分類・微生物 Ангилал, бичил биетэн 61
агааргүйтэн /бактери/
嫌気性菌 (anaerobic bacteria)
anaerobic bacteria
ангилал зүй
分類学
taxonomy
Олон янзын амьд биемахбодыг үүсэл гарал удам төрлөөр нь ангилдаг биологийн ухааны салбар.
ангилал зүйн ухаан
分類学
systematics
Бичил биетэн, мөөг, ургамал, амьтны гарал үүсэл, түүхэн хөгжил, удам төрлийн онцлогоор нь цэгцлэн бүлэглэж, ангилах чиглэлтэй судалгааг гүйцэтгэдэг биологийн шинжлэх ухааны салбар.
археобактери
古細菌
archaebacterium
Жинхэнэ бактериас физиологи биохимийн шинжээрээ эрс ялгаатай микроорганизм юм.
ашигтай бактери
有用細菌
beneficial bacteria
Хүнсний бүтээгдэхүүнийг боловсруулах, ногоо даршлах, дарс исгэх, арьс шир идээлэх, хөрсийг эрдэсжүүлэх зэрэг хүний амьдрал, үйл ажиллагаанд тустай бактериуд эрхтэнд дамжуулах үүрэгтэй.Энэ нь хамгаалах, ялгаруулах,мэдрэх, дулаан зохицуулах үүрэгтэй.
бактери
細菌
bacteria
= бактери буюу нян
бактери буюу нян
細菌
bacterium
Жижиг хэмжээтэй хүний нүдэнд үл харагдах 1 эст амьд бие.
бактериологи
細菌学
bacteriology
Нянг бүх талаас нь судалдаг биологийн салбар шинжлэх ухаан.
балнадын нян
チフス菌
typhoid bacterium (Salmonella typhi)
бичил амь судлал
微生物学(びせいぶつがく) (microbiology)
microbiology
вирус
ウイルス
virus
Эст бүтэцгүй боловч хүн, амьтан, ургамал дотор амьдарч үржих чадвартай эсийн дотоод паразит, олон төрлийн өвчин үүсгэнэ.
вирусологи
ウイルス学
virology
Вирусыг бүх талаас нь судалдаг биологийн салбар шинжлэх ухаан.
газарзүйн шалгуур
地理的基準
geographical criterion
Байгаль дээр зүйл бүхэн амьдрах тодорхой дэлхэц, нутагтай байхыг хэлнэ.
генетикийн шалгуур
遺伝学的基準
genetic criterion
Зүйл тус бүр өөрийн гэсэн хэмжээ, хэлбэр, тоо бүхий хромосомын бүрдэлтэй байх шинж чанар
геносистематик
遺伝分類学
genosystematics
Генийн онцлогоор нь амьд биеийн ангилал хийдэг салбар
дугариг хорхой
線形動物
roundworms
Lat. Nematoda
загаснууд
魚類
fish
Lat. Pisces
зүйлийн шалгуур шинж
種の判定基準
species criterion
Зүйлүүдийн нэг нь нөгөөгөөс ялгагдах шинж тэмдэг
карл линней
カール・フォン・リンネ
Carl Linnaeus
/1707-1778 он/ Шведийн эрдэмтэн, алдарт 518. биологич
матарын баг
ワニ目
crocodilians
Lat. Crocodilia
махчин амьтад
食肉目
carnivores
Lat. Carnivora
махчин шувууд
猛禽類
birds of prey
микологи
菌類学
mycology
Мөөг судлал
микробиологи
微生物学
microbiology
Бичил биетэн судлал
морфологийн шалгуур
形態学的基準
morphological criterion
Нэг зүйл хамаарах болгалиудын гадаад, дотоод бүтцийн төсөөтэй байдал
мэрэгч амьтад
げっ歯類
rodents
Lat. Rodentia
мөлхөгчид
爬虫類
reptiles
Lat. Reptilia
нэг сэвтэн
単孔類
monotremes
Lat. Monotremata
нэг эстэн
単細胞生物
unicellular organism
Амьдралын үйл ажиллагааг дангаар нэг эс явуулдаг амьд бие махбод.
нялцгай биетэн
軟体動物
molluscs
= зөөлөн биетэн; Lat. Mollusca
олон эстэн
多細胞生物
multicellular organism
Амьдралын үйл ажиллагааг олон төрлийн эс, эд, эрхтэний тусламжтайгаар явуулдаг бие нь олон эстэй бие махбод.
парвовирус
パルボウイルス (parvovirus)
parvovirus
плазмод
マラリア原虫 (plasmodium)
plasmodium
приматын баг
霊長目
primates
Lat. Primates
протоктиста
原生生物
Protista
Нэг эст эукариот. Амьтан, ургамал, мөөгийн аймагт ордоггүй бусад амьд бие махбодыг багтаадаг.
сээр нуруутан
脊椎動物
vertebrates
Lat. Vertebrata
сүүн хүчлийн бактери
乳酸菌(にゅうさんきん)
lactobacillus; lactic acid bacterium
Lat. lactobacillus
таних түлхүүр
検索表
identification key
Олон янзын амьд бие махбодыг өөр хооронд нь ялгах эсрэг,тэсрэг шинж тэмдэг дээр тулгуурлан бичсэн ном юмуу гарын авлага.
ууттан амьтад
有袋類
marsupials
Lat. Marsupialia
ухаант хүн
ホモ・サピエンス
Homo sapiens
Homo Sapiens /хүний зүйлийн хос латин нэр Уялдаат хувьсал:
физиологийн шалгуур
生理学的基準
physiological criterion
Зүйлийн амьдралын дотоод үйл ажиллагааны төсөө ялангуяа үржлийн төсөөтэй шинж
филетик зүйлийн үүсэл
系統的種分化
phyletic speciation
Нэг зүйлийн хувиралт өөрчлөлтөөр үүсэх зүйл
филогенез- түүхэн хөгжил
系統発生
phylogenesis
Биологийн зүйлийн үүсэж хөгжиж ирсэн түүх
хавтгай хорхой
扁形動物
flatworms
Lat. Platyhelminthes
хайрстны баг
有鱗目
squamates
Lat. Squamata
халуунд тэсвэртэй бактери
耐熱性菌(たいねつせいきん)
thermophilic bacteria; heat-resistant bacteria
хор хөнөөлтэй бактериуд
有害細菌
harmful bacteria
Хүний хоол, хүнсийг бохирдуулан муутгах юмуу амьд биеийг хордуулан, төрөл бүрийн халдварт өвчин үүсгэдэг бактериуд.
