絆・信頼 Итгэл, холбоо 49
гал ус руу ч хамаагүй
たとえ火の中、水の中（たとえひのなかみずのなか）
through fire and water
ган бат харилцаа
盤石な絆（ばんじゃくなきずな）
strong bond; unshakeable tie
гар гараасаа хөтлөлцөх
手を携（たずさ）える、手に手を取る
hand in hand; join hands
гар дээрээ өсгөх
手塩にかける
raise with care; bring up lovingly
гарын шавь
愛弟子（まなでし）
favorite disciple
дурлалдаа мансуурах
デレデレする、恋に浮かされる
be head over heels; love-struck
дуу хоолой нэгтэйгээр
一致（いっち）した意見で、異口同音（いくどうおん）に
in unison; of one voice
дэр нэгтгэх
夫婦（ふうふ）になる
become husband and wife; marry
жаргал зовлонгоо хуваалцах
苦楽を共にする（くらくをともにする）
share joy and sorrow; through thick and thin
заяаны хань
運命の相手
soul mate; fated love
заяаны хань зам дээр
運命の相手は行く手に
soul mate awaits; fate on the road
зорилго нэгт
志（こころざし）を同じくする
share a goal; united purpose
зүрхний анд
心の友、親友（しんゆう）
kindred spirit; best friend
ивээлдээ авах
庇護下（ひごか）に置く
put under one's protection; take under one's wing
ижий ахай болох
打ち解ける、懇意（こんい）になる
become intimate friends; get close
ижий ахай болох
打ち解ける、懇意（こんい）になる
become intimate friends; get close
итгэл даах
信頼に応える
meet expectations; live up to trust
итгэл найдвар болох
期待（きたい）がかかる
become the hope; pin hopes on
итгэл хүлээлгэх
信頼（しんらい）を置く、信任（しんにん）する
place trust in; have confidence in
итгэлийг авах
信頼（しんらい）を得る
gain trust; earn confidence
итгэлийг олох
信用（しんよう）させる
gain confidence; win over
итгэлийг хүлээх
信頼を得る、信頼を寄せられる
gain trust; win confidence
мөр зэрэгцэх
肩を並べる、匹敵（ひってき）する
stand shoulder to shoulder; be on a par with
номхон морины ногт, догшин морины чөдөр болох
忠実な僕（ちゅうじつなしもべ）になる
become a loyal servant; serve faithfully
нохой хүний нөхөр
犬は人の友である
The dog is man's companion.
ноён нуруутай
頼もしい、男気（おとこぎ）がある
reliable; manly; dependable
нэг агаараар амьсгалах
同じ空気を吸う、その場を共にする
to breathe the same air; to share the moment together
нэг зоосны хоёр тал
紙一重（かみひとえ）、表裏一体（ひょうりいったい）
two sides of a coin; inseparable
нэг тогооноос хоол идэх
同じ釜（かま）の飯を食う、寝食（しんしょく）を共にする
to eat from the same pot; to share one's lot
нэг тугийн дор
同じ旗のもとに
under the same banner; united under one flag
нэг цул болох
一丸（いちがん）となる
to become one; to unite
нэгдмэл санаатай
心を合わせる、気持ちを一つにする
unite minds; put hearts together
нэгдмэл цул байх
一丸（いちがん）となる、シームレス (seamless)
to become united; to be seamless
нэгэн дуугаар
異口同音（いくどうおん）に、満場一致（まんじょういっち）で
with one voice; unanimously; by common consent
нөхөд гэмээнэ нөхөд билээ
友というものは、いざという時こそ友である
When it comes to friends, they are indeed friends.
