国家と行政制度 Төр, засаг захиргаа 63
アイマグ、ホショー、オトグといった旧行政単位から、主権・独立・国家機構まで、モンゴル国家の枠組みを語る用語。
Ар Монгол
外モンゴル
Outer Mongolia
歴史的名称 XVII зууны үеийн Монголын бүрэлдэхүүн хэсгийн нэг.
Баруун Монгол
西モンゴル
Western Mongolia
Ойрадын холбоотой холбоотой нэр; Хошууд, Зүүнгар, Дөрвөд, Хойд зэрэг аймгуудыг дурдсан.
Өвөр Монгол
内モンゴル
Southern/Inner Mongolia
Лигдэн хутагт хаанд шууд захирагдаж байсан гэж тайлбарласан.
аймаг
部族連合
Tribal confederation
Historical regional entity comprising several clans or tribes, e.g. Sain Noyon Khan Aimag.
отог
オトグ
otog
Аймаг, отог, хошуу гэсэн засаг захиргаа-угсаатны бүлгийн нэгжийн нэгээр дурдсан.
хошуу
旗・ホショー
khoshuu; banner
Аймаг, отог, хошууны хүрээнд хэрэглэгдсэн түүхэн-захиргааны нэгж.
тусгаар тогтнол
独立
independence
Монголчууд ээлж дараалан төрийн тусгаар тогтнолоо алдсан тухай өгүүлбэрт хэрэглэгдсэн.
төрийн нэгдэл
国家統一
state unity
Нүүдэлчин монголчуудын төрийн хувьд нэгдмэл бус байдлыг тайлбарлахад хэрэглэсэн.
зэвсэгт бослого тэмцэл
武装蜂起・武装闘争
armed rebellion and struggle
1755–1758 онд Манжийг эсэргүүцсэн хөдөлгөөнийг тайлбарлахад хэрэглэсэн.
тусгаар тогтнолын тэмцэл
独立闘争
struggle for independence
Бүлгийн гол сэдэв болох улс төрийн нэр томьёо.
Цахарт зүүн, баруун гарын найман хошуу
チャハル左右翼八旗
eight banners of the left and right wings of Chakhar
Манж нар Өвөр Монголыг эзэлсний дараа байгуулсан бүтэц гэж дурдсан.
дугуйлангийн хөдөлгөөн
円座運動・ドゥグイラン運動
duguilan movement; circle movement
1858, 1905–1907 онд Ордосын хошуудад гарсан, газраа хамгаалан тэмцэх арга гэж тайлбарласан.
Зүүнгарын босогчид
ジュンガル反乱軍
Dzungar rebels
1758 оны эцэс хүртэл Манжийн цэрэгтэй тулалдсан гэж дурдсан.
эдийн засгийн шинжтэй тэмцэл
経済的性格の闘争
economically motivated struggle
XIX зууны үед тэмцлийн шинж өөрчлөгдсөн гэж тайлбарлахад хэрэглэсэн.
улс төрийн шинжтэй тэмцэл
政治的性格の闘争
politically motivated struggle
XIX зууны үед тэмцлийн шинж өөрчлөгдсөн гэж тайлбарлахад хэрэглэсэн.
тусгаар улс
独立国
independent state
Монгол Улс улс болон этгээдийн хувьд де-факто тусгаар улс болсон гэж гарна.
засаг захиргааны хуваарь
行政区画
administrative division
Газрын зурагт Монгол Улсын 1911–1923 оны захиргааны хуваарийг заасан.
хязгаар
辺境区・境域
frontier region
Хөвсгөл, Ховд, Урианхай зэрэг засаг захиргааны нэгжийн нэрэнд гарсан.
төр улсаа бэхжүүлэх
国家を強化する
to strengthen the state
Шинэ Монгол Улсын оршин тогтнох, хүчирхэгжих зорилтын нэг.
төр улсаа засаж тохинуулах
国家を整備する
to organize and administer the state
Юуны өмнө хийх зорилтын нэг; төрийн байгуулал, засаглалын тогтолцоог боловсронгуй болгох утгатай.
Улсын хөрөнгийг захирах газар
国家財産管理庁
Office for Managing State Property
1916 онд байгуулсан, үндэсний банк байгуулах болон мөнгөн тэмдэгттэй болохыг эрмэлзсэн байгууллага.
автономит эрх
自治権
autonomous right
Өөртөө засах тогтнох эрх гэсэн утгатай; аль нэг эзэн улсын хяналтын дор оршиж, дотоод эрх мэдлээ бие даан хэрэгжүүлэх эрх гэж тайлбарласан.
автономит эрхтэй оршин тогтнох
自治権をもって存在する
to exist with autonomous rights
Орос, Хятад, Монгол гурван улсын Хиагтад хийх хэлэлцээний үндэс болсон ойлголт.
нутаг дэвсгэр
領土
territory
Тусгаар тогтнолын баталгааны нэг нөхцөл болон Халхын 4 аймаг, Ховд, Хөвсгөл, Дарьгангын хязгаартай холбоотой.
хил хязгаарын халдашгүй дархан байдал
領土保全・国境不可侵
inviolability of borders
Тусгаар тогтнолын тодорхойлолтод гарсан чухал улс төрийн ойлголт.
автономит эрхээс татгалзах
自治権を放棄する
to renounce autonomy
Монголын эрх баригчдыг ятган автономит эрхээс татгалзуулах зорилготой үйл ажиллагааг заасан.
автономит засаг
自治政府
autonomous government
Монголын автономит засгийг устгах тухай гол нэр томьёо.
Хятадын цэргийн дэглэм
中国軍政体制
Chinese military regime
Монгол Улс тусгаар тогтнолоо алдаж, Хятадын цэргийн дэглэм тогтсон гэж тайлбарласан.
тэмцлийн арга зам
闘争の方法
method of struggle
Монголчууд тэмцлийн арга зам эрж сүвэгчилсэн гэж тайлбарласан.
автономийг сэргээн тогтоох
自治を回復する
to restore autonomy
ЗОУ-аас тусламж хүссэн гол зорилгуудын нэгээр сурвалжид гарна.
Ардын түр засгийн газар
人民臨時政府
Provisional People’s Government
1921 оны 3-р сарын 13-нд эрх чөлөөний тэмцлийг удирдан зохион байгуулах 7 хүний бүрэлдэхүүнтэй байгуулсан.
цагаантны эсрэг тэмцэх
白軍に対抗して戦う
to struggle against the White forces
АТЗГ, МАН-ын өмнө тулгарсан зорилтын нэг.
Ардын Засгийн газар
人民政府
People’s Government
1921 оны 7-р сарын 10-нд байгуулсан засгийн газар.
тусгаар тогтнолоо бататгах
独立を固める
to consolidate independence
1921 оноос хойш хамгийн түрүүнд тулгарсан зорилгын нэг.
дотоод, гадаад байдлаа бэхжүүлэх
内外情勢を強化・安定させる
to strengthen internal and external position
Засгийн газрын эхний зорилтуудын нэгээр дурдагдсан.
тусгаар тогтнол, бие даасан байдлаа хадгалах
独立と自立性を維持する
to preserve independence and autonomy
Хэдий бүрэн баталгаажаагүй ч хамгаалж чадсан байдал гэж тайлбарласан.
дотоод байдлыг засан тохинуулах
国内情勢を整備する
to stabilize and organize internal affairs
Монголын төр улс дотоод байдлаа засан тохинуулахад анхаарсан гэж дараагийн хэсэг эхэлнэ.
тусгай комисс
特別委員会
special commission
Үндсэн хуулийн төсөл боловсруулах ажлыг хариуцуулан 1922 онд байгуулсан комисс.
төлөөний түшмэд
代理官・代表官吏
representative officials
АЗГ орон нутагт өөрийн бүрэн эрхт төлөөний түшмэдийг томилон суулгасан гэж дурдсан.
тусгаар тогтнолоо хамгаалан бэхжүүлэх
独立を守り固める
to defend and consolidate independence
Монголын төрийн зүтгэлтнүүдийн нийтлэг зорилт гэж дурдсан.
яс хаях
仲違いさせる・分断工作をする
to sow discord
Монголын удирдагчдын дотор зөрчил өдөөх явдлыг заасан хэллэг.
хутган үймүүлэх
扇動して混乱させる
to incite disorder
Удирдагчдын хоорондын зөрчил, хагаралд хэрэглэсэн хэллэг.
хагаралдуулах
分裂させる
to divide; to cause a split
Коминтерн, ЗОУ-ын нөлөөллийн ажиллагаатай холбоотойгоор хэрэглэсэн.
төрийн дээд эрх
国家最高権力
supreme state authority
1924 оны шинэ засаглалын хэлбэрт УИХ барих эрх гэж дурдсан.
төр шашны хэргийг тусгаарлах
政教を分離する
to separate state and religious affairs
Шашны номлол ба ардын төрийн ёс суртлын хоорондын харшлалыг заасан хуультай холбоотой.
хуучны түшмэдийг ашиглах бодлого
旧官吏活用政策
policy of using former officials
Монголын удирдагчдын бодлого амжилттай хэрэгжиж байсан гэж дурдсан.
сүм хийдийг хаах
寺院を閉鎖する
to close monasteries
Шашны эсрэг арга хэмжээний нэг.
засаг захиргааны уламжлалт хуваарь
traditional administrative division
traditional administrative division
Тэрчлэн зүүнтнүүд өөрчлөн зохион байгуулсан хуваарь гэж гарна.
зэвсэгт бослого
武装蜂起
armed uprising
1932 оны сэдвийн гол нэр томьёо; 1929 оноос эхэлсэн тэмцлийн үргэлжлэл гэж тайлбарласан.
сумдыг түйвээн хүрээгээ тэлэх
郡を荒らしながら勢力範囲を広げる
to expand the area of action by disturbing sums
Босогчдын үйл ажиллагааг тайлбарласан хэллэг.
босогчид
反乱者
insurgents; rebels
Сургууль, хоршоо, хамтралыг тоног дээрэмдсэн хүмүүсийг заасан.
