頭・顔・口 Толгой, царай 46
буруу хоолой руу орох
むせる、誤嚥（ごえん）
aspirate; choke
нармайг нь нээх
ボコボコにする、鼻から血が出るほど殴る
beat to a pulp; pummel bloody
нус нулимстайгаа хутгалдах
大泣きする、泣きじゃくる
cry one's eyes out; sob uncontrollably
нусаа хацартаа наах
鼻水を垂らす、つらい思いをする
run a runny nose; suffer hardship
нүүр тахлах
面目（めんもく）を保つ
save face; keep one's dignity
самналт хийх
徹底的（てっていてき）に捜索（そうさく）する、しらみつぶしに調べる
search thoroughly; comb over carefully
тархиа гашилгах
頭を悩ませる
to rack one's brains
толгой эргэм
驚異的（きょういてき）な、目を見張るような
astonishing; eye-opening
толгойгоо гудайлгах
うなだれる
to hang one's head
толгойгоо салаавчлах
頭の後ろで手を組む、(悩んで)頭を抱え込む
to clasp hands behind one's head; hold one's head in one's hands
толгойд орж ирэх
頭に浮かぶ
to come to mind
уруу царайлах
浮かない顔をする
wear a long face
ухаангүй дурлах
べた惚れする、メロメロになる
hopelessly in love; head over heels
хар нохойны аманд
不明
In the black dog's mouth.
хар толгойгоороо
命にかけて、自分の頭で
with one's life; with one's own head; stake one's life
хар хамраараа таслуулах
目の前で締め切られる
have one's view blocked; be shut out; have a door slammed in one's face
хов базах
陰口（かげぐち）をきく、噂話（うわさばなし）をする
gossip; spread rumors
хоногийн хоолоо олох
日銭（ひぜに）を稼（かせ）ぐ
earn a day's living; make a daily wage
хоолоо олж идэх
メシの種（たね）にする、生業（なりわい）とする
make a living; earn one's bread
хоёр нүүртэй
猫をかぶった、二枚舌（にまいじた）をつかう
wear a cat face; be two-faced; use a forked tongue
хулхин дээр нь цэцэг ургуулах
口車（くちぐるま）に乗せる
talk someone into something; persuade with glib talk
хэл амаа билүүдэх
悪態（あくたい）をつく
curse; swear; utter profanities
хэл амаа ололцох
意見が一致する、折り合いを付ける
reach an agreement; see eye to eye
хүзүүгээ гилжийлгэх
首をかしげる、首をひねる
tilt one's head; look puzzled
хүйтний ам цаашилж, хөхүүрийн ам наашлах
めっきり春らしくなる、夏の訪れが近い
the turn of seasons; sign that spring/summer is near
чих дэлсэх
耳に入る、耳に触れる
come to someone's attention; reach one's ears
чих мялаах
耳を楽しませる、朗報（ろうほう）を聞く
delight the ear; hear good news
чих тавин хүлээх
耳を澄ませて待つ、心待ちにする
wait with ears cocked; wait eagerly
чих тавин чагнах
耳をそばだてる
perk up one's ears; listen attentively
чихгүй толгой
聞く耳を持たない
turn a deaf ear; refuse to listen
чихийг сортойлгох
耳をそばだてる
perk up one's ears; listen intently
чихний хажуугаар өнгөрөөх
聞き流す
let something go in one ear and out the other; ignore
чихний чийр
耳障（みみざわ）り、耳にタコ
grating sound; something that grates on one's ears
чихнийхээ хажуугаар өнгөрөөх
聞き流す
let something go in one ear and out the other; ignore
чихнээс салахгүй
耳につく
stick in the mind; remain memorable
чихнээс хонх уях
小言（こごと）を言う、口やかましく言う
nag at someone; be a nagging complainer
чихэнд хоногших
耳に残る
linger in the ears; be memorable
чихэнд чимэггүй
聞くに堪（た）えない、耳障（みみざわ）りな
unpleasant to the ear; grating
чихээ онгойлгох
耳慣らし（みみならし）、聞く態勢（きくたいせい）
get accustomed to listening; prepare to listen