idiom: true friendship shows itself when it's needed (check)
оонын хоёр эвэр шиг
好一対（こういっつい）、一蓮托生（いちれんたくしょう）
two horns of an ox; a devoted pair; inseparable companions
харилцааг бэхжүүлэх
関係強化（かんけいきょうか）
strengthen relations
харилцааг хэвийн болгох
関係回復（かんけいかいふく）
normalize relations; restore ties
харилцаагаа сэргээх
関係回復（かんけいかいふく）
restore relations; reconcile
харилцан ашигтай болзол
相互利益（そうごりえき）、ウィンウィン (win-win)
mutual benefit; win-win
харилцан ашигтай харилцаа
互恵関係（ごけいかんけい）
mutually beneficial relations
харилцан бие биенээ нөхөх
相互補完（そうごほかん）
mutually complementary; supplement each other
хувь заяа нэгтэй
運命を共にする、一蓮托生（いちれんたくしょう）
share a common fate; be bound together
хүзүү сээрээрээ холбогдох
緊密（きんみつ）な関係になる、結託（けったく）する
become closely connected, form a coalition
эн зэрэгцэх
肩を並べる、匹敵（ひってき）する
to be equals; to be a match for
эргээд нийлэх
よりを戻す、復縁（ふくえん）する
to make up again; to get back together
эргээд нийлэх
よりを戻す、復縁（ふくえん）する
to make up again; to get back together
үй зайгүй
親密（しんみつ）
intimate; close
үр харам
子煩悩（こぼんのう）
devoted to one's children
不和・対立 Эв нэгдэлгүй байдал 37
ар нуруу руу хутга шаах
だまし討（う）ち、裏切（うらぎ）る
stab in the back; betray
бусдын зууш болох
いいように利用される、餌食（えじき）になる
become someone's tool; be exploited
ганцаардмал чоно
一匹狼（いっぴきおおかみ）、はみ出し者
lone wolf; odd one out
гон бие гозон толгой
身寄（みよ）りがない、天涯孤独（てんがいこどく）
have no one to rely on; utterly alone in the world
гуя дагаж хүзүү
余計（よけい）なものが付いてくる、紐付（ひもつ）き
strings attached; unwanted baggage
гэдсэндээ хөлөө хийлцэх
仲違（なかたが）いする
fall out with each other; become estranged
гэрийн буг болох
引きこもる
become a shut-in; isolate oneself
гэрийн мухарт шигдэх
引きこもる
become a shut-in; isolate oneself
гэртээ бүгэх
ひきこもる
shut oneself indoors; become a hermit
гээндээ ч бий, гоондоо ч бий
どっちもどっち、双方（そうほう）に非（ひ）がある
both are at fault; six of one, half a dozen of the other
дайсны талд орох
敵方（てきがた）につく、寝返（ねがえ）る
defect to the enemy; betray
доог тохуу болох
嘲笑（ちょうしょう）される
become a laughingstock
доош нь хийх
見下（みくだ）す、軽（かろ）んじる
look down on; scorn
дур хүсэл унтрах
気持ちが冷める（きもちがさめる）、気が萎える（きがなえる）
lose interest; cool off
зайгаа барих
距離（きょり）を置（お）く
keep distance; maintain a gap
зөнд нь орхих
ほったらかしにする
leave to one's own devices; leave hanging
итгэлийг хөсөрдүүлэх
期待を裏切（うらぎ）る
betray expectations; let down
намууд ашиг сонирхлоор хэлхэлдэх
党の野合（とうのやごう）
parties colluding for self-interest; an opportunistic political alliance
нойтон хамуу шиг
しつこく付きまとう、金魚のフン
cling like a leech; be a clingy hanger-on
нохойд барьдаг мод
矢面（やおもて）、汚れ役（よごれやく）
scapegoat; dirty work
нэгийгээ үзэж нэхий дээлээ уралцах
張り合う、対抗（たいこう）する
to rival; to compete against
нөхөд заримдаа ноход билээ (сүүлд гарсан байхаа)
友も時には犬（裏切り者）である（後から付け加えられた表現のようだ）
Friends are sometimes dogs (seems to be a later addition).