орон нутгийн төр, захиргааны байгууллага
地方の国家・行政機関
local state and administrative bodies
Босогчид ажилтнуудыг нь баривчилж, байгууллагыг сүйтгэсэн гэж дурдсан.
ард түмний хөрөнгө
人民の財産
people’s property
Босогчдод дээрэмдүүлсэн хөрөнгийг заасан.
бослогыг дарах бүрэн эрхт комисс
反乱鎮圧全権委員会
plenipotentiary commission for suppressing the uprising
Засгийн газраас байгуулж ажиллуулсан байгууллага гэж дурдсан.
улсын нам засаг
党・政府
party and government
1932 оны 5-р сарын тогтоолд улсын нам засагт томоохон хямрал бий болсон гэж дурдсан.
Ардын Засгийн газрыг бэхжүүлэх
人民政府を強化する
to strengthen the People’s Government
Шинэ эргэлтийн арга хэмжээний нэг.
сонин, сэтгүүл
新聞・雑誌
newspapers and journals
1930-аад оны эцэст 5 сонин, 7 сэтгүүл нийтдээ 90 мянган хувь хэвлэгдэж байсан гэж дурдсан.
байнгын радио өргөн нэвтрүүлэг
定時ラジオ放送
regular radio broadcasting
1934 оны 9-р сарын 1-нээс эхэлсэн гэж дурдсан.
Онц бүрэн эрхт комисс
特別全権委員会
Special Plenipotentiary Commission
Хэлмэгдүүлэлтийн үед нэрсийн жагсаалтаар хүмүүсийг оруулж шийтгэдэг байгууллага.
бослого гаргах
反乱を起こす
to start an uprising
Хэлмэгдүүлэлтийн үед хүмүүст тулгасан хилс хэрэг.
үзэл суртлаа дэлгэрүүлэх
イデオロギーを普及させる
to spread ideology
ЗХУ-ын геополитикийн ашиг сонирхолтой холбоотой тайлбар.
үзэл суртлын ажил
思想・宣伝工作
ideological work
1940-өөд оноос ангигүй тэмцлийн хэлбэрээс чиг хандлага тогтсон гэж дурдсан.
нэр хоч өгөх
レッテルを貼る
to label; to give derogatory names
Хэлмэгдүүлэлтийн үргэлжилсэн хэлбэрүүдийн нэг.
政治運動と思想 Улс төр, хөдөлгөөн 75
民主革命、社会主義路線、民族主義など、20世紀モンゴルの政治潮流と政党・議会制度に関わる語。
ардчилсан хувьсгал
民主革命
democratic revolution
1990 оны улс төр, нийгмийн өөрчлөлтийг заасан нэр томьёо.
дотоод задрал
内部崩壊・内部分裂
internal disintegration
Халхын дотоод хямрал, талцлыг тайлбарлахад хэрэглэсэн нэр томьёо.
1911 оны эрх чөлөөний хувьсгал
1911年自由革命
1911 freedom revolution
Улс төрийн тусгаар тогтнолын төлөөх хувьсгалын нэршил; асуултын хайрцагт гарсан.
эзэн хаан
皇帝・君主
emperor; monarch
VIII Богд Жавзандамба хутагтыг хаанаар өргөмжлөхтэй холбоотой.
үндэсний сэргэлт
民族的復興
national revival
1911 оны хувьсгалын дараах шинэ түүхийн эхлэл гэж тайлбарласан.
сэргэн мандал
復興・ルネサンス
revival; renaissance
Монгол Улсын төр, эдийн засаг, соёлын сэргэлтийг илэрхийлэх гол нэр томьёо.
Улсын хурал
国会・国家会議
state assembly / national assembly
Дээд, Доод танхим бүхий Улсын хурлыг 1914 онд байгуулсан гэж дурдсан.
Дээд танхим
上院
upper chamber
1914 онд байгуулагдсан Улсын хурлын нэг танхим.
Доод танхим
下院
lower chamber
1914 онд байгуулагдсан Улсын хурлын нэг танхим.
үндэсний үзэл
民族意識・ナショナリズム
national consciousness; nationalism
1918 онд гарсан бүтээлүүдийн үр дүнд олон монгол түмний үндэсний үзэл сэргэсэн гэж дурдсан.
1921 оны хувьсгал
1921年革命
1921 revolution
Тухайн үеийн дотоод, гадаад нөхцөлөөс үүдсэн үндэсний ардчилсан хувьсгал гэж тайлбарласан.
МАН
モンゴル人民党
Mongolian People’s Party
1920 оны 6-р сарын сүүлээр Хүрээний ба Консулын бүлгэмийнхэн байгуулсан улс төрийн байгууллага.
улс төрийн байгууллага
政治組織
political organization
МАН-ыг тодорхойлоход хэрэглэсэн нэр томьёо.
Эрмэлзэх арван зүйл
十項目綱領
Ten Aspirations / ten-point program
1921 оны 3-р сарын 1–3-нд Дээд Шивээд болсон зөвлөгөөнөөр баталсан гэж дурдсан.
МАН-ын Төв Хороо
モンゴル人民党中央委員会
Central Committee of the Mongolian People’s Party
1921 оны 3-р сарын 1–3-нд 4 хүнтэй сонгосон гэж дурдсан.
хэмжээт цаазат улсын засаг
立憲君主制国家の政府
constitutional monarchy government
Ардын эрхт хэмжээт цаазат улсын засгийг явуулах болсон гэж олон түмэнд зарласан.
үндэсний ардчилсан хувьсгал
民族民主革命
national democratic revolution
1921 оны хувьсгалыг шинж чанарын хувьд ингэж тодорхойлсон.
хэмжээт цаазат хаант улс
立憲君主国
constitutional monarchy
1921 оны хувьсгалын дараах Монгол Улсын төрийн хэлбэрийг заасан гол нэр томьёо.
үндэсний ардчилсан өөрчлөлтийн бодлого
民族民主改革政策
policy of national democratic reform
Хөгжил дэвшлийн улс орноо хөтлөхийн тулд явуулахыг чухалчилсан бодлого гэж гарна.
Бүгд найрамдах засаг
共和制
republican government
1924 оны Улсын анхдугаар Их Хурлаар тогтоохоор заасан төрийн хэлбэр; хуучин нийгмийн харилцааг халж өөрчлөх бодлоготой холбоотой.
Улсын түр цагийн хурал
臨時国会・臨時議会
Provisional State Assembly
1921 оны намар Улсын Их Хурал хуралдах хүртэл ажиллах олон төлөөллийн өвөрмөц байгууллага гэж тайлбарласан.
засаг захиргааг ардчилах
行政を民主化する
to democratize administration
Орон нутгийн засаг захиргааг ардчилсан үндсэн дээр өөрчлөх бодлогыг заасан хэллэг.
хуучин нийгмийн харилцааг халах
旧社会関係を廃止する
to abolish old social relations
Нийгэм-эдийн засгийн хуучин харилцааг өөрчлөх гол зорилтыг заасан.
ардчилсан өөрчлөлт
民主的改革
democratic reform
Ард олон нийгмийн хуучин, ноёдын мэдлээс салж чөлөөлөгдсөн явдлыг тайлбарласан.
ардчилсан төрийн байгуулал
民主的国家制度
democratic state structure
Олон улсын чиг хандлагыг баримталж хөгжих үзэл баримтлалын нэг.
ардын эрхт, хэмжээт цаазат засаг
人民主権的立憲政府
people’s-rights constitutional government
Д.Бодоогийн тухайн цаг үед тохиромжтой гэж үзсэн засаглалын хэлбэр.
шашнаа дэлгэрүүлэх
宗教を広める
to promote religion
Д.Бодоогийн үзэл санааны нэг бүрэлдэхүүн гэж тайлбарласан.
бүгдээр найрамдах засаг
共和政体
republican government
С.Данзангийн хувьд Монголд тогтоох шаардлагатай засаглалын хэлбэр гэж гарна.
уламжлал, шинэчлэлийг хослуулах
伝統と改革を組み合わせる
to combine tradition and reform
Д.Сүхбаатарын төлөөлсөн үзэл баримтлалын өмнөх тайлбар.
ардчилсан чиг шугам
民主的路線
democratic line
Д.Сүхбаатарын баримталсан хөгжлийн чиглэл гэж дурдсан.
үндэсний өвөрмөц онцлог
民族的独自性
national distinctive characteristics
Монголын улс төрийн зүтгэлтнүүд хөгжлийн зам сонгохдоо харгалзах ёстой гэж үзсэн хүчин зүйл.
дэвшилтэт ардчилсан төрийн хэлбэр
進歩的民主国家形態
progressive democratic form of state
Бүгд Найрамдах байгуулал тогтоохтой холбоотой улс төрийн нэр томьёо.
бүх монгол овогтноо нэгтгэх
全モンゴル系民族を統合する
to unite all Mongol peoples
Монголын эрх баригчдын үзэл санааны нэг зорилт.
социалист чиг шугам
社会主義路線
socialist line
Коминтерн, ЗОУ-ын зүгээс Монгол Улсыг хэрэгжүүлэхийг хүссэн хөгжлийн чиглэл.
байр суурийн зөрөлдөөн
立場の対立
difference/conflict of positions
Удирдагчдын дотор байсан зөрчлийг ашигласан гэж тайлбарласан.
улс төрийн тавцангаас зайлуулах
政治舞台から排除する
to remove from the political stage
Д.Бодоо, С.Данзан зэрэг зүтгэлтнүүдийн хувь заяатай холбоотой хэллэг.
нам капитал хөрөнгөтний хөрөнгөжих үүсэн
party capital and bourgeois enrichment
party capital and bourgeois enrichment
Сурвалж-5-д МАН-ын эцсийн зорилготой эсрэгцүүлэн гарсан ойлголт; үг хэллэгийг эх сурвалжийн дагуу дахин шалгах шаардлагатай.
Бүгд найрамдах засаг тогтоох төсөл
共和制樹立案
project to establish a republic
Монголын үндэсний үзэл санаа, олон улсын жишгийг харгалзан боловсруулсан гэж тайлбарласан.
