水文学と水循環 Ус судлал ба усны эргэлт 33
анизотропи
異方性
anisotropy
Directional dependence of properties
байгаль дахь усны эргэлт
水循環
hydrologic cycle
Cycle of evaporation, precipitation, runoff
гидравлик
水理学
hydraulics
Fluid mechanics (water)
гидравлик үсрэл
跳水
hydraulic jump
Abrupt rise in water surface
гидрогеологи
水文地質学
hydrogeology
Geology of groundwater
гидрограф
ハイドログラフ
hydrograph
Discharge vs time graph
гидрологи
水文学
hydrology
Study of water on/under Earth
гидрологийн судалгаа
水文調査
hydrological survey
Field/lab investigations in hydrology
инженерийн ус судлал
水工学
hydraulic engineering
Engineering discipline for water
манан
霧
fog
Atmospheric water vapour condensation
мөнх цас, мөсөн голын судлал
雪氷学
glaciology
Study of glaciers and snow/ice
нуур судлал
湖沼学
limnology
Study of lakes and ponds
ойлтын коэффициент
アルベド
albedo
Reflectivity of a surface
тундас
降水
precipitation
Rain, snow, hail etc.
урсгал усны судлал
流水学
rheology of streams
Study of flowing water
ус зүй
水路学
hydrography
Science of charting water bodies
ус судлал
水文学
hydrology
Science of water cycle and resources
ус судлалын шинжилгээ
水文解析
hydrologic analysis
Analytical study of hydrology
ус судлалын үзэгдэл
水文現象
hydrologic phenomenon
Natural hydrological event
ус хэмжих ухаан /гидрометр/
水文計測学
hydrometry
Science of water measurement
усан мандал
水圏
hydrosphere
All water on Earth’s surface and atmosphere
усны инженерчлэл
水理工学
hydraulic engineering
Engineering of water resources
усны ундарга
湧水量；流量
water discharge
усны уурын агшилт
凝結
condensation
Process of vapour → liquid
усны хувийн жин
水の比重
specific gravity of water
Relative density of water
харьцуулга
相関関係
correlation
Statistical relationship
хувилцын коэффициент
変動係数
coefficient of variation
Statistical dispersion measure
хунгар цас
雪の吹き溜まり
snowdrift
Snow accumulated by wind
хялгасан судлын үзэгдэл
毛管現象
capillarity
Rise of water in fine pores
хяруу
霜
frost
Ice crystals on surfaces
шүүдэр
露
dew
Condensed water drops on surfaces
эх газрын ус судлал
陸水学
limnology
Study of inland waters
үзүүлэлтийн хэлбэлзэл, агууриг
振幅
amplitude
Fluctuation amplitude of indicator
地表水と河川 Гадаргын ус ба гол мөрөн 82
ай сав
流域／集水区域
basin
Drainage basin; catchment area
аллюваль хурдас
沖積層
alluvium
Alluvial deposits
бага урсацын голдирол
低水路
low water channel
Channel formed at low flow
байнгын арал
恒久島
permanent island
In contrast to seasonal sandbars (中州)
байнгын урсгал ус
永年河川
perennial stream
Flows year-round
бамбай сан
緩衝貯留池
buffer storage reservoir
Buffer/attenuation pond
бүрд
オアシス
oasis
Desert fertile area with water
гадагш урсацгүй хотос/хотгор
内流域
endorheic basin
No outflow to the sea
гадаргын ус
地表水
surface water
Rivers, lakes, reservoirs
голын адаг
河口
river mouth
голын голдирол
河床
riverbed
Bed of a river
голын татам
氾濫原
flood-plain
голын цутгалан /бэлчир/
合流点
confluence
горхи
小川
brook
Small stream
гулдрил
河道／水路
channel
River/stream course