шагшин магтах
口々に褒める
praise unanimously
шар нус нь хатаагүй
若造（わかぞう）、青二才（あおにさい）
wet behind the ears; greenhorn; inexperienced youth
ширэн нүүртэй
臆面もない、面の皮が厚い
shameless; thick-skinned
эрүүний шөл уух
お目玉（めだま）をくらう
to get a scolding
үг хавчуулах
口をはさむ
interject; put in a word
үхэр шиг уух
がぶがぶ飲む、牛飲馬食（ぎゅういんばしょく）
guzzle; drink heartily
өнгө зүс нэмэх
彩（いろど）りを添える、景観（けいかん）をアップする
to add color; to enhance the appearance; to improve the look
手・足 Гар хөл 20
доороосоо даарах
足元から冷える
chilled to the bone
мөрөө хавчих
肩をすくめる
shrug one's shoulders
тааралдсан болгоноо
手当り次第（てあたりしだい）に
indiscriminately; at random, whatever comes to hand
таван алхамын газар
すぐ近く、目と鼻の先
right nearby; a stone's throw away
тусламжийн гараа сунгах
支援の手を差し伸べる
extend a helping hand
улаан гараар
素手（すで）で
bare-handed; empty-handed
урт гарт
手癖（てぐせ）が悪い人、盗人（ぬすっと）
sticky fingers; thief
халуун мөрөөр нь илрүүлэх
現場を押さえる
catch someone red-handed; catch in the act
ханцуй дугтуйлах
懐手（ふところで）をする、腰が重い
sit idle with folded arms; be reluctant to act
хоёр гараа өргөж дэмжих
諸手（もろて）を挙げて賛成する
raise both hands in support; approve wholeheartedly
хоёр хөлтэй хохимой толгойтой
人間◆二本足で頭がついている
human being
хүнд алхаа
のっしのっし、重い足取り（おもいあしどり）
heavy gait, lumbering steps
хүний гар хүрээгүй
手つかずの、放置状態（ほうちじょうたい）の
untouched; neglected; left as is
хүний гараар могой бариулах
汚れ役を押し付ける、手を汚さずに始末する
delegate dirty work; get someone to do one's bidding
хөзрөө дэлгэх
手の内を明かす
reveal one's hand; show one's cards
хөл гишгэх зайгүй
足の踏み場もない
not a patch of ground; wall-to-wall
хөл залгах
〔乗り物に〕乗る、交通手段を得る
board; get on (a vehicle)
хөл нийлүүлэх
足並みを揃える、後れをとらないようにする
keep in step; stay in line; keep up
хөлөө зөөх
足を引きずる
drag one's feet
цонхны цаанаас чихэр долоолгох
掌の上で踊らせる（てのひらのうえでおどらせる）、愚弄（ぐろう）
make someone dance in the palm of one's hand; dupe
内臓・体つき Дотор эрхтэн, бие 37
ааг амьсгаагүй
息をつく間もなく
without a moment's rest
амь бөхтэй
根強い、息長く
deep-rooted; persistent; long-lasting
амь голтой
息の根がある、命脈（めいみゃく）を保っている
still alive; still showing signs of life
амьсгаа боогдох
息が詰まる、息苦しくなる
run short of breath; feel suffocated
амьсгал боогдох
息苦しくなる
become short of breath
биеэ сул тавих
身体の力を抜く
to relax one's body
булчин шөрмөс нь зангирсан
筋肉ムキムキの
muscular; buff
бяр амтагдах
パワーがみなぎる、迫力満点（はくりょくまんてん）
brim with power; radiate strength
бөгс бөөр
下半身（かはんしん）、低俗（ていぞく）な
lower body; vulgar
бөмбөг залгих
妊娠（にんしん）する
become pregnant
гэдэс гарах
満腹（まんぷく）する
feel full; be satisfied
зүрх догдлох
ドキドキする
heart racing; flutter
мах шөл нь таарсан
太りすぎず痩せすぎず
in good shape; not overweight nor underweight
нуруугаа үүрэх
後ろ手に組んで立つ
stand with hands behind back
нуруугаар хүйт даах
背筋（せすじ）が寒くなる
chills run down one's spine
судас гүрийх
血管が浮き出る（けっかんがうきでる）、青筋が立つ（あおすじがたつ）