засаглалын хэлбэр
統治形態
form of government
1924 онд ямар засаглал сонгох асуудал ид яригдаж байсан гэж гарна.
Улсын Их Хурал
国会・国家大会議
State Great Khural
Төрийн дээд эрхийг ард түмний сонгосон төлөөлөгчдөөс бүрдсэн УИХ барих гэж заасан.
ард түмний сонгосон төлөөлөгчид
人民が選んだ代表者
representatives elected by the people
УИХ-ын бүрэлдэхүүний үндэс гэж тайлбарласан.
үндэсний ардчилсан үзэлтнүүд
民族民主主義者
national democratic thinkers/figures
1921 оноос хэрэгжиж эхэлсэн ардчилсан өөрчлөлт, шинэчлэлийн бодлогыг хамгаалсан зүтгэлтнүүдийг заасан.
шинэчлэлийн бодлого
改革政策
reform policy
Үндэсний ардчилсан үзэлтнүүдийн бодлогыг тодорхойлоход хэрэглэсэн.
МАХН-ыг большевикчлах
モンゴル人民革命党をボリシェヴィキ化する
to Bolshevize the MPRP
Коминтерн, БХК(б)Н-ын оролдлогыг заасан гол нэр томьёо.
нийгмийн социалист загвар
社会主義的社会モデル
socialist social model
Монголын нийгмийг Зөвлөлтийн загварт нийцүүлэх оролдлоготой холбоотой.
ардчилсан өөрчлөлтөө гүнзгийрүүлэх
民主改革を深化させる
to deepen democratic reforms
Монголын удирдлага сөрөн зогсож, ардчилсан өөрчлөлтөө гүнзгийрүүлэхийг чармайсан гэж дурдсан.
ардын төрийн ёс суртал
人民国家の倫理・思想
ethos of the people’s state
Шашны номлолтой харьцуулан дурдсан улс төр, ёс суртлын ойлголт.
төрийн эргэлт
政変・クーデター
political coup
Коминтерн, ЗХУ Монголд зохион байгуулсан гэж гарчгийн түвшинд хэрэглэсэн нэр томьёо.
барууны хэлбэрэлт
右傾偏向
right deviation
МАХН доторх барууны хэлбэрэлттэй тэмцэх тухай шийдвэрт гарсан улс төрийн нэр томьёо.
зүүний хэсгийг дэмжих
左派を支援する
to support the left wing
Коминтерний төлөөлөгчдийн МАХН дотор хэрэгжүүлэх чиглэл.
намын удирдах байгууллага
党指導機関
party leading body
Зүүнийхний байр суурийг хадгалж үлдэх зааварт гарна.
боловсруулах
粛清する
to purge
Ил гарсан эсэргүүцлийг 'боловсруулах' буюу цэвэрлэх утгаар хэрэглэсэн улс төрийн нэр томьёо; эхийн хэрэглээ тусгай.
барууны аюул
右派の危険
rightist danger
Коминтерний зохион байгуулсан улс төрийн кампанит ажилд хэрэглэсэн нэр томьёо.
нийгэм журам
社会主義
socialism
Энэ эхэд социализм гэсэн утгаар хэрэглэсэн нэр томьёо.
нийгэм журмыг шууд байгуулах
社会主義を直接建設する
to directly build socialism
Коминтерний түлхээсээр зүүнтнүүд хэрэгжүүлсэн бодлого.
БНМАУ-ыг хөрөнгөтний бус замаар нийгэм журамд оруулах
非資本主義的発展路線で社会主義へ移行させる
to lead the MPR to socialism through a non-capitalist path
Коминтерний тусгай зааврын гол санаа.
богино хугацаанд нийгэм журмыг байгуулах
短期間で社会主義を建設する
to build socialism in a short period
ЗХУ-ын туршлагыг ашиглан хэрэгжүүлэхээр заасан зорилт.
зүүн алдаа завхрал
左傾の誤り・逸脱
leftist errors and excesses
Зүүнтнүүдийн бодлого, үйл ажиллагааны үр дагаврыг тодорхойлсон гол нэр томьёо.
нам эвлэл, төрийн албанаас баруутан нэрээр цэвэрлэх
右派として党・青年団・国家機関から粛清する
to purge people from party, youth league, and state offices as rightists
Зүүнтнүүдийн улс төрийн цэвэрлэгээг заасан.
шашинтай тэмцэх
宗教と闘う
to struggle against religion
Хамгийн харгис аргыг хэрэглэсэн гэж дурдсан бодлогын нэг чиглэл.
хуучин байгууллыг дахин сэргээх
旧体制を復活させる
to restore the old order
Бослогын удирдагчид хувьсгалаас өмнөх дүргүйцлийг ашиглан зорьсон гэж тайлбарласан.
нам, эвлэлийн гишүүд
党・青年同盟の成員
party and youth league members
Босогчдын халдлагад өртсөн бүлэг; зарим нь бослогод оролцсон гэж өмнөх хуудсуудтай холбогдоно.
зүүнтний алдаа завхрал
左傾の誤り・逸脱
leftist errors and excesses
Шинэ эргэлтийн бодлого гарах үндсэн шалтгааныг заасан.
нийгэм журмыг хурдавчлан байгуулах
社会主義建設を急ぐ
to accelerate socialist construction
Зүүнтний алдаа завхралын шалтгаан гэж онц III бүгд хурал тодорхойлсон.
хөрөнгөтний ардчилсан бүгд найрамдах улсын шинж чанар
ブルジョワ民主共和国としての性格
character of a bourgeois-democratic republic
Шинэ маягийн хөрөнгөтний ардчилсан бүгд найрамдах улс байх ёстой гэж тодорхойлсон.
үндэсний ардчилсан үзлийг чиг баримжаа болгох
民族民主主義を指針とする
to take national-democratic ideas as a guiding orientation
Шинэ эргэлтийн арга хэмжээний нэг.
үндэсний ардчилсан хөгжлийн чиг шугам
民族民主主義的発展路線
national-democratic development line
Шинэ эргэлтийн бодлогоор сэргээн хэрэгжүүлсэн чиглэл.
тоталитар дэглэм
全体主義体制
totalitarian regime
Нэг үзэл суртал, нэг хүний дарангуйлалд тулгуурладаг, ардчилал, хууль ёсыг гажуудуулдаг улс төрийн дэглэм гэж тодорхойлсон.
нэг хүний дарангуйлал
一人独裁
one-man dictatorship
Тоталитар дэглэмийн гол шинжээр ногоон хайрцагт гарна.
ардын дайсан
人民の敵
enemy of the people
Лам нарыг олон нийтэд ингэж нэрлэн баривчилж цаазалсан гэж дурдсан.
цэвэрлэх
粛清する・一掃する
to purge; to clear out
Хүрээ хийдийг 'цэвэрлэх' хэлбэрээр хэрэглэсэн улс төрийн нэр томьёо.
ганцаар захирах
独裁的に支配する
to rule alone
Х.Чойбалсан өөрийн байр суурийг хадгалахтай холбоотой дотоод хүчин зүйл.
ангич үзэл онол
階級的イデオロギー・理論
class-based ideology and theory
Хэлмэгдүүлэлтийн мөн чанарыг тайлбарласан нэр томьёо.
ангигүй тэмцэл
階級なき闘争
classless struggle
1940-өөд оноос үзэл суртлын ажилд тогтсон хэлбэр гэж дурдсан.
намч байр суурь
党派的立場
party-minded stance
Түүх, соёлын өв уламжлалд хандах хандлагыг тодорхойлсон.
法と権利 Хууль, эрх 53
法制度、裁判、刑事・行政法から、人権・市民権・平等原則まで。
Зарга
ザルガ／評議会
Zarga; council/court
XVIII зууны үед Халимагийн дотоод хэрэгт оролцож, язгууртнууд багтдаг шүүх, зөвлөх эрх бүхий хуралдай гэж тайлбарласан.
Үндсэн хуулийн төсөл
憲法草案
draft constitution
Олон улсын жишгээр боловсруулж эхэлсэн гэж дурдсан.
эрх чөлөө
自由
freedom
Тусгаар тогтнолын тэмцлийн гол үнэт зүйлээр гарна.
дарлал мөлжлөггүй
抑圧・搾取のない
free from oppression and exploitation
Д.Бодоогийн хүссэн хөгжлийн замыг тайлбарлахад хэрэглэсэн.
ард түмнээ адил тэгш үзэх
人民を平等に扱う
to treat the people equally
Д.Бодоогийн үзэл баримтлалын нэг хэсэг.
Үндсэн хууль боловсруулах комисс
憲法起草委員会
constitution drafting commission
1922 оны 5-р сарын 29-нд Шүүх яамны сайд Н.Магсаржаваар ахлуулан байгуулсан гэж дурдсан.
сүсэг бишрэлийг хүндэтгэх
信仰を尊重する
to respect religious faith
Үндэсний ардчилсан бодлогын нэг зарчим гэж дурдсан.
Засгийн газраас төр шашны хэргийг тусгаарлан явуулах тухай хууль
政教分離法
law on separating state and religious affairs
1926 оны 9-р сард баталсан хууль гэж дурдсан.
үзэл бодол, шашин шүтлэгээр ялгаварлан гадуурхах
思想・宗教によって差別する
to discriminate by ideology and religion
Зүүн алдаа завхралын үед гарсан үйл ажиллагаа гэж дурдсан.
лам нарыг албадан хар болгох
僧侶を強制還俗させる
to forcibly secularize lamas
Зүүнтнүүдийн шашны эсрэг бодлогын нэг хүнд арга хэмжээ.
иргэдийн сүсэглэн шүтэх эрх
市民の信仰の自由
citizens’ right to religious belief
Зөрчигдсөн эрхийн нэгээр дурдсан.
дүрвэх хөдөлгөөн
逃亡運動・避難移動
flight/refugee movement
1930 оноос эхэлж, 1932 оны дунд үе хүртэл үргэлжилсэн гэж дурдсан.
хил даван нүүх
国境を越えて移住・逃亡する
to move across the border
Ард иргэд хэвийн амьдрах боломжгүй болсноос хил даван нүүсэн гэж тайлбарласан.