гулдрилт урсгал
河川流量
streamflow
Discharge through a channel
гулдрилын адраашил
河道粗度
channel roughness
Related: 粗度係数 (Manning’s n)
гулдрилын багтаамж
河道能
channel capacity
Ability of a river channel to convey flow
давст нуур
塩湖
salt lake
Saline inland lake
далд тэжээгдэл
基底流出
base flow
Groundwater contribution to streamflow
даялгах суваг
副水路
bypass channel
Auxiliary or diversion channel
мөхөс тохой
屈曲部
meander bend
Bend of river
намаг
湿原
bog
Wetland, marsh, swamp
нуугдмал арал
潜在島
hidden island
Island submerged or concealed at times
нуурын гаралтай
湖成の
lacustrine
нуурын гаралтай хурдас
湖成の
lacustrine
сав газар
集水域
catchment area
Drainage basin
салаалал
分岐
bifurcation
Splitting of flow or channel
суурь урсац
基底流
base flow
Groundwater contribution to rivers
татам /пойма/
沖積地
alluvial plain
Floodplain deposits
тогтмол нуур
恒常湖
permanent lake
Lake with no seasonal drying; some saline
тогтмол ус, шалбааг
水溜り
puddle
Small standing water
тохой
曲路
bend
River bend, meander
тэнцэтгэх сан
調整池
balancing reservoir
Reservoir for equalising flow
түвшин хэмжүүрийн тэнхлэг
計器基準点
gauge datum
Reference point for water level
түр арал
一時的島
temporary island
Formed by sediment or seasonal water
түр зуурын урсгал ус
一時流水
ephemeral stream
Flows only after rainfall
түргэн урсгуур
急勾配水路
steep channel / chute
Rapid watercourse with steep slope
урсац
水流
flow
Discharge of water
урсац тохируулга
流量調整
flow regulation
Control of flow rate
урсацын хэмжигдэхүүн
流量指標
flow parameter
Measure of discharge
урсгал нуур
流入湖
flow-through lake
Lake with inflow and outflow
урсгал ус
流水
running water
Flowing surface water
урсгал усны гулдрил
流水路
stream channel
Channel of running water
урсгалын динамик тэнхлэг
流心線
thalweg line
Center line of main flow
урсцын байгалийн тохироо
河道貯留量
channel storage volume
Volume of water stored in channel
урсцын жилийн доторхи хуваарилалт
流出量の年間分布
annual distribution of runoff
Seasonal runoff distribution
урсцын коэффициент
流出係数
runoff coefficient
Ratio of runoff to rainfall
ус хагалбар
分水界
watershed divide
Boundary separating drainage basins
ус хураах талбай
集水面積
catchment area
Area contributing water to a basin
ус хурах сав газар
集水域
catchment basin
Drainage basin region
ус хэмжилтийн харуул
観測局
gauging station
Station measuring river/water level
ус хэмжилтийн харуулын тооллын тэнхлэг
水位基準面
gauge zero
Reference zero for water level
усны гадаргуу
水面
water surface
Surface of a water body
усны сав газар
集水域
catchment basin
Drainage basin or watershed
усны сан бүхий газар
水域
water area
Area containing water bodies
усны төвшин
水位
water level
Elevation of water surface
усны урсац
水流
discharge / flow
Streamflow, volume per time
усны урсгалын ёроол
底水層
bottom-water layer
Deepest water layer
усны хурд хэмжүүр
流速計
current meter
Instrument to measure flow velocity
усны цутгал
流入
inflow
Water entering a basin/lake
уужим тохой
湾曲部
meander bend
Broad river bend
уулзвар/гол/