хошуу толгойтон
ムカシトカゲ目
tuatara
Lat. Sphenodontia
хоёр нутагтнууд
両生類
amphibians
Lat. Amphibia
хөвчтөн амьтад
脊索動物
chordates
Lat. Chordata
хөвөн биетэн
海綿動物
sponges
Lat. Porifera
хөгц
カビ
mildew
Fungal growth affecting textile materials
хөндий биетэн
刺胞動物
cnidarians
Lat. Cnidaria
хөхтөн амьтад
哺乳類
mammals
= сүүгээр бойжигчид; Lat. Mammalia
цагираг хорхой
環形動物
annelids
Lat. Annelida
чага мөөг
チャーガ、カバノアナタケ
chaga mushroom; birch polypore (Fuscoporia obliqua)
Lat. Fuscoporia obliqua
шувууд
鳥類
birds
Lat. Aves
экологийн шалгуур
生態学的基準
ecological criterion
Зүйл оршин амьдрах гадаад орчны олон хүчин зүйлийн нийлбэр
яст мэлхийн баг
カメ目
turtles
Lat. Testudines
үет хөлтөн
節足動物
arthropods
Lat. Arthropoda
өргөст арьстан
棘皮動物
echinoderms
Lat. Echinodermata
分類階級 Ангилал зүйн зэрэглэл 32
аймаг
界
kingdom
анги
綱
class
Төсөөтэй багуудыг нэтгэсэн ангилал зүй нэгж
ангилал зүйн зэрэг
分類階級
taxonomic rank
баг
目
order
Ойролцоо овогуудыг нэгтгэсэн ангилал зүйт нэгж
доод аймаг
亜界
subkingdom
доод анги
亜綱
subclass
доод баг
亜目
suborder
доод зүйл
亜種
subspecies
доод овог
亜科
subfamily
доод төрөл
亜属
subgenus
доод хүрээ
亜門
subphylum
доод язгуур
亜族
subtribe
дээд аймаг
上界
superkingdom
дээд анги
上綱
superclass
дээд баг
上目
superorder
дээд овог
上科
superfamily
дээд хүрээ
上門
superphylum
зүйл
種
species
Морфологи /гадаад, дотоод хэлбэр бүтэц, физиологи /дотоод үйл ажиллагаа/ биохимийн байдлаараа удамшлын төсөөтэй, чөлөөтэй солбицон үржиж, цааш үржих чадвартай үр төл өгдөг амьдралын тодорхой орчин нөхцөлд зохилдож, тодорхой нутаг дэвсгэр эзлэн тархсан хэсэг бүлэг бодгаль биеийг хэлнэ /Ч.Дарвины тодорхойлолт б. Үржих чадвартай, үр төл өгдөг бүтцээрээ ижил төсөөтэй хэсэг бүлэг бодгаль биеийг зүйл гэнэ. /Линнейн анх гаргасан тодорхойлолт/
инфра анги
下綱
infraclass
инфра баг
下目
infraorder
овог
科
family
Ойролцоо төрлүүдийн нэгтгэсэн ангилал зүйн нэгж.
таримал сорт
栽培品種
cultivar
төрөл
属
genus
төрөл зүйл
種
species
Biological classification.
хувилбар
変種
variety
хэлбэр
品種
form
хэсэг
節
section
хүрээ
門
phylum
цар
ドメイン
domain (taxonomic rank)
ангилал зүйн дээд зэрэглэл
цуврал
系
series
эрлийз
雑種
hybrid
язгуур
族
tribe
ドメイン・界 Домэйн ба аймаг 5
命名法 Нэршил зүй 21
анхдагч нэр
バシオニム
basionym
биологийн нэршил
生物命名法
biological nomenclature
голотип
ホロタイプ
holotype
ижил бичигдэх нэр
ホモニム
homonym
ижил нэр
シノニム
synonym
ижил нэрт
トートニム
tautonym
изотайп
イソタイプ
isotype
лектотип
レクトタイプ
lectotype
неотип
ネオタイプ
neotype
номен дубиум
疑問名
nomen dubium
номен нудум
裸名
nomen nudum
паратип
パラタイプ
paratype
синтайп
シンタイプ
syntype
сорьц
標本
specimen
таксон
タクソン
taxon
тэргүүн эрх
先取権
priority
хоёр нэршлийн тогтолцоо
二名法
binomial nomenclature
хүчинтэй нэр
有効名
valid name
эрдэм шинжилгээний нэр
学名
scientific name
ялган дүйх
同定(どうてい)
to identify; to determine taxonomically
өөрийн нэр
オートニム
autonym
分岐学・系統学 Кладистик ба систематик 27
аллопатрик зүйл үүсэл
異所的種分化
allopatric speciation
аналоги
相似
analogy
апоморф
派生形質
apomorphy
биологийн зүйлийн концепци
生物学的種概念
biological species concept
гаднах бүлэг
外群
outgroup
гомологи
相同
homology
гомоплази
収斂的類似
homoplasy
давхцах хувьсал
収斂進化
convergent evolution
клада
系統群
clade
кладистик
分岐学
cladistics
молекул цаг
分子時計
molecular clock
монофилетик
単系統
monophyletic
морфологийн зүйлийн концепци
形態学的種概念
morphological species concept
нийтлэг өвөг
共通祖先
common ancestor
ойрын садан бүлэг
姉妹群
sister group
парафилетик
側系統
paraphyletic
парсимонийн зарчим
最節約法
parsimony
плезиоморф
祖先形質
plesiomorphy
полифилетик
多系統
polyphyletic
салаалах хувьсал
発散進化
divergent evolution
симпатрик зүйл үүсэл
同所的種分化
sympatric speciation
симплезиоморф
共有祖先形質
symplesiomorphy
синапоморф
共有派生形質
synapomorphy
филогенетик зүйлийн концепци
系統学的種概念
phylogenetic species concept
хоёр салаат түлхүүр
二分枝鍵
dichotomous key
хувьслын мод
系統樹
evolutionary tree
эволюцийн нэгж
進化単位
evolutionary unit
進化 Хувьсал 52
адаптаци
適応
adaptation
Дасан зохилдлогоо. Амьд биес орчиндоо дасан зохицох үзэгдэл
акомдаци
順応
accommodation
Амьд биеийн өөрөө өөрийгөө өөрчлөн орчиндоо зохицох үзэгдэл
аллопатрик
異所的な
allopatric
Өөр өөр газар нутагт оршин амьдрах нэг зүйлийн бодгалийн олон бүлгүүдийг хэлнэ. /газарзүйн аргаар зүйл үүсгэх/
амьгүй байгалийн зохимжгүй нөхцөлтэй хийх тэмцэл
不利な非生物的環境との闘争
struggle against adverse abiotic conditions
Популяци дахь бодгаль биесүүд экологийн абиотик хүчин зүйлийн эсрэг хийх тэмцэл.
амьд биесийн зохилдолгоо
生物の適応
adaptation of organisms
Амьд биетийн биеийн бүтэц, хэлбэр, өнгө зүс нь гадаад орчны нөлөөг даган өөрчлөгдөн эсвэл сөргөн сүрдүүлэх хэлбэрт орсон байдаг.