тогтоох байгууллагын гишүүд
司法・執行機関の構成員
members of enforcement/judicial bodies
Дүрвэгсдийн дотор байсан бүлэг; нэр томьёог эх сурвалжаар дахин шалгах шаардлагатай.
дүрвэгсэд
難民・逃亡者
refugees; escapees
Бүрэн бус мэдээгээр 42,000 гаруй хүн дүрвэх хөдөлгөөнд хамрагдсан гэж дурдсан.
шүүх таслах комисс
裁判委員会
judicial commission
Чандмань уулын аймгийн тэмцлийн дараа олон хүнийг яллахад оролцсон комисс гэж дурдсан.
олны өмнө буудан хороох
公開銃殺する
to execute by shooting in public
33 лам, 9 феодал, 25 ардыг олны өмнө буудан хороосон гэж дурдсан хүнд хэллэг.
яллуулах
有罪にする・処罰する
to sentence; to convict
40 гаруй хүнийг 10 жил хүртэл хорих ялд унагасан тухай хэрэглэсэн.
тонож дээрэмдэх
略奪する
to plunder and loot
Босогчдын замдаа хийсэн үйлдлийг илэрхийлсэн хэллэг.
цаазлан хороох ял
死刑
death penalty
18 хүнд оноосон ялын төрөл гэж гарна.
хорих ял
禁錮刑・懲役刑
prison sentence
15 шүүгдэгчид хорих ял оноосон гэж дурдсан.
чинээлэг ардыг хавчих явдлыг зогсоох
富裕民への圧迫を停止する
to stop suppressing wealthy commoners
Шинэ эргэлтийн арга хэмжээний нэг.
шашин шүтлэгийг бүрэн чөлөөтэй болгох
信教を完全に自由化する
to make religious worship fully free
Шинэ эргэлтийн бодлогын чухал арга хэмжээ.
хууль дүрэм, заавар журмыг хянан үзэх
法令・規則・指示を見直す
to review laws, regulations, and instructions
Зүүнтний үеийн баримт бичгийг шинэчлэн боловсруулах ажил.
шинэчлэн боловсруулах
改訂する
to revise; to redraft
1932–1934 онд 300 шахам хууль дүрмийг баталсан үйл явцтай холбоотой.
шүтэх, сүсэглэх эрх
信仰する権利
right to worship and believe
1932–1933 онд сэргээн хэрэгжүүлсэн боловч 1933 оны 7-р сараас дахин өөрчлөгдсөн эрх.
өргөн олны сүсэг бишрэлийг хүчээр хориглох
大衆の信仰を力で禁止する
to forcibly prohibit popular religious belief
1933 оны 7-р сараас өөрчлөгдөж эхэлсэн бодлогын хэлбэр.
хэлмэгдүүлэлт
弾圧・迫害
repression; persecution
Монголын түүх бичлэгт ард түмнээ угсаа гарал, үзэл бодол, хөрөнгө чинээгээр нь ялгаварлан хэлсээр залхаан цээрлүүлсэн явдлыг нэрлэдэг гэж тодорхойлсон.
хууль ёсыг ноцтой завхруулах
法秩序を重大に歪める
to seriously distort legality
Улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн эхлэлтэй холбоотой.
лам нарын эсрэг тэмцэх
僧侶に対して闘争する
to struggle against lamas
ЗХУ-ын нөлөөн дор хатуу тэмцэн устгахыг шаардсан бодлого.
хүний эрхийг бүдүүлгээр зөрчих
人権を粗暴に侵害する
to grossly violate human rights
Үндсэн хуулиар олгогдсон хүний эрхийг зөрчсөн гэж дурдсан.
хувийн өмч хөрөнгийг хураах
私有財産を没収する
to confiscate private property
Хэлмэгдүүлэлтийн хүрээний нэг үйлдэл.
нийгмийн бүх давхаргыг устгах
社会階層全体を消滅させる
to eliminate whole social strata
Чинээлэг ардын эсрэг тэмцэлтэй холбоотой дурдсан.
чинээлэг ардын эсрэг тэмцэх
富裕民と闘う
to struggle against wealthy commoners
1932 оны дүгнэлтэд гол алдаа гэж тэмдэглэсэн бодлого.
сэжиг таавраар дайчлан баривчлах
疑念・推測で動員逮捕する
to arrest based on suspicion and conjecture
Сурвалж-1-д дурдсан хэлмэгдүүлэлтийн арга.
мөрдөн байцаалтыг хууль бус аргаар явуулах
違法な方法で取り調べる
to conduct investigation by illegal methods
Сурвалж-1-д дурдсан хэлмэгдүүлэлтийн арга.
тулган хавчих
圧迫して自白を迫る
to coerce by pressure
Хэрэг хүлээлгэх зорилгоор хэрэглэсэн арга гэж гарна.
хуурамч хэрэг зохиох
虚偽事件を捏造する
to fabricate a false case
Хэлмэгдүүлэлтийн мөрдөн байцаалтын нэг арга.
хорон сүйтгэх ажиллагаа
破壊工作
sabotage
Хэлмэгдүүлэлтийн үед тулгасан хилс хэрэг.
их хэлмэгдүүлэлт
大粛清・大弾圧
Great Repression
1937–1940 онд оргилдоо хүрсэн улс төрийн хэлмэгдүүлэлт.
тамлан зовоож хороох
拷問して殺害する
to torture and kill
Монголын удирдагчдыг ЗХУ-д хорьж хороосон байдлыг заасан хүнд хэллэг.
олноор нь баривчлан цаазлах
大量逮捕・処刑する
to arrest and execute en masse
Лам нарын эсрэг хэлмэгдүүлэлтийн хэлбэр.
сүм хийдийг устгах
寺院を破壊する
to destroy monasteries
1937–1939 онд 700 гаруй сүм хийд устгасан гэж дурдсан.
олон нийтийн өмнө ил гал тавьж устгах
公衆の面前で火をつけて焼却する
to burn publicly in front of the masses
Шашны эд зүйлсийг устгах арга хэлбэр.
шашны хөрөнгийг хураах
宗教財産を没収する
to confiscate religious property
Сүм хийдийн эдлэл, аж ахуйн хэрэгслийг хураах ажиллагаа.
цаазаар авах
死刑にする
to execute; to sentence to death
Их хэлмэгдүүлэлтийн үед 20,000 гаруй хүнийг цаазаар авсан гэж дурдсан.
хорих ял ногдуулах
禁錮刑・懲役刑を科す
to impose imprisonment
5740 гаруй хүнд янз бүрийн хугацаагаар хорих ял ногдуулсан гэж дурдсан.
улс төрийн хэлмэгдүүлэлт
政治的弾圧
political repression
Гадаад, дотоод хүчин зүйл нөхцөлдүүлсэн, хэлмэгдүүлэлт нь ангич үзэл онолтой холбоотой гэж тайлбарласан.
үнэлгээ үзэлтэн хэмээн хэлмэгдүүлэх
評価主義者として迫害する
to repress as an 'evaluationist'
Эхийн үг хэллэг тодорхойгүй; 'үнэлгээ үзэлтэн' гэдэг хэсгийг эх сурвалжаар шалгах шаардлагатай.
социалист байгуулалтын үеийн хэлмэгдүүлэлт
社会主義建設期の弾圧
repression during socialist construction
Хэлмэгдүүлэлтийн үргэлжилсэн хэлбэрүүдийг нэгтгэн заасан.
нам, захиргааны арга хэмжээгээр шийтгэх
党・行政措置で処罰する
to punish by party and administrative measures
Социалист байгуулалтын үед үргэлжилсэн хэлмэгдүүлэлтийн хэлбэр.
хүний нэр төр, нандин чанарыг гутаах
人の名誉と尊厳を傷つける
to degrade human honor and dignity
Хэлмэгдүүлэлтийн үргэлжилсэн хэлбэрийн нэг.
үзэл бодлоор хавчин гадуурхах
思想を理由に排斥・差別する
to persecute by opinion or ideology
Социалист байгуулалтын үеийн хэлмэгдүүлэлтийн нэг хэлбэр.
外交と軍事 Гадаад харилцаа, батлан хамгаалах 58
外交・条約・対外政策と、軍事、治安、警察、情報機関に関わる用語。
бие даасан төрийн бодлого
独立した国家政策
independent state policy
Тусгаар тогтнолоо алдсаны улмаас явуулах боломжгүй болсон зүйл гэж тайлбарласан.
дипломат арга
外交的手段
diplomatic means
Оросын төр Буриадуудыг өөртөө татахдаа дипломат арга хэрэглэсэн гэж дурдсан.
цэргийн холбооны гэрээ
軍事同盟条約
military alliance treaty
Халимаг-Оросын харилцаанд хэрэглэгдсэн улс төр-цэргийн нэр томьёо.
цагдаа
警備・警察任務
guard/policing duty
Манжийн алба залгуулах хүрээнд дурдагдсан үүрэг.
цэргийн алба
軍役
military service
Манжийн харуул, өртөө, цэргийн албыг хаясан гэж дурдсан.
Урианхай цэрэг
ウリャンハイ兵
Uriankhai troops
Сурвалж-3-т цэргийн тоо, бослогын хүчний бүрэлдэхүүнд дурдсан.
Хотгойд цэрэг
ホトゴイド兵
Khotgoid troops
Сурвалж-3-т дурдагдсан бослогын цэргийн бүрэлдэхүүн.
Халх цэрэг
ハルハ兵
Khalkha troops
Сурвалж-3-т дурдагдсан бослогын цэргийн бүрэлдэхүүн.
Шинэ засгийн бодлого
新政政策
New Administration Policy; New Policies
Манж-хятадаас Монгол зэрэг нутгийг алдахгүй байх, нөөцлөгөө бататгах зорилгоор 1902 оноос хэрэгжүүлж эхэлсэн улс төр, эдийн засаг, соёлын шинэтгэлийн бодлого; хятад тариачдыг Монгол нутагт шилжүүлэх зэрэг арга хэмжээ багтсан.