支流
tributary
харгиа
中洲
channel bar
River shoal; cross-over
хиймэл нуурын ашигтай эзлэхүүн
利用貯水容量
useful storage capacity
Active storage volume of reservoir
хошуу туудас
扇状地
alluvial fan
Fan-shaped alluvium at mountain foot
хүрхрээ
滝
waterfall
Vertical water drop
цутгалын хэмжигдэхүүн
流入量
inflow volume
Measure of water inflow
цэнгэг нуур
淡水湖
freshwater lake
Lake with non-saline water
цүнхээл
淵
deep pool
Deep part of river
цөөрөм
池
pond
Small water body
шар усны үер
融雪洪水
snowmelt flood
Flood from melting snow
шүтэлцээт тохируулгын хиймэл нуур
補償貯水池
compensating reservoir
Reservoir for flow compensation
элсэн хамар
砂嘴
sand spit
Narrow sandy projection into water
элсэн үелээ
砂州
sand bar
Sand accumulation in river channel
эргүүлэг
渦
whirlpool
Swirling water current
эрэг
河岸
bank
Riverbank
эрэг орчим, хөвөө
沿岸
shore / coast
General coastline or shore
эрэг орчим, хөвөө /далайн/
海岸
coast
Sea coast
эрэг орчмын урсцын зохицолдоо
河岸貯留
bank storage
Temporary storage of water along banks
ёроолын хагшаас /мөлхөө хагшаас/
掃流砂
bed load
Sediment moving along channel bed
үер
洪水
flood
Overflow of water onto land
地下水と湧水 Газрын доорх ус ба булаг 35
аллюваль уст давхарга
沖積帯水層
alluvial aquifer
Aquifer in alluvial deposits
артезийн ус
被圧地下水
artesian water
Confined groundwater under pressure
артезийн худаг
自噴井／被圧井戸
artesian well
Flowing if pressure exceeds ground level
булаг
泉
spring
Natural discharge point of groundwater
булгийн ус
湧水
spring water
Water emerging from a spring
буурцын хүнхий
降下漏斗
cone of depression
Groundwater level drawdown cone
газар доорх ус
地下水
groundwater
Subsurface water
газрынхэвлийн ус
伏流水
underflow (hyporheic water)
Subsurface flow beneath channel
гулдрилын элэгдлийн хязгаар
浸食基準面
base level of erosion
Lowest level to which erosion can occur
гүний ус
地下水
groundwater
Deep subsurface water
молекул таталцлын ус
吸着水
adsorbed water
Water bound by molecular attraction
нэвчилт
浸透
infiltration
Movement of water into soil
оргилох ус
被圧流
artesian flow
Confined water rising under pressure
рашаан ус
鉱泉水
mineral spring water
Water containing minerals, often therapeutic
түрэлттэй /артезийн/ ус
被圧地下水
artesian water
Confined groundwater under pressure
ул хөрсний ус
土壌水
soil moisture
Water held in soil pores
ундарга
湧水
spring
Natural outflow of groundwater
ус тулгуур
難透水層
aquiclude
Impermeable geological layer
усны судал
水脈
water vein
Subsurface flow path
усны эх булаг, шанд
水源
spring source
Point of water origin
уст давхарга
帯水層
aquifer
Water-bearing geological layer
уст цэг
湧出点
discharge point
Point where water issues out
харз
冬でも凍らない場所
ice-free spring hole
River spot not freezing in winter
харзны ус
氷水
ice-cold water
Very cold spring water
хялгасан судлын бүс
毛管帯
capillary fringe
Zone above water table held by capillary action
хөрс, ул хөрсний чийг
土壌水
soil moisture
Water in soil profile
хөрсний ус судлал
土壌水文学
soil hydrology
Study of soil water