амьдралын төлөөний тэмцэл
生存競争
struggle for existence
Амьд биесийн хоорондын болоод амьгүй байгалийн зохимжгүй нөхцөлтэй харилцах нарийн төвөгтэй олон талт харьцаа бөгөөд илүү зохицсон биесийн мэнд үлдэх үзэгдэл
анаболи
アナボリー
anaboly
Эволюцийн чиглэлийг өөрчлөгч чанартай шинжүүд бодгаль биеийн үр хөврөлийн хөгжлийн хожуу шатанд үүсч хөгжих хэлбэр
антропогенез
人類発生
anthropogenesis
Хүний үүсэл, түүхэн хөгжлийн хөдөлгөгч хүч бөгөөд биологи, нийгмийн гэж үндсэн хэлбэр болгон ангилна.
антропологи
人類学
anthropology
Хүн судлал.
антропоморфоз
人類形態形成
anthropomorphosis
Хүний бичин өвгүүдийн морфологи, физиологийн өөрчлөлт.
антропос
人間
anthropos
Хүн гэсэн утгатай грек үг.
аргачилсан шалгарал
人為選択
artificial selection
Шинэ үүлдэр сорт гарган авах тодорхой зорилготой хийсэн шалгарал.
ароморфоз
進化的形態発達
aromorphosis
Амьдралын дотоод үйл ажиллагааны эрчмийг дээшлүүлэх бүтэц, зохион байгуулалтын нийтлэг дэвшил гаргах эволюци хувьсгал.
архаллаксис
アルハラクシス
archallaxis
Түүхэн хувьсах хөгжлийн чиглэлийг өөрчлөгч чанартай шинжүүд бодгаль биеийн үр хөврөлийн хөгжлийн анхан шатанд үүсч хөгжих хэлбэр. Жишээ нь, сүүн тэжээлтний үсэн бүрхүүл үр хөврөлийн анхан шатнаас эхлэн хөгждөг байна.
атавизм
先祖返り
atavism
Өвгийн шинж тэмдэг илрэн гарах үзэгдэл.
байгалийн шалгарал
自然選択
natural selection
Тухайн орчинд илүү зохицсон удамших хувьсалтай бодгалтиуд мэнд үлдэж удмаа залгамжлуулах үйл явц, байгаль дээр хүний гар, биеийн оролцоогүй явагддаг шалгарал.
биогенезийн үе
生物発生時代
biogenesis era
Дэлхий дээр шим ертөнцийн анхны хэлбэр буюу анхны амьд биесээс эхлэн одоо хүртэл хөгжиж буй амьдралын олон хэлбэрийг агуулсан үе.
биогенетикийн хууль
生物発生原則
biogenetic law
Немцийн эрдэмтэн Геккель, Мюллер нэр гаргасан хууль. /бодгаль бүхэн биеийн хөгжлийн явцаар зүйлийн түүхэн хөгжлийг давтдаг буюу онтогенез нь филогенезийн хураангуй давтах/ гэсэн хууль
биологийн бууралт
生物学的退行
biological regression
Ухрал. Регресс үгийг харна уу.
биологийн тээг /тусгаарлалт/
生殖隔離
reproductive isolation
Бэлгийн тогтолцооны бүтэц, төллөх хугацааны зөрүү, үүр байр, нүх засах онцлог, орооны үеийн араншин авир зэргийг хэлнэ.
брадителик
緩速進化の
bradytelic
Харьцангуй удаан хугацаанд явагдах эволюцийн нэг хэлбэр.
бэлгийн шалгарал
性選択
sexual selection
Үржилтэй холбоо бүхий бодгалиудын хооронд явагдах олон талт үйл явц. Жишээлбэл: эр хүйсийн бодгалиудын хоорондох үржилд оролцох боломжийн төлөөх өрсөлдөөн г.м.
гиперморфоз
過形成
hypermorphosis
Эрхтний хэвийн харьцаа алдагдах
дарвинизм
ダーウィニズム
Darwinism
Дарвины онол
девиаци
発生偏向
deviation
Бие махбодын хөгжлийн дунд шатанд шинэ шинж тэмдэг үүсэх
дегенераци
退行進化
degeneration
бие, бүтэц хялбаршин энгийнших эволюци хувьсал /морфофизиологийн ухрал/
дивергенци
分岐
divergence
шинж тэмдэг салан холдох үзэгдэл
ж.б.ламарк
ジャン＝バティスト・ラマルク
Jean-Baptiste Lamarck
/1744-1829 он/ Органик ертөнцийн эволюцийн тухай, анхны эмх цэгцтэй, бүхэл бүтэн онолыг бий болгож, биологи гэдэг нэр томъёог анх хэрэглэсэн Францын нэрт эрдэмтэн
зориудын шалгарал
人為選択
artificial selection
Хүний гар, бие, оюуны оролцоотой явагдах шинэ үүлдэр, сорт үүсэх гол хөдөлгөгч хүч
зохилдлогоо
適応
adaptation
Амьд бие махбодын орчиндоо зохицох чадвар
идиоадаптаци
特殊適応
idioadaptation
Орчны тодорхой нөхцөлд зохилдох өнгөцхөн эволюци хувьсгал буюу бие бүтцийн хөгжлийн дээд хэлбэрт дэвшилгүй үлдэх үзэгдэл
изоляци тусгаарлалт
隔離
isolation
Нэг юм уу өөр зүйлийн популяцууд хоорондоо эвцэлдэх болон улмаар хэвийн үржилд орох чадвартай үр төл өгөхөд саад болж байгаа хаалтыг хэлнэ.
конвергенци
収斂
convergence
Шинж тэмдэг ойртон нийлэх үзэгдэл
кроманьон
クロマニョン人
Cro-Magnon
Орчин үеийн анхны хүн
макроэволюци
大進化
macroevolution
Зүйлүүдээс шинэ төрөл, төрлөөс шинэ овог үүсэж бий болох түүхэн хувьсах хөгжил
микроэволюци
小進化
microevolution
Зүйлийн доторх шинэ бүлэглэл, дэд зүйл, популяци үүсгэх түүхэн хувьсах хөгжил
мөхсөн төрөл зүйл
絶滅種
extinct species
MN singularized from plural; biodiversity/classification term.
неандерталь хүн
ネアンデルタール人
Neanderthal
Эртний хүн
онтогенез
個体発生
ontogenesis
Нэгэн биеийн хөгжил /зиготоос эхлээд үхэх хүртэл
парапатрик
側所的な
parapatric
Харьцангуй удаан хөдөлгөөнтэй суумал, агуй нүхэнд амьдрах амьтан, зарим ургамлын зүйл үүсэх арга зам
рудимент
痕跡器官
rudiment
Өмнө нь гүйцэтгэж байсан үүргээ орхиод устан арилж буй үлдэгдэл эрхтэн
салгагч шалгарал
分断選択
disruptive selection
Амьдрах орчны нөхцөл янз бүрийн чиглэлээр өөрчлөгдсөнөөс нэгдмэл байсан популяцийн чанар, шинж тэмдгийг салган задлах чиглэлээр үйлчилдэг шалгарлын хэлбэр юм.