де-факто
事実上の
de facto
Тухайн улс хэрэг дээрээ бодитойгоор оршин буй, тэр улсыг тодорхойгүйгээр хүлээн зөвшөөрч буйг илэрхийлэх нэр томьёо гэж тайлбарласан.
цэргийн хүчээ зузаатгах
軍事力を増強する
to increase military strength
Монгол Улсын батлан хамгаалах арга хэмжээг тайлбарласан хэллэг.
байнгын цэрэг
常備軍
standing army
Монгол Улс байнгын цэрэгтэй болох арга хэмжээ авсан гэж дурдсан.
зэвсгийн засварын газар
武器修理場
weapons repair workshop
Монголын төр улс орныхоо эдийн засгийг сэргээн хөгжүүлэх хүрээнд байгуулсан газрын нэг.
тусгаар тогтнолоо олон улсын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрүүлэх
独立を国際的に承認させる
to gain international recognition of independence
Монгол Улсын дипломат зорилгоор тайлбарласан хэллэг.
их гүрнүүдийн бодлого
大国政策
policy of great powers
Монгол Улсын оршин тогтнолд нөлөөлсөн хүчин зүйлээр асуулт болон тайлбарт гарна.
Хиагтын гурван улсын гэрээ
キャフタ三国協定
Tripartite Treaty of Kyakhta
Хятадын засгийн газар Оросын хаант төр унасны дараа хүчингүй гэж үзсэн гэрээ.
тулган шаардлага
最後通牒・強要要求
ultimatum; coercive demand
Чэнь И-гийн тулган шаардлага гэж гарна.
гадаад дэмжлэг тусламж
外国からの支援・援助
foreign support and assistance
Эрх чөлөөг эргүүлэн олох тэмцэлд зайлшгүй шаардлага гэж дурдсан.
санхүүгийн тусламж
財政援助
financial assistance
ЗОУ-аас хүссэн тусламжийн нэг хэлбэр.
зэвсгээр туслах
武器援助する
to provide arms assistance
ЗОУ-аас хүссэн тусламжийн нэг хэлбэр.
цагаантны цэрэг
白軍
White Army troops
Барон Унгерний цэргийг заасан нэр томьёо.
журамт цэрэг
義勇軍・革命軍
partisan/revolutionary troops
1921 оны эхнээс Ардын намынхан элсүүлж эхэлсэн цэрэг.
цэргийн хүч
軍事力
military force
Хиагтыг чөлөөлөхийн өмнө цэргийн тоо, бүтэцтэй холбоотойгоор гарна.
тулган шаардах бичиг
最後通牒
ultimatum
1921 оны 3-р сарын 17-нд гамингийн цэргийн эрх баригчдад өгсөн бичиг.
гамин цэрэг
中国軍・ガミン兵
Chinese Republican troops; gamin troops
Хиагтын тулалдаанд эсрэг тал болгон дурдагдсан.
Нийслэл Хүрээг чөлөөлөх
首都フレーを解放する
to liberate Capital Khüree
1921 оны 6-р сарын 28-наас эхэлсэн цэргийн ажиллагааны зорилго.
цагаан цэргээс чөлөөлөх
白軍から解放する
to liberate from White Army forces
1921 оны 8-р сараас 1922 оны эх хүртэлх цэргийн үйл ажиллагаа.
дипломат харилцаа
外交関係
diplomatic relations
ЗОУ Монголын хүсэлтийг хүлээн авсан ч бүрэн утгаар тогтоож чадаагүй гэж тайлбарласан.
бүрэн эрхт төлөөлөгч
全権代表
plenipotentiary representative
Найрамдлын гэрээгээр бүрэн эрхт төлөөлөгч суулгах боломжтой болсон гэж дурдсан.
улс төр, эдийн засгийн тааламжтай харилцаа
政治・経済上の友好関係
favorable political and economic relations
1921 оны гэрээний үр дүнгээр тайлбарласан.
ЗОУ-ын халхавч нөмөр
ソビエト・ロシアの後ろ盾
protection/backing of Soviet Russia
Монгол Улс ЗОУ-ын халхавч нөмөр дор орших болсон гэж тайлбарласан.
Тангарагийн гэрээ
誓約協定
Oath Agreement
1921 оны 11-р сарын 1-нд баталж, 1924 оны Үндсэн хууль хүртэл үндсэн хуулийн үүрэг гүйцэтгэсэн гэж дурдсан.
хөгжлийн чиг шугам
発展路線
development path
1921 оны хувьсгалын дараах улс орны цаашдын хөгжлийн талаар маргаантай байсан гол ойлголт.
эв найрамдлыг эрхэмлэх
友好・和合を重んじる
to value harmony and amity
Д.Бодоогийн үзэл баримтлалын шинж гэж дурдсан.
боловсрон хөгжих
文明的に発展する
to develop in a civilized way
Д.Бодоогийн хөгжлийн замын нэг зорилт гэж дурдсан.
найрамдалт харилцаа
友好関係
friendly relations
Дэлхийн хүчирхэг улсуудтай тогтоохыг зорьсон харилцааны хэлбэр.
хамтын ажиллагаа хөгжүүлэх
協力関係を発展させる
to develop cooperation
Үндэсний ардчилсан үзэлтнүүдийн гадаад бодлогын чиглэл.
эн тэгш улс болон хөгжих
対等な国家として発展する
to develop as an equal state
Монгол тусгаар тогтносон, эн тэгш улс болох хөгжлийн зорилтыг заасан.
дайрагч отряд
突撃隊
assault detachment
Намын сургуулийн оюутнууд, ЗХУ-д суралцагчдыг ашиглах төлөвлөгөөтэй холбоотой нэр томьёо.
хүчирхийлэл
暴力
violence
Зүүн алдаа завхралын бодлого, үйл ажиллагаанд гарсан шинж.
хувийн худалдаа, тээвэр, үйлчилгээг хязгаарлах
私的商業・運輸・サービスを制限する
to restrict private trade, transport, and services
Зүүнтнүүдийн эдийн засгийн бодлогын нэг.
зүүнтнүүдийн алдаатай бодлого
左派の誤った政策
erroneous policy of the leftists
Бослого, дүрвэх хөдөлгөөний үндсэн шалтгаан гэж тайлбарласан.
засгаас авсан арга хэмжээ
政府の措置
measures taken by the government
Дүрвэгсдийн нэг хэсэг эргэж ирэх болсон шалтгааныг тайлбарласан.
шар цэрэг
黄色軍・宗教系軍勢
yellow troops
Босогчдын элсүүлсэн цэрэг гэж дурдсан; лам, шашинтай холбоотой нэршил байж болзошгүй.
бослогыг дарах
反乱を鎮圧する
to suppress an uprising
1932 оны бослого, түүнд авсан арга хэмжээг тайлбарлах гол үйл үгт нэршил.
хувьсгалт цэрэг
革命軍
revolutionary army
Монгол ардын хувьсгалт цэрэг гэж бослогыг дарахад оролцсон цэрэг.
тусгай морьт хороо
特別騎兵連隊
special cavalry regiment
ДХГ-ын тусгай морьт хорооны хүч бослого дарахад оролцсон гэж дурдсан.
дарах үндсэн арга хэмжээ
鎮圧の基本措置
basic measures for suppression
Сурвалж-2 дээр гарсан хэллэг; бослого дарах бодлогын хүрээнд хэрэглэгдэнэ.
Засгийн бодлогыг засах
政府政策を修正する
to correct government policy
Бослогын гол шалтгаан нь бодлогын алдаа гэж заасан эх сурвалжийн санаа.
оршин тогтноход аюул занал
存立への脅威
threat to existence
Хэрэв алдаагаа засахгүй бол Монгол Улсын оршин тогтнолд аюултай гэж эх сурвалжид гарна.
иргэний дайны шинж чанартай
内戦的性格をもつ
having the character of civil war
1932 оны бослогыг судлаачид ингэж нэрийдсэн шалтгааныг тайлбарлах өгүүлбэрт гарна.
Шинэ эргэлтийн бодлого
新転換政策
New Turn Policy
1932 оны онц III бүгд хурлын шийдвэрээр эхэлсэн бодлогын өөрчлөлт.
улс орныг хямралаас гаргах
国を危機から脱出させる
to bring the country out of crisis
Шинэ эргэлтийн бодлогын зорилгыг заасан.
хүчний байгууллага
治安・強制機関
coercive/security institution
Монголд нэг хүний ганцаар дарангуйлах нөхцөл бүрдүүлэхэд ашиглагдсан гэж дурдсан.
баривчлах ажиллагаа
逮捕作戦
arrest operation
1937 оны 9-р сарын 10-ны шөнө эхэлсэн гэж дурдсан.
БНМАУ-ын нутагт тагнуул үйлдэх
モンゴル人民共和国領内で諜報活動を行う
to conduct espionage in the territory of the MPR
Хэлмэгдүүлэлтийн үед тулгасан хилс хэрэг.
Японы түшиг тулгуур
日本の拠点・支柱
Japanese support base
Лам нарыг буруутгах улс төрийн нэршил.
геополитикийн ашиг сонирхол
地政学的利益
geopolitical interest
ЗХУ-ын гол нөлөөний шалтгаан гэж дурдсан.
経済と社会 Эдийн засаг, нийгэм 64
所有形態、労働、社会階層、企業組織、社会保障など、社会経済史の語彙。
алба гувчуур
貢納・賦課
tribute and levy
Оросууд Буриадын нутгаас алба гувчуур авах болсон гэж тайлбарласан.
алба
賦役・税役
service obligation; levy
XVII зууны үеэс эзэн хаан буюу улсын чанартай алба татварыг алба, ноёдын татварыг гувчуур гэж ялган нэрлэх болсон; алба нь биеэр гүйцэтгэх ба эд хөрөнгө, малаар төлөх хэлбэртэй байсан гэж тайлбарласан.
гувчуур
貢納・領主税
tribute; lordly levy
Ноёдын татварыг гувчуур гэж ялган нэрлэдэг байсан гэсэн ногоон хайрцгийн тайлбарт гарна.