idiom: friends can sometimes turn on you like dogs; parenthetical suggests this is a later variant (check)
таагүй уур амьсгал
気まずい雰囲気（ふんいき）
awkward atmosphere; tense mood
танил талдаа давуу байдал олгох
身内びいき
favoritism toward one's own side
тохиролцоонд хүрээгүй
合意に至らない、物別れに終わる
fail to reach agreement; end in disagreement
тохиромж муутай
不調和（ふちょうわ）な
lack harmony; inharmonious
ухамсрын шанаа өгөх
折檻（せっかん）する、体罰（たいばつ）を与える
discipline; punish physically
учраа таарах
対戦相手（たいせんあいて）になる
become an opponent; face off against
харилцаа хурцдах
緊張（きんちょう）が高まる
tension heightens
харилцаа хөндийрөх
疎遠（そえん）になる
drift apart; become estranged
харилцаагаа таслах
関係を断つ、絶交（ぜっこう）
sever relations; break off
харилцаанд сэв суух
関係に亀裂が生じる
grow a rift in a relationship; have a falling out
хол хөндий
疎遠（そえん）
distant; estranged
хонь чоно шиг
そりが合わない、犬猿の仲（けんえんのなか）
like sheep and wolves; be at odds; be on bad terms
хоорондоо зөрөх
すれ違う、食い違う
pass each other; conflict; disagree
хөндий харилцаа
冷たい関係
cold relationship
үг дуугүй бууж өгөх
無条件降伏（むじょうけんこうふく）
surrender unconditionally
交際・やり取り Харилцан үйлдэл 39
аваа өгөө
やり取り
exchange, give and take
буухиагаа үргэлжлүүлэх
引き継ぐ、バトンタッチする (pass the baton; take over)
pass on; hand off; pass the baton
бөгс долоогч
おべっか使い
flatterer; yes-man
ганзага нийлэх
意気投合（いきとうごう）する、協働（きょうどう）する
agree; see eye to eye; work together
гар бие оролцох
参画する、関与する
participate; be involved
гар хөл бологч
手先（てさき）
lackey; henchman
дагаж намирах
追従（ついじゅう）する
follow obsequiously; toe the line
дагаж хошуурах
追随（ついずい）する
follow along; go along with
данс дугуйлах
決算する、関係を清算する
settle accounts; clear the decks
долоон булчирхайгаа тоочих
さらけ出す、洗いざらい語る
lay bare; tell all
дэлүү шиг наалдах
随伴する、コバンザメのよう
cling like a remora; tag along
зуучийн үүрэг гүйцэтгэх
仲介役（ちゅうかいやく）を務める、橋渡し（はしわたし）をする
serve as intermediary; act as bridge
наанатай цаанатай хандах
柔軟（じゅうなん）に捉える
take a flexible view; approach with give and take
наанатай цаанатай хандах
柔軟（じゅうなん）に捉える
take a flexible view; approach with give and take
нэг малгай доор
同じ名のもとに、一絡げ（ひとからげ）
under the same name; lumped together
нэгэн дор цуглах
大集合する、一堂に会（かい）する
gather en masse; assemble
нэгэн дээвэр дор
一堂（いちどう）に、一つ屋根の下で
under one roof; in one place
нэр нүүр олох
人気（にんき）をとる
to gain popularity; to become well-known
нэр холбогдох
一緒にされる、結び付けて捉えられる
to be associated together; to be linked
талдаа оруулах
味方（みかた）につける
win over; gain as an ally
тохиролцоонд хүрэх
合意（ごうい）に至る
reach agreement; come to terms
тохироонд хүрэх
折り合いが付く、妥結（だけつ）する
come to terms; reach compromise; conclude agreement
тохой нийлүүлэн суух
席を並べる、同席（どうせき）する
sit side by side; sit together
уухайлан дэмжих
声援（せいえん）を送る
cheer on; send encouragement
хамт байлцах
同席（どうせき）する、居合（いあ）わせる
be present together; be present at
харилцаа тогтоох
関係を築（きず）く、関係樹立（かんけいじゅりつ）
establish relations; build a relationship
харилцаанд ахиц гаргах
関係発展（かんけいはってん）