санамсаргүй шалгарал
無意識選択
unconscious selection
Шинэ үүлдэр, сорт гарган авах тодорхой зорилгогүй хүмүүс өөрсдөө урсгал маягаар хийсэн шалгарал
симпатрик
同所的な
sympatric
Ерөнхий нэгэн газар нутагт тархан амьдрах нэг зүйлийн доторх бүлгүүдийг хэлнэ /экологийн аргаар зүйл үүсэх хэлбэр
теломорфоз
特殊化退行
telomorphosis
Амьдрах орчиндоо хэт нарийн явцуу зохицсноос бууралтанд орох
тогтворжуулагч шалгарал
安定化選択
stabilizing selection
Гадаад орчны байнгын, тогтвортой үйлчилгээний нөлөөгөөр явагдана. Түүний үр дүнд урьд өмнөх фенотип хэвээр хадгалагдах тул хувьсал гарахгүй.
устаж үгүй болсон амьтан
絶滅種(ぜつめつしゅ)
extinct species
филоэмбриогенез
系統胚発生
phyloembryogenesis
Түүхэн хувьсах хөгжлийн чиглэлийг өөрчлөгч шинж чанартай, нас бие гүйцсэн бодгаль биед тогтвортой хадгалагддаг шинж тэмдгүүд үр удамд удамшиж, хөврөлийн хөгжлийн тодорхой үе шатанд хөгжихийг хэлнэ.
хаалт /тусгаарлалт/
隔離機構
isolating mechanism
Зүйл доторх популяциуд хоорондоо холилдож, эвцэлдэхийг саатуулж, тусгаарладаг янз бүрийн хүчин зүйл
хоршоо хувьсал
共進化
coevolution
???
ч.дарвин
チャールズ・ダーウィン
Charles Darwin
/1809-1882/ Амьд байгалийн эволюцийн тухай шинжлэх ухааны үнэн зөв онолыг үндэслэсэн Английн эрдэмтэн нэрт биологич
шалгарал
選択
selection
Тухайн орчинд илүү зохицох, удамших хувьсалтай бодгалиуд мэнд үлдэж, удам угсаагаа залгамжлуулах үйл явцыг хэлнэ.
遺伝 Удамшил 30
альбинос
アルビノ
albino
Цагаан өнгө, нуугдмал шинж
альтернатив шинж
対立形質
contrasting character
Амьд биеийн харьцангуй эрс өөр шинж тэмдгүүд
аморфи мутаци
無形質突然変異
amorphic mutation
Аль нэг шинж тэмдэг огт үгүй болох хувьсгал
антиморфи мутаци
逆形質突然変異
antimorphic mutation
Жирийн шинж тэмдгийн эсрэг байдалтай хувьсгал
аутобридинг
異系交配
outbreeding
Популяцийн нуугдмал генетик хувьслыг тодорхойлох сонгомол арга.
биотип
生物型
biotype
Популяцийн бүлэг дотроос генетик гарал үүслээрээ нэгдмэл богино хугацаанд оршин байгаа бодгалийн бүлгийг ялгаж болох бөгөөд үүнийг амьтанд /дем/, ургамалд /биотип/ гэнэ.
буцаах эвцэлдүүлэг
戻し交配
backcross
1 үеийн эрлийз биеүүдээс эцэг эхийн аль нэгтэй эвцэлдүүлгийн замаар эцэг эхийн генотипийг шинжлэх эвцэлдүүлгийн хэлбэр. Иймээс заримдаа шинжилгээний эвцэлдүүлэг ч гэж нэрлэдэг.
бүрэн бус давамгайлал
不完全優性
incomplete dominance
Удамшлын дундаж илрэл. Доминант ген рецессев генийг бүрэн давамгайлж чадаагүйн улмаас шинж тэмдэг дундаж байдлаар /завсрын/ илрэх.
бөөнөөр шалгаруулах
集団選抜
mass selection
аж ахуйн ашигтай шинж тэмдэг бүхий бүлэг бие махбод сонгон авч үржүүлэх арга. Солбицон тоос хүртдэг ургамлын селекцид өргөн хэрэглэдэг.
генеалоги
系譜学
genealogy
Гэр бүлийн удам, угсаа, гарал үүслийг олон үе дамжуулан судлах судалгаа
генетик
遺伝学
genetics
Амьд биеийн удамшил, хувьсгал судалдаг шинжлэх ухаан
генетикийн нөөц
遺伝資源
genetic resource
S02 source CAT [1-2-5]; biodiversity/genetic resource term.
генийн дрейф
遺伝的浮動
genetic drift
Популяцийн хэмжээнээс хамааран популяци дахь генийн давтамж тохиолдлын байдалтай өөрчлөгдөх үзэгдэл
генийн инженерчлэлийн арга
遺伝子工学的方法
genetic engineering method
Генийг шинэчлэх, зохион бүтээх арга
генийн урсгал
遺伝子流動
gene flow
Харилцан үржилд ордог бүлгүүдийн хоорондох генүүдийн шилжилт хөдөлгөөн
гетерозис
雑種強勢
heterosis
холын эрлийзжүүлгийн үед 1 үеийн эрлийз бие нь эцэг, эх биеэсээ шинж тэмдгээр давуу байх үзэгдэл
депресси
近交弱勢
inbreeding depression
Ойр төрлийн биеүдийн дундаас гарсан төл нь сул, муу талтай, давжаа жижиг биетэй болох үзэгдэл
дигибрид эвцэлдүүлэг
二遺伝子雑種交配
dihybrid cross
2 шинжээрээ ялгаатай 2 биеийг эвцэлдүүлэх арга
доминант шинж
優性形質
dominant trait
сонгосон эвцэлдүүлгийн 1 үед дангаараа илрэх ноёлогч шинж
инбридинг
近親交配
inbreeding
Өөрөө өөртөө тоос хүртээх, эсвэл гарал үүслээрээ ижил садан төрөл амьтдыг хооронд нь үржүүлэх хэлбэр
ихэр судлал
双生児研究
twin study
Ихэр хүмүүсийн шинж тэмдгийн хөгжлийг харьцуулан судлах арга
модификаци
環境変異
modification
Удамшдаггүй хувьсал /генотипийн хувьсалтай холбоогүй хувьсал, зөвхөн гадаад орчны нөлөөгөөр үүсдэг хувьсал
панмикси
無作為交配
panmixia
Популяцийн бүх бие махбодын хоорондын чөлөөтэй үржлийн хэлбэр
селекци
育種
selective breeding
Эсийн болон генийн мутацийн аргаар зориудын эрлийзжүүлэг явуулж шалгаруулан ургамлын шин сорт, амьтад бичил биетний шинэ үүлдэр, омог гарган авах /шалгарал гэсэн утгатай англи үг/
сорт буюу үүлдэр
品種
cultivar or breed
Хүний зориуд гарган авсан удамшлын өвөрмөц онцлогтой бат, тогтвортой удамших ашиг шим, бүтэц тогтоцын шинж тэмдэг хадгалсан бодгаль бие
стериль
不妊の
sterile
Үргүй, үр тогтох чадваргүй бие
уялдаат хувьсал
相関変異
correlated variation
???