хөрсний чийгийн дутагдал
土湿不足
soil moisture deficit
Deficit between potential and actual moisture
хөрсөн дэх ус /өнгөц ус/
土壌水
soil water
Surface soil moisture
шанд
小さな泉
small spring
Minor natural spring
шандны ус
岩清水
spring water
Fresh clear water
шингээх худаг
吸込み井戸
absorbing well
Well for infiltration/disposal
шингээх үйл явц
吸水
sorption / infiltration
Process of water absorption
өрөмдлөгийн цооног
ボーリング孔
borehole
Drilled hole for sampling or groundwater
өрөмдмөл худаг
オーガー井戸
bored well
Well constructed by auger drilling
雪氷と氷河 Цас, мөс ба мөсөн гол 35
бэхлэгдсэн мөс
定着氷
fast ice
Sea ice attached to shore
далайн мөс
海氷
sea ice
Frozen seawater
дошин гүйх
結氷過程
incipient freezing
Process when water begins to freeze
зайр
軟氷
soft ice
Weak/thin ice layer
зангуутай мөс
いかり氷
anchor ice
Ice attached to river/lake bed
морены хурдас
モレーン堆積物
moraine deposit
Glacial till material
мөнх цэвдэг
永久凍土
permafrost
Permanently frozen ground
мөс судлал
雪氷学
glaciology
Study of ice phenomena
мөстлөгийн үе
氷河期
ice age
Glacial period in Earth’s history
мөстөл
氷結
freezing
Process of freezing over
мөсөн бүрхүүл
結氷層
ice cover
Frozen surface layer on water body
мөсөн бүрхүүл (ice cap)
氷帽
ice cap
Small ice sheet covering mountain/land
мөсөн бүрхүүл (ice sheet)
氷床
ice sheet
Large continental ice mass
мөсөн бүрхүүлийн даац
結氷の支持力
bearing capacity of ice cover
Load support ability of ice
мөсөн гол
氷河
glacier
Mass of moving ice
мөсөн овоо
氷丘
ice mound
Mound or hillock of ice
мөсөн тавцан (ice shelf)
氷棚
ice shelf
Floating ice sheet attached to land
мөсөн тавцан (棚氷)
棚氷
ice shelf
Japanese synonym for ice shelf
мөсөн талбай
氷盤
ice floe
Floating large flat ice
мөсөн уул
氷山
iceberg
Floating ice mass detached from glacier
мөсөн хадаа
氷柱
icicle
Icicle or hanging ice
мөсөн хахаа
氷塞堰
ice dam
Obstruction by accumulated ice
мөсөн хэл
氷舌
ice tongue
Projection of glacier into sea
мөсөн хөл
氷脚
ice foot
Ice accumulation along shoreline
мөсөн өргөн тал
氷原
ice field
Expansive field of ice
тошин
氷間湧水
ice seep
Water seeping through cracks in ice
тэжээгдэл /мөснөөс гаралтай/
氷河の涵養
glacial alimentation
Recharge of glacier from snowfall
түгжрээ
氷塞
ice jam
Blockage caused by ice
уруй
洪水
flood
Debris flow or landslide with water
халиа
氷上流水
overflow water
Water flowing over ice surface in winter
цасан уруй
雪崩
avalanche
Snow slide
цэвдэг
氷河
glacier
Frozen mass of ice
цөн
浮氷
drifting ice
Floating ice on river/lake
цөнгийн шигүү
氷密度
ice concentration
Density of floating ice
өрөмтсөн мөс
多孔氷
honeycomb ice
Ice full of holes/porous
水質と水化学 Усны чанар ба хими 18
анион солилцоо
陰イオン交換
anion exchange
Ion exchange for anions
анионит
陰イオン交換体
anion exchanger
Anion-exchange resin/material
байгаль экологийн тэнцвэрт байдал
生態系のバランス
ecological balance
Ecosystem equilibrium
биомасс
生物量
biomass
Тодорхой экосистемийн нэгж талбай, эсвэл нэгж эзлэхүүнд агуулагдаж буй органик бодисын нийт хэмжээ. Хуурай жингээр илэрхийлнэ.