advance relations; make progress in relations
хариу нэхэх
見返りを求める
seek reward; expect return
харц тулгарах
目が合う
eyes meet; make eye contact
хаяа түших
身を寄せる、奇遇（きぐう）
draw near; huddle together; a curious coincidence
хишиг хүртэх
恩恵を受ける、分け前にあずかる
receive favor; get a share
хойч үедээ өвлүүлэх
次世代（じせだい）につなぐ
pass down to the next generation
үгсэн тохиролцох
示し合わせる、結託（けったく）
coordinate; conspire
үдэж мордуулах
お見送り
see off; farewell
үе дамжсан
代々（だいだい）の
passed down through generations
өвлөн тээх
継承（けいしょう）する
inherit; pass down
өвөр зуураа
内輪（うちわ）で、身内同士（みうちどうし）
in private; behind closed doors; among friends
өөр зуураа
内輪（うちわ）で、仲間内（なかまうち）で
in-house; among friends
өөр хоорондоо
互い同士（たがいどうし）、内輪（うちわ）で
between themselves; among us
その他の人間関係 Бусад харилцаа 22
бузар хүсэл
淫らな欲望（みだらなよくぼう）、肉欲（にくよく）
lewd desire, lust
бурхан гуйсан ч
誰になんと頼まれようと
whoever asks; no matter what
буух эзэн буцах хаяггүй
帰属が不明（きぞくがふめい）
unclear ownership; no fixed abode
бэлэн бор
尻軽（しりがる）
loose; promiscuous
дэнгийн эрвээхий
夜の蝶
woman of the night
жинхэнэ эзэндээ очих
本当に必要な人に届く
reach the true owner; get to the right person
ноёны хайр өглөг нохойн нуруун дээрх цастай адил
主人の恩恵は犬の背中の雪と同じ
A lord's favor and charity are like snow on a dog's back.
idiom: a superior's favor melts away quickly; it doesn't last
ор төдий
形ばかりの、申し訳程度（もうしわけていど）に
merely in form; perfunctorily; nominally
орвонгоор
根底（こんてい）から、抜本的（ばっぽんてき）に
from the roots up; fundamentally; radically
суга өсөх
飛躍的に増加
increase dramatically; rise exponentially
сэтгэл уярах
心がなごむ、情（じょう）にほだされる
be soothed; be moved emotionally
удам дагасан
代々続く、世襲（せしゅう）の
hereditary; passed down through generations; hereditary succession
удам угсаа сайтай
生まれがいい、高貴（こうき）
good breeding, noble
улайран ажиллах
あくせく働く
work frantically
улайран ажиллах
あくせく働く
work frantically
ур ухаан шингэсэн
技巧を凝らした、意匠を尽くした
technically elaborate; intricately designed
уул шугамандаа
本来（ほんらい）ならば、正しくは
strictly speaking; originally
хэрэн сүлжих
網羅（もうら）する、編み込む
weave together comprehensively
эх захгүй
際限（さいげん）なく、無秩序（むちつじょ）に
endlessly; chaotically
эх захгүй
際限（さいげん）なく、無秩序（むちつじょ）に
endlessly; chaotically
юун наадам, юун цагаан сар
盆と正月が一緒に来たよう
like christmas and new year's coming together
өр өмрөх
心を痛める、身につまされる
be heartfelt; take personally
家族 Гэр бүл 52
аавыгаа өвчсөн юм шиг
父親と瓜二つ
the spitting image of one's father
аавын шийрийг хатаах
父の跡を継ぐ
carry on a father's work
айл гэрийн ноён нуруу
一家の大黒柱（だいこくばしら）
pillar of the household
алтан хайрцгийн бодлого
王族の家訓、代々受け継がれる機密
family secret; inherited decree
амжиргаагаа залгуулах
暮らしを立てる、家計（かけい）を支える
to make a living, to support a household
атман ээж
肝っ玉母さん（きもったまかあさん）
tough mother figure
буруу эрхлүүлэх
猫かわいがりする
baby; coddle excessively
бөмбөг залгих
妊娠（にんしん）する
become pregnant
дуугаа хадаан мэндлэх
産声（うぶごえ）を上げる、オギャーと生まれる
be born crying; enter the world with a cry
жаран чавганцын ажил
幼い子供の手いたずら
childish mischief; a child's prank
зүггүй тархи