фертиль
生殖能力のある
fertile
Үр тогтох чадвартай
харди-вайнбергийн зарчим
ハーディ・ワインベルクの法則
Hardy-Weinberg principle
Энэ хууль ёсоор эмх цэцггүй үржилтэй хязгааргүй тоо хэмжээтэй, шалгарал, мутацийн нөлөөгүй популяцид генийн болон генотипийн давтамж нь хүйсүүдийн хооронд болон үе удмаас үе удамд тогтмол хадгалагдана гэж үздэг. Дурын диплоид популяци дах хоёр гений аллелийн давтамж р 2 +2pq+q2 = 1 байна.
хувьсал
変異
variation
1 зүйлд хамаарах бодгаль биесийн ялгаа буюу шинэ шинж тэмдэг бий болох нийтлэг шинж чанарыг хэлнэ.
生態 Экологи 110
абиоген
非生物起源の
abiogenic
Амьд биеийн нөлөөгүй үүссэн бодисууд
абиотик
非生物的な
abiotic
Сав ертөнцийн хүчин зүйл /уур амьсгал, газар зүйн /
автотроф
独立栄養生物
autotroph
Шим бус бодисоос шим бодисыг өөрөө нийлэгжүүлэн хооллох./ногоон ургамлын эс
азотын эргэлт
窒素循環
nitrogen cycle
Агаарын найрлагын 79% -ийг эзэлнэ. Чөлөөт азотыг ургамал шууд ашиглаж чаддаггүй ба нян, хөх ногоон замаг, зарим мөөгийн тусламжтайгаар агаар дах азот хөрс усанд шилжин азотын исэл болж хувирдаг.
аменсализм
片害作用
amensalism
Харилцан холбоотой хоёр зүйлийн нэгд нь хортой, нөгөөд нь хор ч болохгүй, ашиг ч болохгүй харилцааны хэлбэр.
амьдрах орчин
生息地
habitat
S02 source CAT [1-2-5]; ecology/biodiversity term.
анхдагч бүтээгдэхүүн
一次生産物
primary production
Биологийн анхдагч бүтээгдэхүүн. Ногоон ургамал буюу бүтээгч, задлагчдаас үүссэн биологийн бүтээгдэхүүн.
ареал
分布域
range
Дэлхэц нутаг. Аливаа нэг зүйлийн эзэмшин орших нутаг. Дэлхэц нь их, бага, нэлэнхүй, алаг цоог гэж байдаг.
аутоэкологи
個体生態学
autecology
Бодгаль бие, хүрээлэн буй орчны хамаарлыг судална.
аэропланктон
空中プランクトン
aeroplankton
Агаарын урсгалаар идэвхитэй болох идэвхигүй зөөгдөх амьд биесийг нийтэд нь хэлнэ.
бентос
底生生物
benthos
Усны ёроолоор суумгай амьдралтай бие махбод.
биоген миграци
生物元素移動
biogenic migration
Биоген элемент нэг амьд биеэс нөгөөд, түүнээс амьгүй байгальд, улмаар дахин амьд биед дамжих замаар явагдаж буй бодисын эргэлт.
биогеограф
生物地理学
biogeography
Амьд биесийн гарал үүсэл, тархалтын зүй тогтол, байршлын онцлогийг газар зүй, цаг уурын нөхцөлтэй холбон судалж, мужлал тогтоодог биологийн салбар шинжлэх ухаан. Фитогеограф, зоогеограф гэсэн салбартай.
биогеоценоз
生物地理群集
biogeocenosis
Экосистем. Дэлхийн бөмбөрцгийн гадаргын тодорхой хэсэг дэх сав шим ертөнцийн нэгдэл.
биокос
生物不活性物質
bio-inert substance
Биоцарцанги бодис. Байгалийн үзэгдлээр үүсэх органик бодис ба амьд биеийн амьдрал үйл ажиллагааны хамтын бүтээгдэхүүн. Жишээлбэл: Хөрс г.м.
биологийн бүтээгдэхүүн
生物生産物
biological production
Шинээр үүссэн органик бодис. Анхдагч, хоёрдогч гэж ангилна.
биологийн бүтээмжит чадвар
生物生産力
biological productivity
Нэгж хугацаанд нэгж эзлэхүүн эсвэл нэгж талбайд үүсэж буй биологийн бүтээгдэхүүнийг жингийн нэгжээр илэрхийлсэн үзүүлэлт.
биологийн макросистем
生物学的マクロシステム
biological macrosystem
Амьд биесийн бүтэц зохион байгуулалтын дээд төвшин. Популяци, бүлгэмдэл, экосистем, биосфер орно.
биологийн нөөц
生物資源
biological resources
Biological resource term; environmental accounting context possible.
биологийн олон янз байдал
生物多様性
biodiversity
Biological classification / ecology context.
биологийн төрөл зүйл
生物多様性
biodiversity
S02 source CAT [1-2-5]; biological classification/biodiversity term.
биологийн төрөл зүйлийн индекс
生物多様性指数
biodiversity index
S02 source CAT [1-2-5]; biodiversity measurement term.
биомасс
生物量
biomass
Тодорхой экосистемийн нэгж талбай, эсвэл нэгж эзлэхүүнд агуулагдаж буй органик бодисын нийт хэмжээ. Хуурай жингээр илэрхийлнэ.
биомассын пирамид
生物量ピラミッド
biomass pyramid
Экосистемийн янз бүрийн идэш тэжээлийн түвшин дэх биомассыг илэрхийлсэн диаграмм. Гол төлөв нэгж талбай буюу эзэлхүүн дэх хуурай бодис, аль эсвэл калориор тооцогдоно.
биосфер
生物圏
biosphere
Амь мандал 1875 онд /Австри/ Эдуард Зюсс шинжлэх ухаанд оруулсан. Амьд биет, амьдралын бүхий л ул мөр үзэгдэх дэлхийн бөмбөрцгийн орон зайг хэлнэ.
биосферийн амьд бодис
生物圏の生物物質
living matter of the biosphere
Амьд биесийн нийлбэр цогц. Оршин байгаа эсвэл тодорхой хугацааны дотор амьдарч байсан амьд биесийн хам бүрдэл.
биот
生物相
biota
Нэгэн газар нутагт амьдарч буй ургамал амьтны аймаг, бичил биетнүүд
биотик
生物的な
biotic
Амьд байгалийн хүчин зүйлс. Организмд болон тэдгээрийн амьдрах орчинд нь өөр амьд организмын үйл ажиллагааны улмаас үзүүлж буй нөлөөний нийлбэр
биотик хүчин зүйл
生物的要因
biotic factor
Шим ертөнцийн буюу амьд хүчин зүйл. Заримдаа үүнийг биологийн хүчин зүйл хэмээн нэрлэнэ.