veins bulge; blue veins stand out
сунаж мөргөх
五体投地（ごたいとうち）
prostrate oneself; five-body kowtow
сэтгэлд уяатай
心が繋がっている、絆（きずな）を持つ
to be bonded heart to heart; have a deep emotional tie
сэтгэлийн гүнд
心の奥（おく）で
in one's heart of hearts; deep down
сэтгэлийн утас хөндөх
心の琴線（きんせん）に触れる
to touch the strings of one's heart
сэтгэлийнхээ дуудлагаар
心の底から
from the bottom of one's heart
сүнс зайлах
1. 肝（きも）をつぶす; 2. 幽体離脱（ゆうたいりだつ）
astound; frighten; out-of-body experience
улаан нялга
真っ赤に腫れる（まっかにはれる）、血みどろ
swollen red; blood-stained
хоноцын сэтгэлээр хандах
本腰（ほんごし）を入れない
half-hearted approach; lack full commitment
хувь заяаг нуруундаа үүрэх
運命を背負（せお）う
shoulder one's fate; bear one's destiny
хүний нутагт ясаа тавих
異国に骨を埋める
die in a foreign land
цусаар уйлсан ч
泣きすがっても、哀願（あいがん）されようと
even if begged with tears; no matter how much pleaded with
цусан зам татуулах
血みどろになる、流血の惨事（りゅうけつのさんじ）
become bloody; turn into a bloodbath
цээжний махаа барах
胸が潰れる、身も細る思いをする
have one's heart broken; feel anguished
чөмгөө дундартал зүтгэх
身を粉にする（みをこにする）、粉骨砕身（ふんこつさいしん）
toil; exhaust oneself; work one's fingers to the bone
элэг эмтрэх
心が痛む、悲嘆（ひたん）する
be heartsick; grieve
эр сүвтэй
身体が男性な、タマがついている
to be all man; to have balls
яс маханд шингэсэн
身に沁（し）みついた
ingrained in one's body
яс махандаа шингэтэл мэдрэх
骨身（ほねみ）に沁（し）みる
to feel it in one's bones
ясаа амраах
骨休めをする、息抜きをする
to rest one's bones; to take a break
үүрч дүүрэх
背負（せお）う、担（にな）う
shoulder, bear the burden of
өр зөөлөн
心優しい
tender-hearted; kind-natured
感覚・五感 Мэдрэхүй 32
нүд ирмэх зуур
瞬く間（またたくま）に
in the blink of an eye
нүд нь орой дээрээ гарах
びっくり仰天する、目の玉が飛び出る
eyes bulge out; be taken aback
нүд унагам
目を見張るような
eye-catching; striking
нүд унагах
目を奪われる、惹きつけられる
catch one's eye; captivate
нүд халтирам дүр зураг
目をそむけたくなる光景
unsightly sight; repulsive scene
нүд халтирах
目をそむける
avert one's eyes
нүд хужирлах
目の保養になる
feast one's eyes
нүд эрээлжлэх
目がチカチカする
eyes flutter; dazzled vision
нүдний булай
みっともない、恥さらし
eyesore; shameful sight
нүдний булангаар харах
ちらりと見る、横目で見る
glance sideways; peek from corner of eye
нүдний цэцгий мэт хайрлах
愛（いと）おしむ、極（きわ）めて大切（たいせつ）にする
love dearly; cherish deeply
нүдэнд дурайх
くっきり見える、ありありと目に浮かぶ
stand out clearly; be vividly impressed
нүдэнд орсон өргөс
うっとうしい存在、目の上のたんこぶ
thorn in one's side; pain in the neck
нүдэнд оч гялбах
目から火花が出る
sparks fly from eyes; see red
нүдэнд торох
目に留（と）まる
catch one's attention; strike one's eye
нүдэнд тусах
目につく
catch one's eye; be noticeable
нүдэнд өртөх
目に触（ふ）れる
catch one's eye; come into view
нүдээ тормолзуулах
目をくりくりさせる
widen one's eyes; look astonished
саравчлан харах
額に手をかざす
shield one's eyes with hand; shade one's brow
сонор мэлмийд хүрэх
人々に知られる、耳目（じもく）を集める
reach public knowledge; draw attention
сонорт хүргэх
お耳に入れる