やんちゃっ子、悪ガキ
mischievous kid; rascal
зүггүй хүүхэд
落ち着きがない子供、やんちゃな子供
restless child; rambunctious child
морин дэлэн дээр өсөх
馬上（ばしょう）で育つ
raised on horseback
нялх ногоо зулгаах
若い子をたぶらかす
to lead astray; to seduce a young person
нөхөр сүүдэртэй
人妻（ひとづま）、亭主（ていしゅ）もち
man's woman; kept woman
ороо нь орох
盛（さか）りがつく、発情期（はつじょうき）を迎える
to go into heat; to enter the breeding season
ороо нь орох
盛（さか）りがつく、発情期（はつじょうき）を迎える
to go into heat; to enter the breeding season
санаачлагатай ажиллах
工夫（くふう）する、率先（そっせん）する
work creatively; take the initiative
сандлын бөглөөс
座りん坊、木偶の坊（でくのぼう）
deadweight; useless person
сумтай гар
いかれた奴（やつ）
mad; crazy person
толгойтой болгон
猫も杓子（しゃくし）も、誰も彼も
any old person; every Tom, Dick and Harry
тулга тойрсон хэрүүл
内輪（うちわ）もめ
a family squabble; an internal quarrel
төрхөмдөө буцах
離婚（りこん）、出戻（でもど）り
go back to one's parents' home (after divorce)
төө зайгүй
親密（しんみつ）
close-knit; intimate
угжны хурга шиг
乳離（ちちばな）れができない、すねかじり
unweaned; still dependent on one's parents; sponger
ханатай юм ярих
まともなことを言う
talk sense; speak reasonably
ханатай юм ярих
まともなことを言う
talk sense; speak reasonably
хараалч эхнэрээс хав нохой дээр
口うるさい妻より猛犬の方がまし
Better a fierce dog than a cursing wife.
idiom: a savage dog is preferable to a shrewish wife
хатуу самар
手に負えない人、難物（なんぶつ）
stubborn person; difficult person; tough nut to crack
хонго нь загатнах
(子供が)悪さをする
(child) misbehave; act naughty
хоолны сав
ごくつぶし、ニート (NEET)
freeloader; unemployed person; NEET
хосыг нь шувтрах
懲（こ）らしめる
punish; teach a lesson
хүйтний ам цаашилж, хөхүүрийн ам наашлах
めっきり春らしくなる、夏の訪れが近い
the turn of seasons; sign that spring/summer is near
хүний хайлан
気立（きだ）てのいい人、好人物（こうじんぶつ）
good-natured person
хүнийг хорлох хүн амаа ярзайлгахгүй
人を害しようとする者は口を大きく開けない
A person who means to harm another doesn't open their mouth [show it].
idiom: true intent to harm is not announced beforehand
хүүхдээ өлгийдэн авах
子供を授（さず）かる、子供の誕生を迎える
be blessed with a child
хөгшин чоно
海千山千（うみせんやません）、古狸（ふるだぬき）
cunning old hand; seasoned schemer
хөлгүй баян
大富豪（だいふごう）
multi-millionaire; person of great wealth
цаад эзэн
裏で糸を引く人物、黒幕（くろまく）
the person pulling the strings behind the scenes
цагаан сар хуучрах
正月明け（しょうがつあけ）
after new year; post-new year season
цагаан сар хуучрах
正月明け（しょうがつあけ）
after new year; post-new year season
цайны хань
再婚の妻（さいこんのつま）
second wife; wife from a remarriage
чанга гартай
しまり屋
a miser; tight-fisted person
шалихгүй амьтан
器（うつわ）が小さい、チンケなやつ
small-minded person; petty person
шуналын тулам
欲（よく）のかたまり、守銭奴（しゅせんど）
greedy person; miser
эелдэг хүйтэн
慇懃無礼（いんぎんぶれい）
coldly polite; distant politeness; apparent courtesy
юмны эзэн, сумны занги
責任者（せきにんしゃ）、元締め（もとじめ）
the person in charge; the head honcho
үдийн будаа
朝飯前、造作もない
simple task; child's play
үрийн зулай үнэрлэх
子宝（こだから）を授かる
be blessed with children
үхэр унасан хүнд, нохой өшөөтэй
不明
The dog bears a grudge against the person riding an ox.