биотоп
生物生息空間
biotope
Амьдрах орчин. Цаг уур, газрын гадарга болон бусад биологийн бус хүчин зүйлийн нэг янзын нөхцөлтэй хуурай газар, эсвэл усан сангийн хэсэг.
биоценоз
生物群集
biocenosis
Тодорхой орчинд хамтран амьдарч байгаа ургамал, амьтан, бичил организмын популяциудын иж бүрдлийг хэлнэ. /бүлгэмдэл/ 1877 онд Германы эрдэмтэн К.Мёбус шинжлэх ухаанд оруулсан.
биоэкологи
生態生物学
bioecology
S02 source CAT [1-2-5]; biological/ecological science term; verify preferred JP.
бодисын биологийн эргэлт
物質の生物学的循環
biological cycling of matter
Экосистемд бодисын урсгал тэжээлийн хэлхээний нэг гишүүнээс нөгөөд эргэлт маягаар байнга тасралтгүй явагдаж, химийн элемент бүрийг амьд биес олон дахин давтан хэрэглэхийг хэлнэ.
босго температур
発育零点
threshold temperature
Организмын хөгжих хамгийн доод температур
бүлгэмдэл
生物群集
community
Орчны ижил нөхцөлд хамтран амьдарч байгаа ургамал, амьтан, бичил биетний ижил бүрдэл.
бүтээгч
生産者
producer
Шим тэжээлийн бодисыг нийлэгжүүлдэг ногоон ургмал.
бұл маягийн тархалт
集中分布
clumped distribution
Популяцийг бүрдүүлэгч бодгалиуд хэсэг бүлгээрээ бүл үүсгэн бие биеэс тусгаар тархан орших хэлбэр.
газарзүйн популяци
地理的個体群
geographical population
Байгаль цаг уурын нэг бүс нутгийн хүрээнд хамаарах, өөр өөр газар оршин амьдарч буй хэсэг бодгалийг хэлнэ.
газарзүйн тусгаарлалт /тээг/
地理的隔離
geographical isolation
Уул, нуруу, гол, мөрөн, далай, тэнгис, уур амьсгал, цаг уур, хөрс зэргийг хэлнэ.
гетеротроф бие
従属栄養生物
heterotroph
Органик бус буюу шим бус бодисоос шим бодисыг үүсгэх чадваргүй бэлэн органик бодисоор хооллодог бие/хүн, амьтан, мөөг /
задлагч
分解者
decomposer
шим бодисын үлдэгдлийн задалж эрдэс бодис болгодогнян, бичил органидууд.
зүйл хоорондын тэмцэл
種間競争
interspecific competition
Өөр өөр зүйлүүдийн популяциудын хоорондын тэмцэл.
зүйлийн дотоод дахь тэмцэл
種内競争
intraspecific competition
Нэгэн зүйлийн популяци дахь бодгаль биесийн хооронд явагдаж буй тэмцэл
идэш тэжээлийн хэлхээ
食物連鎖(しょくもつれんさ) (food chain)
food chain
иммиграци
移入
immigration
Нэгж хугацаанд тухайн популяцид шинээр нүүдэллэн ирж буй биеийн тоо
колони
コロニー
colony
Суурин амьдралтай амьтдын бүлэглэл, бөөгнөрөлт үүсгэж амьдрах.
комменсализм
片利共生
commensalism
Хоёр зүйлийн организмын нэг нь нөгөөдөө өөрийнхөө үйл ажиллагаагаар хоол олж өгөх юмуу орон байр нь болдог харилцааны хэлбэр
конгруенци
適合性
congruence
Зүйлийн бүхэл бүтэн систем байдлаар оршин тогтнох үржихийг хангадаг бодгалиудын морфологи, физиологи зан төрхийг илэрхийлэгч шинж тэмдгүүдийн нэгдэл Конкуренци буюу өрсөлдөөн. Экологийн хувьд ижил шаардлагатай хоёр зүйлийн хооронд болдог харицааны хэлбэр / идэш тэжээл, орон байрны төлөө хорондоо өрсөлдөнө.
консумент
消費者
consumer
Хэрэглэгч гэсэн үг. Ногоон ургамлын бүтээсэн шим бодисоор хооллодог өвсөн ба махан идэштэн гомологи хромосомууд уртынхаа дагуу ойртон нийлэх үзэгдэл
коопераци
協同
cooperation
Амьд биеийн нэгдэж амьдрах үзэгдэл
либихийн хамгийн багын дүрэм
リービッヒの最小律
Liebig's law of the minimum
Ургамлын өсөлт нь түүний тэжээлд шаардагдах зарим чухал эрдэс элементүүд хүрэлцэхүйц хамгийн бага хэмжээнд байхаас шалтгаалдаг.
микориз
菌根(きんこん)
mycorrhiza
миксотроф
混合栄養生物
mixotroph
Автотроф ба гетеротроф аргаар хоёулангаар нь хооллодог амьд бие
мутуализм
相利共生
mutualism
Хоёр организм харилцан ашигтай хамтран амьдрах харилцаа
нейтрализм
中立作用
neutralism
Нэг орчинд зэрэгцэн оршиж байгаа 2 зүйл аль аль нь ашиг ч олохгүй, хор ч болохгүй харилцааны хэлбэр / жишээ нь ойд амьдрах буга, хэрэм хоёр нэг ойд амьдрах боловч бие биетэйгээ бараг хавьтахгүй, элдэв сайн муу нөлөөгүй.
нүүрстөрөгчийн эргэлт
炭素循環
carbon cycle
Агаар мандалд нүүрсхүчлийн хий байдалтай агуулагдана. Амьсгал, шим бодисын задрал, исэлдэлт шаталтын явцад үүснэ. Фотосинтезийн үйл ажиллагаанд оролцоно.
оптимал температур
最適温度
optimum temperature
Энзимийн идэвхтэй ажиллах тохиромжтой температур
оптимал хууль
最適の法則
law of optimum
Амьдралын нөхцөл орчны хүчин зүйлийн шинж чанар амьд бие махбодын амьдралд хамгийн тохиромтой таатай байх хэмжээний тухай хууль.
паразит
寄生生物
parasite
Амьд амьтан, хүн, ургамалийн гадна, дотор талд амьдран тэндээс хооллогч амьд бие махбодыг эзэн гэнэ.
паразит хоололт
寄生栄養
parasitic nutrition
Эзэн амьтны хагас боловсруулсан хоол тэжээлээр хоолох үйл явц.
планктон
プランクトン
plankton
Усанд хөвмөл амьдралтай бие махбод
популяци
個体群
population
Зүйлийн дэлхэц нутгийн тодорхой хэсэгт зүйлийнхээ бодгалиудын бусад бүлгээс арай ялгаатай байршиж, хоорондоо чөлөөтэй эвцэлдэн үрждэг бүлэг бодгалийг популяци буюу бүүр гэнэ.
популяцийн нягшил
個体群密度
population density
Нэгж талбай буюу нэгж эзэлхүүнд оршин амьдарч буй биомассын дундаж хэмжээг хэлнэ.