inform; bring to one's attention
сонсох ч үгүй
耳を貸そうともしない
not give an ear; ignore completely
сонсох чихгүй
聞く耳を持たない
unwilling to listen; deaf to appeals
сураг ажгаар
聞きかじりで、伝聞（でんぶん）で
hearsay; second-hand information
сэм чагнах
聞き耳を立てる
listen intently; prick up one's ears
том зургаар харах
全体像（ぜんたいぞう）をとらえる、大局的（たいきょくてき）に見る
to see the big picture; take a broad view
усан нүдлэх
泣きぬれる
weep; cry one's eyes out
харааг булаах
目を奪う、視線を釘付けにする
capture one's attention; hold one's gaze
харсан ч хараагүй мэт өнгөрөөх
見て見ぬふりをする
ignore; turn a blind eye to; pretend not to see
хонгилын үзүүрт гэрэл харагдах
光明（こうみょう）がさす、希望の光が見える
light appears at the end of the tunnel; hope dawns
хүний үнэргүй
非情（ひじょう）、冷酷無比（れいこくむひ）
heartless, ruthless
үзэж алдаж үсэрч наалдах
あれこれ手を尽くす
try everything possible
その他の身体 Бусад бие 53
бээрсэн аалз шиг
のそのそした
move sluggishly
нэрийн хуудас болохуйц
看板的な存在、目玉となる
to be iconic; to be a signature attraction
он цаг улирах
時間を経る（ときをへる）
time passes; the years go by
он шувтрах
年の瀬（としのせ）が迫る
the year-end is drawing near
ор нэр төдий
名目（めいもく）ばかりの
merely nominal; in name only
оромдсон ажил
やっつけ仕事、お座なりの仕事
sloppy work; half-hearted effort
охь шим
真髄（しんずい）、エッセンス (essence)
essence; core; the heart of the matter
под хийх
まんざらでもない、満ち足りる
not unpleasant; satisfied
салаа замын эх
分かれ目、分岐点（ぶんきてん）
turning point, fork in the road
сүүлгүй чоно
頭の黒い鼠 ♦ 泥棒のこと
black-headed rat; a thief
таван цаас олох
小金（こがね）を稼（かせ）ぐ
to earn a little money on the side
тараа таниулах
正体を現す（しょうたいをあらわす）
to reveal one's true colors
тэнэглэлийн туйл
愚の骨頂（ぐのこっちょう）
the height of folly
төрийн төлөө оготно боож үхэх
取り越し苦労（とりこしぐろう）、杞憂（きゆう）
needless worry; groundless fear
удам тасрах
血筋（ちすじ）が途絶（とだ）える
lineage severed
урам хайрлах
元気（げんき）づける、励（はげ）ます
encourage; hearten
урдаа барих
先頭（せんとう）を行く、トップを行く
lead; be foremost
уруу татах
足を引っ張る
hold back; drag down
хагас дутуу
中途半端（ちゅうとはんぱ）に、なまじっか
half-heartedly; halfway; half-heartedly
хагас хугас
なまはんか、中途半端（ちゅうとはんぱ）
half-heartedly; incomplete; half-baked
халаас хоосон
無一文（むいちもん）
empty-handed; penniless; broke
хармалсан юм
不明
A thing that was begrudged/envied.
хаяа түших
身を寄せる、奇遇（きぐう）
draw near; huddle together; a curious coincidence
хойд хормойгоороо урд хормойгоо нөхөх
その場しのぎ、自転車操業（じてんしゃそうぎょう）
rob Peter to pay Paul; living hand to mouth; stop-gap measures
хонх нь дуугарахаар дамар нь таг
足並みが揃わない、息が合わない
be out of step; be off beat; not in sync
хувиа борлуулж довоо шарлуулах
自己中（じこちゅう）、身勝手（みがって）
selfish; self-centered; putting oneself first
хувцасны гол
でくの坊、お飾り人形
mere figurehead; puppet; ornamental dummy
хулгайн замаар
人目を盗んで（ひとめをぬすんで）、ズルをして
by stealth; sneakily; underhandedly
хүний нохой идэхээс өөрийн нохой ид
他人の犬に食われるくらいなら、自分の犬を食え
Rather than be eaten by another's dog, eat your own dog.