бичил орчин
微小環境
microenvironment
Localised environmental conditions
дасал
馴化
adaptation
Adjustment to environment
катионит
陽イオン交換体
cation exchanger
Cation exchange resin/material
усны нян, бичил биетэн
水中微生物
aquatic microorganisms
Microbes in aquatic environments
усны орчин
水環境
aquatic environment
Environmental conditions of water bodies
усны хорлонт чанар
攻撃性指数
aggressiveness index
Index of water corrosivity
усны хяналт-шинжилгээний сүлжээ
水質モニタリングネットワーク
monitoring network
Systematic monitoring network
усны хяналт-шинжилгээний өртөө
水質モニタリングポスト
water monitoring post
Water quality observation point
усны шинжилгээ
水質分析
water analysis
Analysis of water properties
усны эрдэс
ミネラル分
minerals in water
Mineral content of water
усны ёроолын махвод
底生生物
benthos
Bottom-dwelling organisms
устөрөгч
水素
hydrogen
Chemical element H
хаг, өнгөр
ボイラースケール
boiler scale
Deposit inside boiler tubes
хүчилшил
酸度
acidity
Acidic condition
浄水・排水処理 Ус цэвэрлэгээ 27
авалцуур бодис
接触材
contact media
Media for biofilm growth in biological treatment
авцалдуулах ган
接触槽
contact tank
Tank where water contacts media or chemicals
агааргүй орчин дахь явц
嫌気性処理法
anaerobic treatment process
Process without dissolved oxygen
агааржуур /аэратор/
エアレーション装置／曝気装置
aerator
Device for aeration
агаарт задрах явц
好気性分解
aerobic decomposition
Decomposition in the presence of oxygen
ариутгалын шүүр /био аргын/
生物ろ過器
biofilter
Biological filtration unit
ариутгах хальс /био аргын/
生物膜
biofilm
Biological film on media
аэротенк
曝気槽／エアレーションタンク
aeration tank
Activated-sludge reactor
байлгах хугацаа
滞留時間
retention time
Also detention/holding time
биохимийн цэвэрлэгээ
生物化学的処理
biochemical treatment
Biological + chemical treatment
бүлэгнүүлэлт
凝集
coagulation
Coagulation/flocculation step in treatment
бүлэгнүүр
凝集剤
coagulant
Chemical to promote aggregation
зарцуулгын тохируулга
流量調整
flow equalization
Balancing of wastewater flow
идэвхт лаг
活性汚泥
activated sludge
Aerated sewage sludge for treatment
идэвхт нүүрс
活性炭
activated carbon
Porous carbon with adsorption capacity
кольматици /бөглөрөл/
閉塞
clogging
Blockage by fine particles
лагийн өсөлт торнил
汚泥日齢
sludge age
Mean cell residence time
механик цэвэрлэгээ
機械的浄化処理
mechanical treatment
Physical removal of solids
сараалж
バースクリーン
bar screen
Screen of bars to filter debris
тунгаалт
沈殿
clarification
Sedimentation process
ус тунгалагжуулах байгууламж
クラリファイア
clarifier
Sedimentation/clarification facility
хаягдал ус
廃水
wastewater
Used/discharged water
химийн аргаар ус цэвэрлэх ажил
化学処理
chemical treatment
Water purification by chemicals
химийн хэрэгцээт хүчилтөрөгч
化学的酸素要求量
chemical oxygen demand
COD index of organic load
хлоржуулалт
塩素消毒
chlorination
Water disinfection with chlorine
хлоржуулах төхөөрөмж
塩素注入装置
chlorination equipment
Plant for chlorination
үлээлгэх ажил
空気洗浄
air washing
Air scour for filter cleaning
水利構造物 Усны барилга байгууламж 39
банкет
小段
banquette
Bench on slope/embankment
боомт
港
port
Transport/logistics infrastructure.
вантуз /хий гаргуур/
排気弁（エア抜き弁）
air relief valve
Releases trapped air from mains
гүүр
橋／橋梁
bridge
Bridge structure across river or channel
гүүрэн дамжуулга
水管橋／水路橋
aqueduct bridge
Bridge carrying water conveyance
давалгаа намдаагуур
防波堤
breakwater
Structure to dissipate wave energy
далан
堤防敷
levee
Embankment structure
далангаар хаших ажил
築堤
bank construction
Embankment building work
далангийн хяр
天端
levee crown
Top of levee
доод налуу
裏法
landside slope
Inner slope of levee
доод налуу дахь дэвсэг
裏小段
landside banquette
Step on landside slope
дээд налуу
表法
riverside slope
Outer slope of levee
дээд налуу дахь дэвсэг
表小段
riverside banquette
Step on riverside slope
захын тулгуур
橋台
abutment
End support of bridge
налуу газрыг дэнжлэх ажил