популяцийн үхэл хорогдол
個体群死亡率
population mortality
Нэгж хугацаанд тухайн популяцид үржлээр нэмэгдэж буй бодгблийн тоог хэлнэ.
продуцент бие
生産者
producer
Бүтээгч бие. Шим бодис нийлэгжүүлдэг ногоон ургамлыг хэлнэ.
редуцент
分解者
decomposer
Задлагч гэсэн утгатай шим бодисын үлдэгдлийг органик бус энгийн нэгдэл болгон задлагч бичил биетнүүд юм
сав ертөнцийн хүчин зүйл
非生物的要因
abiotic factor
Нарны гэрэл, дулаан, чийг, тунадас, цасан бүрхүүл, агаарын хийн найрлага, даралт, агаарын урсгалхөдөлгөөн зэрэг экологийн хүчин зүйлс.
симбиоз
共生
symbiosis
Хам амьдрал Симпатик мэдрэлийн тогтолцоо. Ургал мэдрэлийн тогтолцооны нэг хэлбэр. Цээжний хөндийн ба хэвлийн хөндийн эрхтэнүүдийг мэдрэлжүүлнэ.
симпсоны индекс
シンプソン指数
Simpson's index
Бүлгэмдэл дэх зүйлийн олон янз байдлын хэмжүүр
синэкологи
群集生態学
synecology
Бүлгэмдэл, хүрээлэн буй орчны хамаарлыг судална.
стенобионт
狭適応性生物
stenobiont
Экологийн бага валенттай зүйлүүдийг хэлнэ.
стенотерм
狭温性生物
stenotherm
Тодорхой хязгаарлагдмал орчинд амьдардаг амьд бие махбод
сукцесси
遷移
succession
Экосистемийн хөгжлийн явцад нэг биоценоз нөгөөгөөр солигдохыг хэлнэ.
тооныы пирамид
個体数ピラミッド
pyramid of numbers
Экосистем дэх идэш тэжээлийн түвшин бүрийн организмын тоог илэрхийлсэн диаграмм
тэжээлийн холбоо
食物連鎖
food chain
Эволюцийн явцад биоценозод тэжээлийн бодисыг дараалан дамжуулж харилцан хэлхээнд холбосон гинжин холбоо
төлөрхөг чанар
出生率
natality
Нэгж хугацаанд тухайн популяцид үржлээр нэмэгдэж буй бодгалийг хэлнэ.
ургамалжилт
植生
vegetation
ургамлын нөмрөг
植物被覆
vegetation cover
фотопериодизм
光周性
photoperiodism
Организмын амьдралд хоногийн гэрэлтэй ба харанхуй үе ээлжлэхээс шалтгаалж илрэх үзэгдэл
фототроф
光栄養生物
phototroph
Хооллох явцдаа гэрлийн эрчим хүчийг ашигладаг амьд бие
хамтдаа оршин тогтнох
共生（きょうせい）
coexistence, symbiosis
хемотроф
化学栄養生物
chemotroph
Химийн урвалын эрчим хүчийг ашиглан хооллогч
хоол тэжээлийн гинжин хэлхээ
食物連鎖
food chain
S02 source CAT [1-2-5]; ecology term.
хэрэглэгч
消費者
consumer
Бэлэн шим бодисоор хоололдог амьд бие.
хүнсний сүлжээ
食物連鎖
food chain
Ecology / biological classification context.
хүчилтөрөгчийн эргэлт
酸素循環
oxygen cycle
Агаар мандлын 20,9%-ийг эзэлнэ. Бүх амьд биеийн амьсгалд оролцоно. Ногоон ургамлын фотосинтезийн дүнд хүчитөрөгч бий болно.
шим ертөнцийн хүчин зүйл
生物的要因
biotic factor
Манай гаригийн бүх амьд бие орно.
шим мандал
生物圏(せいぶつけん)
biosphere
шимэгч амьдрал
寄生生活
parasitism
Амьд биеийн бэлэн органик бодисоор хооллон амьдрах хэлбэр.
ширэнгэн ой
密林(みつりん)、ジャングル (jungle)
jungle
эврибат
広深度性の
eurybathic
Даралтын хэлбэлзлийг даадаг.
эврибионт
広適応性生物
eurybiont
Экологийн янз бүрийн нөхцөлд амьдрах чадвартай амьд бие махбод
эгэл популяци
局所個体群
elementary population
Бага хэмжээтэй, нэг төрлийн талбайд оршин амьдрагч бүлэг бодгалиудыг хэлнэ.
эко бүс
生態地域
ecoregion
S02 source CAT [1-2-5]; ecological regional classification.
экологийн валент
生態的適応幅
ecological valence
Оршин амьдрах янз бүрийн орчинг эзэмших, түүнийг өөрийн болгох тухайн зүйлүүдийн чадварыг хэлнэ.
экологийн ниш буюу нийц
生態的地位
ecological niche
Аливаа зүйлийн бодгалийн бүлгэмдэлд гүйцэтгэх үүрэг, үйл ажиллагааны нийлбэр
экологийн популяци
生態的個体群
ecological population
Орчны адил төстэй нөхцөлд оршин амьдардаг гадаад шинж тэмдгийн хувьд адил төстэй зүйлийн доторх орон зайн хязгаарлагдмал бүлэглэлийг хэлнэ.
экологийн суварга
生態ピラミッド
ecological pyramid
Амьд биеийн тэжээлийн холбооны үндэс суурь болсон ургамлын хэмжээ, амьтны ерөнхий жишгээс ямагт олон дахин их байж тэжээлийн холбооны дараагийн түвшинг шатлан багасгадаг зүй тогтол
экологийн тэнцвэр
生態学的均衡
ecological balance
S02 source CAT [1-2-5]; ecology/biodiversity concept.
экологийн тэнцвэрт байдал
生態系のバランス
ecological balance; balance of the ecosystem
экологийн хүчин зүйл
環境要因
ecological factor
Хүрээлэн буй орчноос амьд бие махбодын амьдралд үзүүлж байгаа бүх төрлийн нөлөөлөл.
экосистем
生態系
ecosystem
Biological / ecological system.
экосистемийн биологийн бүтээмжит чадвар
生態系の生物生産力
biological productivity of an ecosystem
Нэгж хугацаанд нэгж талбай юмуу эзэлхүүнд үүсч буй биологийн бүтээгдэхүүн
экосистемийн биомасс
生態系バイオマス
ecosystem biomass
Нэгж талбай юмуу эзэлхүүнд агуулагдаж байгаа шим бодисын нийт хэмжээ
экосистемийн бүтээгдэхүүн
生態系生産量
ecosystem production
1. Тодорхой хугацаанд экосистемд үүссэн органик бодисын нийт масс. 2. Энергийн урсгалын судалгаанд ассимиляцилагдсан идэш тэжээл буюу энергийн хэмжээ. Энергийн урсгалд бүтээмжийг нэгж талбайд нэгж хугацаанд хуримтлагдаж буй энергиэр хэмждэг.