Ноёд, тайж нарын авах гувчуур
諸侯・タイジが徴収する貢納
levies taken by nobles and taiji
Сурвалж-1-ийн гарчиг; ноёд, тайжийн эдийн засгийн албаны хэмжээг харуулна.
Жавзандамба хутагтын шавь нарын алба
ジェブツンダンパ・ホトクトのシャビの賦役
service obligations of Jebtsundamba Khutagt’s shavi dependents
Сурвалж-2-ийн гарчиг; шавийн албаны бүтэц, мал хөрөнгийн бүртгэлийг тайлбарласан.
худалдаа-мөнгө хүүлэгч
商人・高利貸し
merchant-moneylender
Хятадын худалдаа, мөнгө хүүлэгч ноёд эдийн засгийг эвдэн бусниулсан гэж дурдсан.
эдийн засгийн өрөөсгөл байдал
経済的不均衡
economic imbalance
Худалдаа-мөнгө хүүллийн улмаас гүнзгийрсэн гэж тайлбарласан.
хятадын пүүс
中国商店・商社
Chinese firm/shop
Тогтох тайжийн тэмцэлд эсэргүүцлийн бай болсон худалдааны байгууллага.
алба татвар
賦役・税負担
service obligation and taxation
Монголчуудын тэмцэл эдийн засгийн шинжтэй болсон шалтгаануудын нэгээр дурдсан.
аж ахуй, эдийн засгийг сэргээн хөгжүүлэх
産業・経済を復興発展させる
to revive and develop economy and production
Монголын төрөөс хийсэн тодорхой алхмуудын нэг гэж гарна.
савангийн үйлдвэр
石鹸工場
soap factory
1911–1920 оны аж ахуй, үйлдвэрлэлийн сэргэлтийн жишээ.
цахилгаан гэрлийн хороо
電灯委員会・電灯局
electric lighting committee
Үйлдвэрлэл, үйлчилгээний байгууллагын нэгээр дурдсан.
ашгийн татвар
利益税
profit tax
Уул уурхай, ой мод, ургамал, загас зэрэг баялгийг ашигласнаас авах татварыг заасан.
Хятадын худалдаа мөнгө хүүллийн үйл ажиллагаа
中国商人・高利貸し活動
Chinese trade and moneylending activities
Хязгаарлах, нөлөөг багасгах, заримыг нь ширүүн хүчингүй болгох арга хэмжээ авсан гэж дурдсан.
гаальгүй худалдаа
無関税貿易
duty-free trade
Монгол-Оросын гэрээгээр орос худалдаачид гаальгүйгээр худалдаа эрхлэх болсон гэж гарна.
Харилцан туслах хоршоо
相互扶助協同組合
mutual aid cooperative
Цэдэвсүрэн, Чагдаржав нар 1918 онд мал, түүхий эд гарган худалдах хоршоо байгуулсан гэж дурдсан.
үндэсний банк
国立銀行
national bank
Улсын хөрөнгийг захирах газар байгуулах зорилгын нэг.
мөнгөн тэмдэгт
通貨
currency
Banking / monetary term.
Коминтерн
コミンテルン
Comintern
Коммунист, ажилчны намуудыг нэгтгэн удирдаж чиглүүлэх, үзэл суртлаа түгээн дэлгэрүүлэх, хувьсгалт тэмцэлд дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор 1919 онд байгуулагдсан олон улсын байгууллага гэж тайлбарласан.
улсын зээл
国家融資
state loan
ЗОУ-аас хүссэн тусламжийн нэг хэлбэр.
үндсэн баялаг
基幹資源
basic/national wealth
Улс орны үндсэн баялаг болох мал сүргийг өсгөн үржүүлэх тухай хэсэгт хэрэглэсэн.
санхүү, банкны тогтолцоо
財政・銀行制度
finance and banking system
Монголын харилцан туслалцах хоршоо байгуулж, санхүү, банкны тогтолцоо бүрдүүлэхтэй холбоотой нэр томьёо.
Судар бичгийн хүрээлэн
経籍院
Academy of Classics
Institution for preserving and studying texts.
бусдыг мөлжихгүй нийтээр тэгш хөрөнгөжих
他者を搾取せず全体として平等に豊かになる
to become collectively prosperous without exploiting others
Нийгэм, эдийн засгийн хүрээнд тавьсан зорилгыг илэрхийлсэн хэллэг.
хувийн үйлдвэрлэл, үйлчилгээ
民間生産・サービス
private production and services
Дотоодын гаалийг бууруулж, улмаар халснаар дэмжих зорилготой гэж гарна.
дотоодын гааль
国内関税
internal customs duty
1925 оноос хорогдуулж, 1928 онд бүрмөсөн халсан гэж дурдсан.
язгууртан, чинээлэг иргэдийн хөрөнгө хураах
貴族・富裕層の財産没収
confiscation of aristocrats’ and wealthy citizens’ property
Зүүн бодлогын хүрээнд хэрэгжсэн арга хэмжээ.
сүм хийдийн хөрөнгө хураах
寺院財産を没収する
to confiscate monastery property
Зүүн бодлогын хүрээнд дурдсан шашны эсрэг арга хэмжээ.
гадаад худалдаанд онц эрх тогтоох
対外貿易に独占権を設定する
to establish monopoly rights in foreign trade
Зүүн бодлогын эдийн засгийн арга хэмжээний нэг.
хувийн өмч, хувийн хөдөлмөрийг устгах
私有財産と私的労働を廃止する
to abolish private property and private labor
Зүүнтнүүдийн эдийн засгийн бодлого гэж дурдсан.
энгийн худалдаа, жин тээврийг шахах
一般商業と隊商輸送を圧迫する
to squeeze ordinary trade and caravan transport
Бараа таваарын хомсдолд хүргэсэн бодлого гэж тайлбарласан.
бараа таваарын хомсдол
物資不足
shortage of goods
Зүүн бодлогын үр дагаварとして дурдсан.
амьдралын түвшин доройтох
生活水準が低下する
decline in living standards
Зүүн бодлогын үр дагавар гэж дурдсан.
албан татварын онцгой бодлого
特別課税政策
special taxation policy
Сүм хийд, лам нарт тулгасан онцгой бодлого гэж дурдсан.
жасын компани
寺院財産会社政策
monastery-company policy
1930 оны 2-р сараас жасын малыг шилжүүлэн хураах нэрээр хэрэгжүүлсэн бодлого.
чинээлэг хэсгийн мал хөрөнгө хураах
富裕層の家畜・財産を没収する
to confiscate the livestock and property of the wealthy
1929 оноос эхэлсэн нийгмийн чинээлэг хэсгийн хөрөнгийг хураах ажиллагаа.
хөрөнгө хураах
財産を没収する
to confiscate property
Зүүнтнүүдийн бодлогын гол арга хэмжээ; өрхийн ам бүлийн тоог харгалзахгүй 100 хувийн хөрөнгийг хураасан гэж тайлбарласан.
хамтрал
協同組合・集団農場
collective/cooperative
1932 оны эх гэхэд 55,000 өрхийг нэгтгэсэн 752 хамтрал болсон гэж дурдсан.
коммун
コミューン
commune
Хамтралын дотор дурдагдсан төрөл.
артель
アルテリ
artel
Хамтралын дотор дурдагдсан төрөл.
нөхөрлөл
パートナーシップ
Partnership
нийгэмчилсэн мал хөрөнгө
社会化された家畜財産
socialized livestock property
Үрэгдэн шамшигдсан мал хөрөнгийг заасан хэллэг.
эдийн засаг, нийгмийн амьдрал гүнзгий хямрах
経済・社会生活が深刻に危機化する
economy and social life fell into deep crisis
Зүүн бодлогын үр дагаврыг тайлбарласан хэллэг.
энгийн нэгдлүүдийг байгуулах
普通協同組合を設立する
to establish ordinary associations/cooperatives
Хамтрал, коммуныг татан буулгасны дараах арга хэмжээ.
ардын аж ахуйтны хувийн идэвх санаачилга
民衆経営者の私的活力と主体性
private initiative of common herders/producers
Баяжих, хөрөнгөжихийг дэмжих бодлогын хүрээнд гарна.
баяжих, хөрөнгөжихийг сайшаан дэмжих
豊かになること・財産を築くことを奨励する
to encourage becoming prosperous and accumulating property
Шинэ эргэлтийн эдийн засгийн чиглэл.
хувийн хөдөлмөр, худалдааг хөгжүүлэх
私的労働と商業を発展させる
to develop private labor and trade
Шинэ эргэлтийн арга хэмжээний нэг.
албан татварын бодлого
租税政策
tax policy
Дунд ардуудад хөнгөлөлт үзүүлэх, улсын хоршооллыг байгуулах зэрэг арга хэмжээний хамт дурдсан.
дундад ардуудад хөнгөлөлт үзүүлэх
中間層民に減免を与える
to provide relief to middle peasants/commoners
Албан татварын бодлогын нэг чиглэл.
улс, хоршооллын байгууллага
国家・協同組合組織
state and cooperative organizations
Шинэ эргэлтийн бодлогоор байгуулах байгууллагын төрөл.
хувь хүмүүст зээл олгох
個人に融資する
to provide loans to individuals
Шинэ эргэлтийн бодлогын арга хэмжээний нэг.
мал сүргээс хураах албан татварыг хөнгөвчлөх
家畜税を軽減する
to ease livestock taxation
Ардын аж ахуйтны татварыг өөрчлөх арга хэмжээ.
нийтийн аж ахуйтанд зээл олгох
all producers to receive loans
全ての経営者に融資する
Шинэ эргэлтийн шинэ журмын нэг.
өмчийн бүх хэвшлийг дэмжих
あらゆる所有形態を支援する
to support all forms of ownership
Шинэ эргэлтийн үеийн эдийн засгийн бодлогын гол зарчим.
эн тэнцүүхэн хөгжүүлэх
均等に発展させる
to develop equally
Өмчийн хэлбэрүүдийг тэнцвэртэй хөгжүүлэх санаа.
