仏教教義一般 Буддын сургаалын ерөнхий ойлголт 4
他の専門群に属さない、仏教教義そのものを指す基本語。
仏の三身 Гурван бие 5
法身・報身・化身という、仏陀の本質を表す三つの身体（トリカーヤ）に関する概念。
根本の教え Үндсэн сургаал 19
四諦・八正道・六波羅蜜など、悟りへ至る道を説く仏教の根幹となる教説。
Найман мөрт зам
八正道
Noble Eightfold Path
Найман сахил
八戒
Eight Precepts
Таван сахил
五戒
Five Precepts
Хутагтын дөрвөн үнэн
四諦
Four Noble Truths
арван хоёр шүтэн барилдлага
十二因縁
twelve links of dependent origination (nidānas)
барилдлага
縁起
conjunction
гурван үүд
《佛》 身口意(しんくい)
three gates (body, speech, and mind in Buddhism)
гүсэн түг
身口意(しんくい) (Tib. sku gsung thugs)
body, speech, and mind (Tibetan Buddhist triad)
дундад зам
中道
middle way
дөрвөн үнэн
四諦
four noble truths
зургаан төгөлдөр
六波羅蜜
six perfections
зургаан чанад
六波羅蜜
six perfections; six paramitas
мөнх бус
無常（むじょう）
impermanence, transience
найман гишүүт хутагт мөр
八正道(はっしょうどう)
Noble Eightfold Path
найман ёстой зам
八正道
noble eightfold path
номын хаалга
法門
dharma gate
номын хүрд
法輪
dharma wheel
чанад хүрэхүйн сургаал
波羅蜜
perfection; paramita
энхжингийн орон
極楽；浄土；安楽の世界
paradise; pure land; blissful realm
心と智慧 Сэтгэл ба билиг 9
菩提心・智慧・空性など、悟りを支える心の働きと洞察に関する概念。
арга билэг
方便と智慧（阿吽）
method and wisdom; arga-bileg (male-female principle)
бодь сэтгэл
菩提心、慈悲心
enlightened mind, compassion
бурханлиг чанар
仏性(ぶっしょう)
Buddha-nature; buddhata
гэрэл гэгээрэл
光明
luminosity
мэдрэхүй
明
awareness
тунгалаг ухаан
智慧
wisdom
хамгийн дээд бодь сэтгэл
最上菩提心
supreme bodhicitta
хоосон байдал
空性
emptiness
хоосон чанар
«仏教» 空（くう）
emptiness, voidness
業と輪廻 Үйл ба сансар 10
業（カルマ）とその果報、輪廻の循環に関する概念。
амьтны амь таслах
殺生（せっしょう）
taking of life
арван буруу үйл
十悪
ten unwholesome actions
дэмбэрэл
縁起、前兆
omen, presage
зуурд
中陰；中有
intermediate state between death and rebirth; bardo
сансарын эргэлт
輪廻
samsara
хойд дүр
生まれ変わり
reincarnation
эх болсон зургаан зүйл хамаг амьтан
六道四生の一切衆生
all sentient beings in the six realms of rebirth
үйл
業
karma
үйлийн үр дагавар
業果
karmic result
үйлийн үрийн хууль
因果律(いんがりつ)
law of cause and effect; karma
仏教宇宙論 Буддын ертөнцийн үзэл 7
須弥山・閻浮提・三千大千世界・劫など、仏教的な世界構造と宇宙観に関する概念。
Сүмбэр уул
須弥山
Mount Meru
галав
劫
kalpa; eon
сав ертөнц
器世間（物質世界）
container world; the physical/material world
шим ертөнц
有情世間（生き物の世界）
sentient world; the world of living beings
язгуур махбод
（四大）根本元素
four fundamental elements (earth, water, fire, air)
замбуутив
人間世界(にんげんせかい)、閻浮提(えんぶだい) (Skt. jumbūdvīpa)
Jambudvipa; the human world (Buddhist cosmology)
гурван мянган орчлон
三千大千世界 (Skt. trisāhasramahāsāhasra lokadhātu)
trichiliocosm; the three-thousandfold world system
転輪王と七宝 Загарварди хаан ба долоон эрдэнэ 9
転輪聖王と、その王権を象徴する七宝・如意宝珠などに関する概念。
загарварди хаан
転輪聖王（チャクラヴァルティン）
chakravartin; wheel-turning king
хан төрийн долоон эрдэнэ
ハーン王権の七宝