экосистемийн хөдлөл зүй
生態系動態
ecosystem dynamics
Гаднах орчны нөхцөлийн хувиралт өөрчлөлттэй уялдан ямар ч экосистем байнгын хөгжил хөдөлгөөнд оршихыг хэлнэ.
экотип
生態型
ecotype
Зүйлийн тархац нутгийн хүрээнд экологийн тодорхой нөхцөлд зохилдсон популяциуд
эмиграци
移出
emigration
Нэгж хугацаанд тухайн популяциас нүүдэллэн гарч буй биеийн тоо
энгийн биоценоз
単純生物群集
simple biocenosis
Цөөн зүйлээс тогтсон биоценоз
өсгөж үржүүлээгүй биологийн нөөц
非育成生物資源
non-cultivated biological resources
Biological resource classification; national accounts asset context.
一般概念 Ерөнхий ойлголт 34
амьд бие
生物
living organism
амьдрал
生命
life
Уурагт биеийн оршин тогтнох арга хэлбэр мөн бөгөөд чухамдаа энэхүү биесийн химийн бүрэлдэхүүн хэсгүүд өөрсдөө үргэлж Шинэчлэгдэн өөрчлөгдөж, солигдож байдагт түүний мөн чанар оршино.
анабиоз
休眠状態
anabiosis
Амьд биес харьцангуй тайван байдалд орох
аналоги эрхтэн
相似器官
analogous organ
Гарал үүслийн хувьд өөр өөр боловч ижил үүрэг гүйцэтгэдэг эрхтнүүд
биологи
生物学
biology
Амьд байгалийн тухай шинжлэх ухаан буюу амьд биеийн оршин тогтнох арга хэлбэр ба хөгжлийн зүй тогтлыг судалдаг Шинжлэх ухаануудын тогтолцоо
биологийн цаг
体内時計
biological clock
Ургамал, амьтны үйл явц нь тодорхой цагт дээд, доод хэмжээндээ хүрдэг. Энэ процесс буюу амьд бие өөрт нь байдаг цаг хугацаа хэмжих чадварыг хэлнэ.
биолюминесценци
生物発光
bioluminescence
Харанхуй бүрэнхийд эсвэл далайн ёроолд амьдардаг зарим амьтдын эрхтэн гэрэлтэх үзэгдэл
биотехнологи
バイオテクノロジー
biotechnology
Хүнд зайлшгүй шаардлагатай бүтээгдэхүүнийг амьд эс, түүний тодорхой бүрэлдэхүүн хэсгийн оролцоотой үйлдвэрлэх технологийг судалдаг биологийн салбар ухаан.
бичил биет
微生物
micro organism
бичил зохицуулга
微細調節
microregulation
Бөөрөнд багцаагаар нэг сая бичил шүүлтүүр орших ба цуснаас хаягдал бодисыг шүүж, цусан дахь ус, давс, эрдэс бодисын хэмжээг зохицуулна.
бэлгийн бус үржил
無性生殖
asexual reproduction
Бэлгийн эсийн оролцоогүйээр спор буюу биеийнхээ тодорхой хэсгээр үржих үржил / ургал эрхтнээр, нахиалах зэрэг олон хэлбэр бий /
бэлгийн үржил
有性生殖
sexual reproduction
Эр, эм бэлгийн эсийн оролцоотой үржих үржил
гомеостаз
恒常性
homeostasis
Амьд бие өөрөө өөрийгөө зохицуулж дотоод орчингоо тогтмол байлгах
гомологи эрхтэн
相同器官
homologous organ
Гарал үүслийн хувьд ижил боловч өөр өөр үүрэгтэй гүйцэтгэдэг эрхтнүүд
гуравдахь давхраа
中胚葉
mesoderm
Гаструлын гадна болон дотор хананы завсар байрлах давхраа.
деляминаци
層分離
delamination
Хуваагдан давхарлах замаар гаструл үүсэх
дотоод давхраа
内胚葉
endoderm
Гаструлын дотор хана.
дүрс хувирал
変態
modification
Эрхтнүүд гүйцэтгэж байгаа үүргээсээ шалтгаалаад хэлбэр бүтэц өөрчлөгдөхийг хэлнэ.
идэвхигүй хөдөлгөөн
受動運動
passive movement
Бүх биеээрээ биш, аль нэг эрхтэн эсвэл түүний нэг хэсэг хөдлөх.
идэвхитэй хөдөлгөөн
能動運動
active movement
Булчингийн үйл ажиллагаатай холбоотой, гүйх, харайх, нисэх,явах зэргээр амьтад биеээрээ нэг байрлалаас нөгөөд шилжих хөдөлгөөн.
макроэлемент
多量元素
macroelement
Эсийн жингийн 94,5%-г эзэлнэ./ хүчилтөрөгч, устөрөгч, нүүрстөрөгч /
мезоэлемент
中量元素
mesoelement
Эсийн жингийн 5%-г эзэлнэ. / кальци, фосфор, азот, хлор, кали, хүхэр, натри, магни /
микроэлемент
微量元素
microelement
Эсийн жингийн 0,5%-г эзэлнэ./ төмөр, зэс, цайр, кобальт, марганец, бор, молибедин /
олон эст амьтан
多細胞生物
multicellular organism
пластик
同化代謝
plastic metabolism
/нөхвөр солилцоо/ Эсийг бүтээн байгуулах, түүний бүтээгдэхүүнийг байнга шинэчлэхэд чиглэгдсэн бүх/нийлэгжих/ урвалыг хэлнэ.
регенераци
再生
regeneration
Нөхөн төлжих ургах үзэгдэл
саланги бэлэгтэн
雌雄異体生物
dioecious organism
Эр ба эм бэлгийн эрхтний аль нэгийг агуулж, тухайн төрлийн бэлгийн эсийг боловсруулдаг бие махбод.
хоруу чанар
病原性、菌力 (pathogenicity)
pathogenicity
цочрол
刺激反応性
irritability
Амьд биеийн дотоод ба гадаад өөрчлөлтөнд хариу үйлдэл үзүүлэх чанар.
шууд бус хөгжил
間接発生
indirect development
Гадаад, дотоод бүтцээрээ бие гүйцсэнээсээ ялгаатай бие хөгжих.
шууд хөгжил
直接発生
direct development
Гадаад, дотоод бүтцээрээ бие гүйцсэнтэйгээ ижил бие хөгжих.
экологи
生態学
ecology
S02 source CAT [1-2-5]; ecology / biological science term.
эсийн гаднах хооллолт
細胞外消化
extracellular digestion
Хоол боловсруулах үүрэгтэй эрхтнүүдэд тусгай булчирхайнаас ялгарах ферментийн оролцоотойгоор тэжээлээ задлан боловсруулах үйл явц.
өсөлт
成長
growth
Идэш тэжээл, шим бодисын хүчээр амьд биеийн өсөж томрох шинж чанар.