аж үйлдвэрийг хөгжүүлэх
工業を発展させる
to develop industry
Улсын үйлдвэрийн газрыг байгуулах, хоршоолсон гар үйлдвэрийг бэхжүүлэхтэй холбоотой.
улсын үйлдвэрийн газар
国営工場
state industrial enterprise
Аж үйлдвэрийг хөгжүүлэхэд байгуулах ёстой байгууллагын төрөл.
хоршоолсон гар үйлдвэр
協同組合手工業
cooperative handicraft industry
Бэхжүүлэн олшруулах аж үйлдвэрийн хэлбэр гэж дурдсан.
хувийн гар урлал
私的手工業
private handicraft
Зохистой дэмжих ёстой салбар гэж дурдсан.
Аж үйлдвэрийн комбинат
産業コンビナート
industrial combine
1933–1935 онд байгуулагдсан үндэсний аж үйлдвэрийн чухал суурь.
үндэсний аж үйлдвэрийн суурь тавигдах
民族工業の基礎が築かれる
foundation of national industry was laid
Аж үйлдвэрийн комбинат, цахилгаан станц, ноос угаах үйлдвэртэй холбоотой дүгнэлт.
төрийн татвар ногдуулах
国家税を課す
to impose state tax
Лам нарт татвар ногдуулсан тухай хэсэгт хэрэглэгдэнэ.
лам нарт хэт өндөр татвар ногдуулах
僧侶に過重課税する
to impose excessively high taxes on lamas
Шашин шүтэх эрхийг хориглох бодлогын нэг хэлбэр.
үндэсний соёлын өв
民族文化遺産
national cultural heritage
Феодалын соёл хэмээн үгүйсгэж байсан хандлага зогссон гэж дурдсан.
民族と地域 Угсаатан, нутаг 22
ハルハ、オイラト、内モンゴル、青海モンゴルなど、モンゴル系諸集団とその居住地域の呼称。
Халх Монгол
ハルハ・モンゴル
Khalkha Mongolia
Ар Монголын гол бүрэлдэхүүн; Түшээт хан, Сэцэн хан, Засагт ханаар хуваагдсан гэж тайлбарласан.
Хөх нуурын Монгол
青海モンゴル
Köke Nuur / Qinghai Mongols
Хошууд Монголтой холбон тайлбарласан бүсийн нэр.
ойрад
オイラト語
oirat
Монгол хэлний баруун аялгын нэгэн томоохон салбар, тусгай авиа, үгсийн ялгаатай
худ ургийн холбоо
婚姻同盟
marriage alliance
Манж нар Монголын ноёдтой харилцаа тогтоох нэг арга болгон ашигласан харилцаа.
Зүүнгар улс
ジュンガル国
Dzungar state
XVIII зууны эхэн үед Манж Чин улстай зэрэгцэн оршиж байсан Ойрадын улс.
Манж Чин улс
満洲清国／清朝
Manchu Qing state; Qing dynasty
Газрын зурагт Зүүнгар улстай зэрэгцүүлэн харуулсан улс төрийн нэгж.
буриад монголчууд
ブリヤート・モンゴル人
Buryat Mongols
Баруун Сибирь, Байгал нуур хавийн түүхтэй холбон тайлбарласан.
халимаг монголчууд
カルムイク・モンゴル人
Kalmyk Mongols
Оросын хаант улсын нутагт аж төрөх болсон тухай сэдвийн гол бүлэг.
Ойрадууд
オイラト人
Oirats
1607–1771 оны хооронд олон удаа нүүдэл хийсэн гэж тайлбарласан.
нийгмийн дээд давхарга
社会上層階級
upper social stratum
Манжийн үеийн нийгмийн бүтцийг тайлбарлахад хэрэглэсэн.
хамжлага
隷属民・ハムジラガ
dependent serf; subject dependent
Ноёд, тайж нарын харьяат ардыг хамжлага; тамгатай хутагт, хувилгаадын харьяат нарыг шавь; Манжийн төрийн алба залгуулагчдыг сум ард хэмээн ялгаж байсан гэж тайлбарласан.
сум ард
公務負担民・ソム民
sum commoners; service-subject people
Манжийн төрийн алба залгуулагчдыг сум ард хэмээн нэрлэдэг байсан гэж тайлбарласан.
шавь
寺院・活仏所属の隷属民
shavi; ecclesiastical dependents
Тамгатай хутагт, хувилгаадын харьяат нарыг шавь гэж нэрлэсэн гэж тайлбарласан.
гэрийн боолчууд
家内奴隷
household slaves
Монголын нийгмийн доод давхарга гэж тодорхойлсон; дайны олз, худалдаа, шагнал, ял шийтгэлээс бүрддэг гэж тайлбарласан.
нийгмийн доод давхарга
社会下層階級
lower social stratum
Гэрийн боолчуудыг тайлбарлахад хэрэглэсэн нийгмийн ангиллын нэр томьёо.
наадам хийх
ナーダムを行う
holding Naadam
Уламжлалт соёлын үргэлжлэл болгон дурдсан.
Их Монгол Улс
大モンゴル国
Great Mongol State
Тэр үеийн эх орончид бүх монгол овогтноо нэгтгэсэн улсаа сэргээн байгуулахыг зорьж байсан гэж дурдсан.
үндэс угсаа
民族的出自
ethnic origin; lineage
Монгол хүн бүрийг бухимдуулсан зүйлсийн нэгээр эх орон, үндэс угсаа, шашин соёлыг дурдсан.
эзэн, хамжлагын харилцаа
主人・隷属民関係
master-dependent relationship
1922 оны 1 сарын 25-нд халах шийдвэр гарсан гэж тайлбарласан.
хамжлага захирах эрхийн тамга
隷属民支配権の印章
seal of authority over dependents
Ноёд, тайж нарын хамжлага захирах эрхийн тамгыг хураан авсан гэж дурдсан.
нийгмийн бүх давхарга
社会の全階層
all social strata
Хувьсгалд олон давхаргын төлөөлөл оролцсон гэж тайлбарласан.
хуучин сэхээтэн
旧知識人
old intelligentsia
Хавчин гадуурхаж байсан явдлыг зогсоосон гэж дурдсан бүлэг.
歴史的制度と称号 Түүхэн тогтолцоо 21
ザサグ、旗長、ハルハ・ジュラム、共戴紀元など、清朝期までの制度・称号・法慣習。
цол
称号
title/rank
Ихэс ноёдод олгож байсан хүндэтгэл, улс төрийн татах арга хэрэгсэлтэй холбоотой.
хэргэм
爵位
rank; noble title
Манжийн бодлогод ноёдыг татахад хэрэглэсэн цол хэргэмийн нэг хэсэг.
засаг
ザサグ／旗長
zasag; banner ruler
Хошуу захирсан ноёдыг засаг гэнэ. 1691 онд Долоннуурын чуулган дээр Манжийн хаан Халхын 35 ноёныг засаг хэмээн өргөмжилжээ.
хан
ハン
khan; ruler
A rank below хаан in some historical hierarchies.
ван
王
king; prince
засаг ноёд
ザサグ諸侯
zasag nobles
Хошуу захирсан ноёд; ногоон хайрцгийн засаг тайлбартай шууд холбоотой.
тайж
台吉（タイジ）
taiji; nobleman
Historical Mongolian noble title.
хутагт лам
活仏・ホトクト・ラマ
khutagt lama; incarnate lama
Манжийн эрхшээлийн үеийн Монголын дээд давхаргад багтсан шашны эрх мэдэлтэн.
Халх журам
ハルハ・ジュラム
Khalkha Juram
XVII–XVIII зууны үед монголчуудын хууль цаазын мэдлэг баяжиж, томоохон цаазын бичгүүд буй болсон жишээ; Манжийн эрхшээлд орсны дараа ч хэрэглэгдэж байсан гэж дурдсан.
цээж бичиг
暗誦伝承・口伝
oral memorization; oral transmission
Үндэсний монгол бичгийг сургахад төрийн сургууль чухал үүрэгтэй байсан гэж тайлбарлах хэсэгт гарна.
таван ухааны судар
五明の典籍
texts of the five sciences
XVIII зууны 70-аад оноос эрдэмтэй лам нар таван ухааны судар номыг орчуулж, ном зохиол бичиж байсан гэж дурдсан.
уул овоо тахих
オボー祭祀
worship of mountains and ovoos
Манжийн эрхшээлийн үед уламжлалт хэв маяг хадгалагдсан жишээгээр дурдсан.
шадар ван
近侍王・親衛王
shadar wang; close-attendant prince
Эрнчиндоржийг тодорхойлоход хэрэглэсэн цол хэргэм.
Олноо өргөгдсөн он
共戴紀元
Olnoo Örgögdsön year era
1911 оны 12-р сараас 1924 оны 11-р сар хүртэл Монголд хэрэглэж байсан оны цол; улмаар Монгол Улсын болон өөрчилж хэрэглэжээ.
5 замын цэрэг
五路軍
five-route army
1913 онд Өвөр Монгол руу илгээсэн цэргийн ажиллагааг заасан нэршил.
хуучин ном судар цуглуулах
古典・経典を収集する
to collect old books and scriptures
Судар бичгийн хүрээлэнгийн ажлын нэг чиглэл.
түүх, соёлын дурсгал
歴史・文化遺産
historical and cultural monument/heritage
Судар бичгийн хүрээлэн хамгаалах ажил хийж байсан гэж дурдсан.
шашны номлол
宗教教義
religious doctrine
Ардын төрийн ёс сурталтай онц харшлалтай зүйл гэж хуульд тунхагласан.
феодалын соёл
封建文化
feudal culture
Үндэсний соёлын өвийг үгүйсгэхэд хэрэглэгдсэн нэр томьёо.
соёл шашны голомт
文化・宗教の中心
center of culture and religion
700 гаруй сүм хийдийг ингэж нэрлээд устгасан гэж дурдсан.
хүрээ хийд
寺院・僧院
monasteries and temples
Сурвалж-2 дээр 767 хүрээ хийдээс цэвэрлэгдсэн тоо гарна.
