between Bronze and Iron Ages

төмөр зэвсгийн түрүү үе

初期鉄器時代

early iron age

Early period of iron technology

төмөр зэвсгийн үе

鉄器時代

iron age

Archaeological period of iron technology

эртний үе

古代

ancient period

Classical antiquity

дундад зуун

中世

medieval period

Middle Ages

шинэ түүх

近世

early modern period

Early modern historical period

шинэхэн түүх

近代

modern history

Modern historical period

палеонтологи

古生物学

paleontology

Study of fossil organisms

малтлага судалгаа

発掘調査(はっくつちょうさ)

excavation survey; archaeological investigation

радиокарбон шинжилгээ

放射性炭素年代測定 (radiocarbon dating)

radiocarbon dating

хүннү

匈奴

xiongnu

Ancient nomadic confederation

сяньби

鮮卑

xianbei

Ancient nomadic confederation

нирун

柔然

rouran

Ancient nomadic confederation

түрэг

突厥

gokturk

Medieval Turkic khaganate

уйгур

ウイグル

uighur

Medieval Turkic khaganate

кидан

契丹

khitan

Medieval nomadic dynasty

Их Монгол Улс

大モンゴル国

Great Mongol State

Тэр үеийн эх орончид бүх монгол овогтноо нэгтгэсэн улсаа сэргээн байгуулахыг зорьж байсан гэж дурдсан.

хара балгас

オルド・バリク

ordu-baliq

Ancient Turkic capital city

хархорин

カラコルム

karakorum

Ancient Mongol capital

хэрлэн барс

ヘルレン・バルス遺跡

herlen bars site

Archaeological site in Mongolia

чулуун овоот булшны соёл

ヘレクスル

khirigsuurs

Bronze Age ritual burial complexes

ноён уулын булш

ノインウラ遺跡

noyon ula tombs

Elite burial site from Xiongnu period

аураг орд

アウラガ遺跡

aurag palace site

Medieval Mongol palace complex

эртний суурингийн үлдэгдэл

集落跡

ancient settlement remains

Archaeological traces of early settlements

туурь

遺跡

archaeological site

Location of historical remains

балгас

古都

ancient city

Ruined or former capital city

мегалит

巨石記念物

megalith

Large stone monument

Аврагын балгас

アウラガ遺跡

Avraga ruins

үндэсний соёлын өвийн дурсгалт газар

国立文化遺産記念地

national cultural heritage site

Cultural heritage / archaeology category approximate.

булш

墓

tomb

Burial structure or grave

бунхан

廟

shrine

Religious building or temple

оршуулга

埋葬

burial

Act or place of interment

гүдэн

霊堂

mausoleum

Elaborate tomb or memorial building

дөрвөлжин булш

方形墳

rectangular tomb

Square or rectangular burial mound

занданшуулсан шарил

ミイラ

mummy

хойлго

副葬（ふくそう）、殉葬（じゅんそう）

burial goods, human sacrifice

сүг зураг

壁画

mural painting

Wall paintings in archaeological contexts

хадны зосон зураг

顔料による岩絵

pigment rock art

Rock paintings using mineral pigments

сийлмэл зураг

刻画

engraved art

Carved or incised artistic designs

чулуун хөшөө

石碑

stone stele

Commemorative stone monument

гэрэлт хөшөө

記念碑

memorial monument

Commemorative memorial structure

хүн чулуу

石人

anthropomorphic stele

Human-shaped stone monument

буган чулуу

鹿石

deer stone

Megalithic monuments with deer motifs

мэлхий чулуу

亀趺

turtle pedestal

Stone base carved as turtle

онгод

偶像

idol

Religious statue or figurine

хөрөг

肖像

portrait

Artistic representation of person

хадны бичээс

岩刻文字

rock inscription

Text or symbols carved into rock

буган чулуун хөшөө

鹿石(しかいし)

deer stone (ancient stone monument)

сац суварга

金字塔（きんじとう）、ピラミッド

pyramid

хадны сүг зураг

洞窟壁画 (cave painting)

cave painting

хадны хөмөг

岩屋(いわや)

rock cave; grotto

хөшөө

記念碑

monument

Cultural heritage / archaeology category approximate.