段切り
benching
Cutting slope into steps
налуугийн дэвсэг
小段
berm
Horizontal shelf on slope
нуман боомт
アーチ式ダム
arch dam
Curved concrete dam
нэмэгдэл насос
増圧ポンプ
booster pump
Pump to increase pressure
онгоцон ховил
樋
chute
Conduit or trough for water flow
суваг
運河／水路
canal
Artificial waterway
тулгуурт боомт
バットレスダム
buttress dam
Dam supported by buttresses
тэнхлэгийн турбин
軸流タービン
axial flow turbine
Hydraulic turbine with axial flow
ус дамжуулах хоолой
水道管
water pipeline
Pipe conveying water
ус хүлээн авах байгууламж
取水施設
intake structure
Facility for drawing water from source
ус цохилгын хана
副堰堤
auxiliary dam wall
Secondary barrier against water impact
усан замд тохируулах ажил
運河化
canalization
Modification of river to canal
усан сан
ダム
reservoir
Artificial water storage
усан цахилгаан станц
水力発電所
hydroelectric power station
Hydropower generation facility
усны барилга байгууламж
治水利水施設
waterworks structures
Flood control and water utilization structures
усны их түвшин
計画高水位
high water level (design)
Design HWL for flood planning
хөвүүр дохио
浮標
buoy
Floating marker
хөлөг онгоцны зогсоол
停泊杭
bollard
Mooring post for vessels
чөлөөт урсгалын турбин
インパルスタービン
impulse turbine
Hydropower turbine driven by jet
шүүр бүхий дэвсэг
犬走り
berm with drain
Levee berm with drainage
эргийн бэхэлгээ
護岸
bank protection
Reinforcement of riverbank
ёроолын аргамжийн шон
アンカーベアリング
anchor bearing
Anchored pile foundation
үерийн татам
高水敷
flood channel
Floodplain for high water
үндсэн УЦС
ベースロード発電所
base load hydropower station
Plant supplying continuous base demand
өнгөлгөө, эргийн бэхэлгээ
低水護岸
low water revetment
Revetment at low-water line
水資源管理 Усны нөөцийн менежмент 29
Улсын усны кадастр
国家水資源台帳
national water cadastre
Official registry of water resources
Улсын усны мэдээллийн сан
水情報国土データベース
national water information database
Water data management system
Ус суваг ашиглалтын газар /УСАГ/
水道局
water utility agency
Urban water supply authority
ашиглаж болох боломжит нөөц
水資源の利用可能量
available water resources
Volume feasibly usable
голын бүс
河川区域
river zone
River-regulated area
доод хашиц
堤内地
protected lowland
Land inside levee
дээд хашиц
堤外地
riverside land
Land outside levee
зурвасан усалгаа
ボーダー灌漑
border irrigation
Strip irrigation method
модны суулгац
苗木
seedling
Young tree planting
онцгой болон энгийн хамгаалалтын бүс
特定及び一般保護区域
special and general protection zone
Protected areas classification
тэнхлэг
軸
axis
Axis or centre line
төсөв
費用見積
cost estimate
Budget calculation
төсөвт өртөг
総事業費
capital cost
Total construction cost
ус ашиглагч
水利用者
water user
Person or entity consuming water
ус хэрэглэгч
水需要者
water consumer
Person or entity consuming water
усны аж ахуй
水管理事業
water management
Hydrology / water management.
усны аудит
水管理監査
water audit
Systematic water use review
усны кадастр
水資源台帳
water cadastre
Official registry of water resources
усны менежментийн төлөвлөгөө
利水計画
water management plan
Strategic water resource plan
усны нөөц
水資源
water resources
Available water supply
усны тооллого
水資源インベントリ
water inventory
Accounting of water resources
усны экологи-эдийн засгийн үнэлгээ
水資源評価
eco-economic evaluation of water
Assessment of ecological and economic value
усны эрэл, хайгуул
水資源探査
water exploration
Survey and exploration of water resources
усны эх үүсвэр
水源
water source
Origin of water resource
хилийн ус
国境水域
transboundary water
Water crossing national boundaries
хур тунадас тогтоох
雨水滞留
rainwater retention
Temporary storage of rainwater
эдэлбэр газар
生産緑地地区
agricultural land
Land under agricultural use
эрүүл ахуйн бүс
衛生保護区
sanitary protection zone
Designated area to protect water source
үр ашгийн коэффициент
賦金率
capital recovery factor
Finance/engineering efficiency index