literal only; meaning unclear (check)
өвс идэж ус уусан юм шиг
軟弱（なんじゃく）な、もやしっ子
spineless; weak; a milksop
өвчтэй хог
しょうもないやつ
a worthless person; a good-for-nothing
社会 Нийгэм 41
автобусанд чихцэлдэж явах
満員バスに揺られる、すし詰めのバスに乗る
ride a packed, sardine-tin bus
булган сүүлтэй
後に続く手本となる、よき先例となる
trailblazer; good precedent
булхай илэрэх
不正が明らかになる
impropriety comes to light
буруутай этгээд
非（ひ）がある者、張本人（ちょうほんにん）
the guilty party; culprit
бөгсөөрөө амьдрах
いかがわしい商売をする
live in disrepute; live shamefully
дэлхий хавтгай болох
世界が身近になる、グローバル化する
world gets smaller; become globalized
дэлхийг хэрсэн
世界に広がる、世界を股（また）にかけた
span the globe; operate worldwide
дэлхийг эзэгнэх
世界制覇（せかいせいは）
world domination
дэлхийд данстай
世界的に知られた
world-famous; known across the globe
дэлхийд шагшигдах
世界に名立たる
stand out in the world; gain world renown
дээр дооргүй
誰も彼も、貴賎（きせん）の別なく
high and low; all ranks
ертөнцийн чихнээ дуурсгах
世に知らしめる
broadcast to the world; make known far and wide
ертөнцөд цахиур хагалах
一世を風靡する
become the talk of the era; sweep the world
муу ёр
不吉（ふきつ）
ominous; inauspicious; unlucky
найман настай балчираас наян настай буурал хүртэл
子供からお年寄りまで、揺りかごから墓場まで
from the young to the old; from cradle to grave
нийгмээс өөрийгөө тусгаарлах
社会から孤立（こりつ）する、ひきこもる
withdraw from society; become a recluse
ноён хүний дайсан
主人は人の敵である
The lord is man's enemy.
нэгтгэн зангидах
統合（とうごう）する、団結（だんけつ）させる
integrate; unify; rally
нэр алдраа дуурсгах
名を轟（とどろ）かせる
to make a name for oneself; to become renowned
нэр зүүх
～を名乗（なの）る、～のレッテルを貼（は）られる
to go by a name; to be labeled as
нэр усгүй
無名（むめい）、出所不明（しゅっしょふめい）
nameless; obscure; unidentified
олны нүдэн дээр
大勢の前で、公衆の面前で
in front of the crowd; in public; before the masses
олны хайрыг татах
皆に愛される、人気を集める
to win people's affection; to gain popularity
сахин биелүүлэх
遵守（じゅんしゅ）
comply with; observe
сонор мэлмийд хүрэх
人々に知られる、耳目（じもく）を集める
reach public knowledge; draw attention
сүслэн дээдлэх
崇（あが）める
revere; worship
тогтолцоо бүрдэх
体制が整う
system is established; framework is complete
тонон дээрэмдэх
略奪（りゃくだつ）
plunder; loot; rob
төвийг сахих
中立（ちゅうりつ）を保つ
maintain neutrality; remain impartial
уламжлал тогтох
恒例化（こうれいか）する
become customary
харьяанд орох
編入（へんにゅう）する
be incorporated into; be annexed to
хатуу чиг шугам баримтлах
強硬路線（きょうこうろせん）
pursue a hardline policy
хилс хэрэг
冤罪（えんざい）
false accusation; false charge
хов зөөх
いいふらす
spread the word; broadcast; publicize
хорвоогийн эрээн бараан
世間の出来事（せけんのできごと）
worldly affairs; events of the world
хөл ихтэй
人出（ひとで）が多い、賑（にぎ）わう
crowded with people; bustling
хөл татрах
人気（ひとけ）が少なくなる
lose appeal; draw fewer people
хөлд дарагдах
人で溢（あふ）れる
crowded with people; teeming
шонд өлгүүлэх
さらし首にする
display publicly; put on public view
үнэн үг хэлсэн хүнд хүн өшөөтэй
真実を語る人には人が恨みを抱く
People bear grudges against one who speaks the truth.
idiom: truth-tellers are resented (cf. "the truth hurts")
өргөн дэлгэр тэмдэглэх
盛大（せいだい）に祝う
celebrate grandly