seven treasures of sovereign rule (sapta ratna)
хүрд эрдэнэ
輪宝（りんぽう）
wheel treasure (dharmachakra)
чандмань эрдэнэ
如意宝珠
wish-fulfilling jewel (cintamani)
заан эрдэнэ
象宝
elephant treasure
морин эрдэнэ
馬宝
horse treasure
жанжин эрдэнэ
将軍宝（武将宝）
general/warrior treasure
зэндмэнэ
如意宝珠（三相）
three-part cintamani jewel
норов эрдэнэ
如意宝珠（五相）
five-part wish-fulfilling jewel
五明・仏教学問 Таван ухаан 13
五明を中心とする、伝統的な仏教学問・学知の分類に関する概念。
ухааны таван орон
五明
five sciences
ухааны таван их орон
大五明（声明、因明、工巧明、医方明、内明）
five great sciences
дуун ухаан
声明
science of language and grammar
учир шалтгааны ухаан
因明
science of logic and reasoning
урлахуй ухаан
工巧明
science of arts and crafts
тэжээхүй ухаан
医方明
science of medicine
дотоод ухаан
内明
inner science
ухааны таван бага орон
小五明〈詩詞、 詞藻、音韻、劇曲、暦法〉
зохист аялгуу
詩詞
poetics
илт өгүүлэх
詞藻
lexicography and terminology
эвсүүлэн найруулах
音韻
prosody
дууриал бүжиг
劇曲
dramatic arts
одон зурхай
天文学・占星術
astronomy and astrology
徳と善き心 Буян ба сайн чанар 16
布施・持戒・忍辱・禅定・慈悲など、修行によって培われる善き心の質。
арван сайн үйл
十善
ten wholesome actions
ариун
清浄
pure
билиг
智慧波羅蜜
wisdom perfection; prajñā pāramitā
буян
幸運；福；繁栄
good fortune; prosperity
буян
功徳；善行；徳
merit; virtuous deed; virtue
дияан буюу бясалгал
禅定波羅蜜
meditative concentration perfection; dhyana paramita
нигүүлсэхүй
慈悲
compassion, mercy
тайван байдал
寂静
tranquility
тэвчээр
忍辱
patience
тэсвэр (хүлцэнгүй)
忍辱波羅蜜
patience perfection; ksanti paramita
харамсалгүй байдал
無悔
non-regret
хичээл зүтгэл
精進
diligence
хичээнгүй
精進波羅蜜
diligence perfection; virya paramita
шагшаабад
持戒波羅蜜
discipline perfection; sila paramita
энэрэл
慈悲
compassion
өглөг
布施波羅蜜
generosity perfection; dāna pāramitā
煩悩 Нисванис 7
貪・瞋・痴の三毒をはじめとする、心を曇らせ苦を生む煩悩。
修行と覚り Бясалгал ба гэгээрэл 20
修習から証悟・解脱・涅槃に至る、実践とその結果としての覚りに関する概念。
боди мөрийн зэрэг
菩提道次第(ぼだいどうしだい)
stages of the path to enlightenment (Lamrim)
бодь
菩提
bodhi
бодь мөр
ラムリム・チェンポ、菩提道
path to enlightenment
бодь хутаг
仏陀の位、仏位
buddhahood, buddha rank
бясалгал
瞑想；禅定
meditation; contemplation
гаслангаас нөгчих
解脱(げだつ)する、涅槃(ねはん)
liberation from suffering; nirvana; moksha
гэгээрсэн
覚悟
enlightened
гэгээрэл
悟り
enlightenment
гэгээрэлд хүрэх
悟(さと)りを開く
to attain enlightenment
долоон гишүүн
七支
seven limbs
жор
結合；ヨーガ
union, yoga practice
йогийн багш
ヨガの師；ヨガ教師
yoga teacher; yoga master
мацаг барих
断食（だんじき）する、食事の戒律（かいりつ）を守る
fast, observe dietary discipline
нирваан дүр
涅槃
nirvana
нирваан дүр үзүүлэх
涅槃(ねはん)に入る、入寂(にゅうじゃく) (Skt. nirvāṇa)
enter nirvana; pass into final nirvana
нирван
涅槃
nirvana
очир завилгаа
結跏趺坐(けっかふざ)、蓮華座(れんげざ)
lotus position; full-lotus meditation posture
тулгамдсан
証悟
realized
хөгжил
修習
cultivation
чөлөөлөгдсөн
解脱
liberated
真言・陀羅尼 Тарни 5
オム・マニ・ペメ・フムをはじめとする、密教で唱えられる聖なる真言と陀羅尼。