文化・教育・一般 Соёл, боловсрол, ерөнхий 56
教育、暦、宗教文化、および歴史叙述で使われる一般語彙。
эх түүх
祖国の歴史
native/national history
Монголын түүхийг өөрийн өв, хариуцлага болгон авч үзэх ойлголт.
түүхэн хариуцлага
歴史的責任
historical responsibility
Эх орон, үнэт зүйлээ хамгаалж, ирээдүйд өвлүүлэх үүрэг гэсэн утгаар хэрэглэсэн.
бэлэг сэлт
贈答品
gifts; presents
Манжийн зүгээс ноёдыг татах бодлогын хүрээнд хэрэглэсэн эд зүйлс.
шан харамж
褒賞・報奨
reward; gratuity
Манжийн талаас ноёдод өгч байсан шагнал, урамшууллын утгаар хэрэглэсэн.
бэхлэлт шивээ
砦・防塞
fortification; stockade
Байгалын эргэн тойронд оросууд барьсан суурин-бэхлэлтүүдийг заасан хэллэг.
их нүүдэл
大移動
great migration
1771 оны Халимагуудын Зүүнгар руу буцах нүүдлийг заасан нэршил.
гадаад нөхцөл байдал
外的状況
external conditions
Монголын тусгаар тогтнол алдагдсан шалтгааны нэг ангилал болгон хэрэглэсэн.
дотоод нөхцөл байдал
内的状況
internal conditions
Монголын тусгаар тогтнол алдагдсан шалтгааны нэг ангилал болгон хэрэглэсэн.
хамрал
巻き込み・関与
involvement; entanglement
Халхын дотоод хамрал намжсан боловч дахин зөрчилдсөн гэж хэрэглэсэн; утгыг контекстээр шалгах шаардлагатай.
барьцаа хүмүүс
人質
hostages
Манж нар барьцаа хүмүүсийг цэрэг, харуул, өртөө, цадаа зэрэгт ашигласан гэж тайлбарласан.
өртөө
駅伝・宿駅
relay station; postal station
Манжийн засаг захиргааны ажилд дайчлан ашигласан хэлбэрүүдийн нэгээр дурдсан.
газар хагалбарлах
土地を耕作地として開く
to open land for cultivation
Чин улсын засгийн газар хошуудад газар хагалбарлахыг туршсан гэж дурдсан.
мөлжлөг
搾取
exploitation
Хятад худалдаачдын мөлжлөгийг эсэргүүцэх тухай тайлбарт гарсан.
эрхшээл
支配下・従属
domination; subjection
Манж-хятадаас салах, тусгаар тогтнох тэмцлийн нөхцөл байдлыг тайлбарлахад хэрэглэсэн.
цэргийн сургууль
軍学校
military school
1912 онд Хужирбуланд байгуулагдсан гэж дурдсан.
мал сүргээ өсгөн үржүүлэх
家畜群を増やし繁殖させる
to increase and breed livestock
1911 оноос хойш эдийн засаг сэргээх бодлогын нэг.
малын эмч
獣医
veterinarian
Оросын малын эмч Монголд ирж ажилласан гэж дурдсан.
малын гоц халдварт өвчин
家畜の悪性伝染病
highly contagious livestock disease
Түүнээс сэргийлэх тарилга хийсэн тухай гарна.
албаны тариалан
官営農業
official/state agriculture
Албаны тариаланд хэрэглэгдэх анжис, борной, хүрз, шар үхэр, морь зэргийг буцалтгүйгээр өгч дэмжсэн гэж дурдсан.
буцалтгүйгээр өгөх
無償供与する
to provide without repayment
Албаны тариаланг дэмжих арга хэмжээний нэг.
уул уурхайн дүрэм
鉱業規則
mining regulation
1913 онд Монгол улсын хязгаарын дотор олон зүйлийн уурхай нээн шийтгэх дүрэм хэмжээ баталсан гэж дурдсан.
орос хэл, бичгийн сургууль
ロシア語・文字学校
Russian language and writing school
Хаант Орос улсад хүүхэд залуусаа явуулан сургахын зэрэгцээ нээгдсэн сургуулийн нэг.
гадаад орчин
対外環境
external environment
Монгол Улсын тусгаар тогтнолын олон улсын нөхцөл байдлыг заасан нэр томьёо.
санамсаргүй өрнөсөн хэрэг явдал
偶発的に起きた出来事
accidental event
1921 оны хувьсгал санамсаргүй хэрэг биш байсан гэж тайлбарлахад хэрэглэсэн хэллэг.
техник хэрэгсэл
技術装備
technical equipment
ЗОУ-аас тусламж авах жагсаалтад гарсан зүйл.
морин цаг
午の刻
hour of the horse
1921 оны 7-р сарын 10-нд засгийн эрх шилжүүлэх ёслолын цагийг заасан уламжлалт цагийн нэр.
соёл боловсролыг эрхэмлэх
文化・教育を重んじる
to value culture and education
Монголын төр улс орны дэвшил хөгжилтэй холбоотой гэж үзсэн чиглэл.
бага сургууль
小学校
primary school
1921 оны 11-р сард 3 жилийн бага сургуулийг дахин нээж хичээллүүлсэн гэж дурдсан.
Багшийн сургууль
師範学校
teacher training school
1923 онд байгуулагдсан гэж дурдсан; багш бэлтгэх зорилготой.
багш бэлтгэх
教師を養成する
to train teachers
1922 оноос эхэлсэн боловсролын бодлогын нэг чиглэл.
ЗОУ-д сургах
ソビエト・ロシアへ留学させる
to send students to Soviet Russia for study
Гуч гаруй хүүхэд ЗОУ-д илгээн сургах болсон гэж дурдсан.
Монгол үсгийн цагаан толгой
モンゴル文字のアルファベット
Mongolian Alphabet
С.Жамъяны зохиосон сурах бичиг гэж дурдсан.
уламжлалт эмчилгээ
伝統医療
traditional medicine
Орчин үеийн эмнэлэг байгуулахын зэрэгцээ дурдагдсан эрүүл мэндийн салбарын нэр томьёо.
орчин үеийн эмнэлэг
近代病院
modern hospital
Хүн амын эрүүл мэндийг хамгаалах арга хэмжээний нэгээр байгуулагдсан гэж дурдсан.
судалгааны ажил явуулах
研究活動を行う
to conduct research work
Судар бичгийн хүрээлэнгийн үйл ажиллагааны нэг.
гадаад хүчин зүйл
外的要因
external factor
Монгол Улсын хөгжлийн чиг шугам сонгоход нөлөөлсөн хүчин зүйлээр асуултад гарна.
шат дараалан хөгжих
段階的に発展する
to develop step by step
С.Данзангийн үзэл баримтлалын нэг шинж.
уламжлалаа харгалзах
伝統を考慮する
to take tradition into account
Хөгжлийн үзэл санааны нэг нийтлэг шинж.
хүүхдүүдээ гадаадад сургах
子弟を海外留学させる
to send children/students abroad for study
Герман, Франц улсад хүүхдүүдээ сургах бодлоготой холбоотой.
хэрцгийлэл
残虐行為
cruelty; brutality
Зүүнтнүүдийн бодлогын нэг шинжээр дурдсан.
жасын мал
寺院財産の家畜
monastery treasury livestock
Сүм хийдийн мал хөрөнгө; 1930 оны байдлаар нийт мал сүргийн 12.8 хувь байсан гэж дурдсан.
мал сүргийг нийгэмчлэх
家畜群を社会化する
to socialize livestock herds
1930 оны бодлогоор сүм хийдийн мал хөрөнгийг улсын мэдэлд гаргахтай холбоотой.
хамтралжуулах бодлого
集団化政策
collectivization policy
Зүүнтнүүдийн хүчээр хэрэгжүүлсэн мал аж ахуй, өмчийн бодлогын нэр.
албадан оруулах
強制加入させる
to force into joining
Малчдыг хамтралд албадан оруулах тухай дурдсан.
хэвийн аж төрөх боломжгүй болох
通常の生活が不可能になる
normal livelihood became impossible
Ард иргэдийн амьдралын байдалд гарсан өөрчлөлтийг илэрхийлсэн.
хөгжлийн хэвийн зам
正常な発展路線
normal path of development
Шинэ эргэлтийн бодлогоор улс орныг оруулах ёстой зам гэж дурдсан.
хамтрал, коммуныг татан буулгах
協同組合・コミューンを解散する
to dissolve collectives and communes
Шинэ эргэлтийн бодлогын арга хэмжээний нэг.
бичиг үсэг үл мэдэх хүмүүсийг сургах
非識字者を教育する
to educate illiterate people
1934 оноос өрнүүлсэн ажлын нэг.
бичиг үсгийн түвшин дээшлэх
識字率が向上する
literacy level rose
1935 онд 5.6 хувь, 1940 онд 20.8 хувь болсон гэж дурдсан.
ургамлын нэр төрлийг бүртгэх
植物種名を記録する
to register plant species and names
Монгол орны ургамлын судалгааны нэг ажил.
ургамал, хөрс, ус бэлчээрийн судалгаа
植物・土壌・水・牧草地調査
research on plants, soil, water, and pasture
Шинэ эргэлтийн үед хийгдсэн шинжлэх ухааны судалгааны чиглэлүүд.
физик газарзүйн зураг
自然地理地図
physical-geographical map
Монгол орны физик газарзүйн зургийг хэдлэн гаргасан гэж дурдсан.
ном хэвлэлийн ажил
出版事業
publishing work
1921 онд 1000 даралт хуудас хэвлэж байсан бол 1936 онд 12 сая болсон гэж дурдсан.
соёлын гэгээрэл
文化啓蒙
cultural enlightenment
Радио өргөн нэвтрүүлэг хүн амын соёлын гэгээрэлд нөлөөлсөн гэж дурдсан.
өргөтгөх
拡大する
to expand
Өөрийн байр сууриа хадгалах, өргөтгөх гэсэн улс төрийн үйлдэл.
сохроор даган хүлээн зөвшөөрөх
盲目的に受け入れる
to accept blindly
Хэлмэгдүүлэлтийн шалтгааны нэг гэж дурдсан.