Цогт их сүмийн гэр

興元閣

Xing-yuan Hall

хагас нүхэн сууц гэвэл

竪穴式住居

pit dwelling

Semi-subterranean house structure

ормж

住居

dwelling

Residential structure

овоохой

草屋

thatched hut

Simple dwelling with grass roof

шон зоох

柱を立てる

post construction

Method of erecting structural posts

харш

豪邸

mansion

Large residential building

орд

宮殿

palace

Royal or imperial residence

өргөө

宮廷ゲル

palace ger

Royal Mongolian felt dwelling

цайз

要塞

fortress

Defensive military structure

шилтгээн

城郭

citadel

Fortified city or stronghold

шагайвар

銃眼

embrasure

Opening in fortification for weapons

нүхэн оромж

穴居(けっきょ)

cave dwelling

агсарга бүс

剣帯

sword belt

Military belt for sword attachment

үйсэн дээрх бичиг

白樺文書

birchbark document

Text written on birch bark

хажлага

組紐

braided trim

Decorative braided trimming

шавар эдлэл

土器

pottery

Ceramic vessels and artifacts

ав хоморго

巻き狩り

battue hunting

Organized large-scale hunt

тулман хөөрөг

ふいご

bellows

Device for blowing air in metalworking

живүүр

おもり

weight

Heavy object used for various purposes

үтрэм

脱穀場

threshing floor

Area for separating grain from stalks

дэндүүр

脱穀機

threshing machine

Tool for processing harvested grain

тарианы хог ялгаж цэвэрлэх хөөрөг

脱稃機

winnowing machine

Device for separating grain from chaff

үсний хатгуур

かんざし

hair ornament

Decorative hair accessory

сэнж

ループ

loop

Ring or circular fastening

ясан багаж

骨角器

bone tools

Implements made from animal bones

шаантаг бичиг

楔形文字

cuneiform writing

Ancient wedge-shaped script

хэлхээ зоос

銭緡（ぜにさし）、匁銭（もんめせん）

strung coins, coin string

эд өлгийн зүйлс

遺物（いぶつ）、骨董品（こっとうひん）

relics, antiques

ясан бичиг

甲骨文字(こうこつもじ)

oracle bone script

чинжаал

短剣

dagger

Short bladed weapon

жад

槍

spear

Long thrusting weapon

бамбай

盾

shield

Defensive armor for protection

сэлэм

剣

sword

Bladed weapon for cutting and thrusting

сэлмийн хуй

鞘

scabbard

Sheath for sword blade

сэлмийн балтаг

鍔

sword guard

Protective hand guard on sword

сумны зэв

鏃

arrowhead

Pointed tip of arrow

гилбэр

矢尻

arrowhead

Point of arrow or projectile

туйпуу

矢筒

quiver

Container for carrying arrows

оньсон хүрд

車輪

spoked wheel

Wheel with radiating spokes

шоохой

牛車の鞍

ox cart saddle

Harness component for draft animals

тэрэгний арал

轅

cart shaft

Pole extending from cart for animal attachment

дугуйн цариг

輞

wheel rim

Outer edge of wheel

мөөр

輮

wheel rim

Curved outer part of wheel

хэвээс

輻

spoke

Rod connecting wheel hub to rim

бул

轂

wheel hub

Central part of wheel

цөн

軸受

axle bearing

Mechanical bearing for wheel axle

бух гөрөөс

オーロックス

aurochs

Extinct wild ancestor of cattle

арслан заан

マンモス

mammoth

науманы одой заан

ナウマンゾウ

naumann elephant

Extinct elephant species of East Asia

археоциат

古杯類

archaeocyath (extinct marine organism)

Lat. Ajacicyathus ajax

монгол хэлээр илэрхийлэгдэх соёлын биет бус өв

モンゴル語で表現される無形文化遺産

intangible cultural heritage expressed in Mongolian

Long heritage phrase; review dictionary suitability.

соёлын биет өв

有形文化遺産

tangible cultural heritage

Cultural heritage / archaeology category approximate.

соёлын хосгүй үнэт зүйлс

固有の文化財

unique cultural valuables

Cultural heritage term; CAT approximate, review if heritage category is refined.

соёлын өв

文化遺産

cultural heritage

Cultural heritage term.

түүх, соёлын хөдлөх дурсгал

動産歴史文化記念物

movable historical and cultural monument

Cultural heritage / archaeology category approximate.

түүх, соёлын үл хөдлөх дурсгал

不動産歴史文化記念物

immovable historical and cultural monument

Cultural heritage / archaeology category approximate.

түүх, соёлын дурсгал

歴史・文化遺産

historical and cultural monument/heritage

Судар бичгийн хүрээлэн хамгаалах ажил хийж байсан гэж дурдсан.