хүний цогио цогио болохгүй
不明
(fragment; meaning unclear)
хөндүүр сэдэв
敏感な問題、頭の痛い問題
sensitive subject; touchy issue
цалингаас цалингийн хооронд
給料で食いつなぐ
live hand to mouth; scrape by on one's salary
царцанги байдал
手詰（てづ）まり、 膠着状態（こうちゃくじょうたい）
deadlock, stalemate
цойлж гарах
抜きんでる、頭角（とうかく）を現（あらわ）す
stand out, distinguish oneself
чамлахааргүй
申し分（もうしぶん）のない、満足のいく
satisfactory, nothing to complain about
чинээнд нь тултал
目一杯、限界まで
to the limit; to the maximum
шингэн мөр үзэх
小用（しょうよう）を足す
urinate
шинэ ногоо
うら若い女性 c.f. нялх ногоо
young woman; lass
шуудайд хийсэн эвэр шиг
足並みが揃わない、ガタピシする
discordant; out of step; shaky
эл дол болох
陳腐（ちんぷ）になる
become hackneyed; grow stale
эрэлд мордох
探し求める
set out in search of
эсрэг үр дүнд хүрэх
逆効果（ぎゃくこうか）、裏目に出る（うらめにでる）
to backfire; to have the opposite effect
юмны эзэн, сумны занги
責任者（せきにんしゃ）、元締め（もとじめ）
the person in charge; the head honcho
яах ийхийн зуургүй
あっという間に、どうこうする間もなく
in the blink of an eye; before one can do anything
явдал суудал
手間暇（てまひま）、厄介事（やっかいごと）
trouble; a nuisance
ягтаа тулах
手詰まりになる、にっちもさっちもいかなくなる
to be at a dead end; to be stuck with no way out
үйл тамаа цайх
散々（さんざん）な目に遭う、辛酸（しんさん）をなめる
have a terrible time; suffer greatly
үйл тамыг нь үзэх
ひどい目に遭わせる
give someone a hard time
үйлдлээрээ үлгэрлэх
身をもって示す、お手本（てほん）になる
be a model; set an example
үхэр цамаа харайх
未曾有（みぞう）の体験（たいけん）をする、辛酸（しんさん）をなめる
endure hardship; suffer greatly
өв тэгш
均整（きんせい）がとれた、万遍（まんべん）なく
well-balanced; even-handed; impartial
өнөө маргаашаа аргацаах
その場をしのぐ、その日暮らし
get by day to day; live hand to mouth
өөрөө өөртөө эзэн байх
主体性（しゅたいせい）を持つ
have agency; maintain autonomy
飲食 Хоол ундаа 73
аазгай хөдлөх
1. うんざりする; 嫌気（いやけ）がさす; 2. そそられる、食指（しょくし）が動く
become fed up; lose interest; be tempted; be interested
агсам тавих
酔って暴れる、くだを巻く
get drunk and rowdy
алганы амт үзүүлэх
ビンタを食らわせて叱る
give a slap on the wrist; reprimand
ам дамжуулан уух
回し飲み（まわしのみ）
to pass a drink around to share
амаа олохгүй идэх
たらふく食べる
eat one's fill; gorge oneself
архи даадаг
酒に強い
be a heavy drinker
архины лүү
大酒（おおざけ）のみ、のん兵衛（べえ）
hard drinker; toper
аяга тагш юм эргүүлэх
杯を傾ける
raise a cup; drink
бах нь ханах
いい気味だと思う、溜飲（りゅういん）を下げる
get satisfaction; ease frustration
бах таваа хангах
うっぷんを晴らす、溜飲を下げる（りゅういんをさげる）
vent anger; ease frustration
галуу шувууны мах идэх
珍味佳肴（ちんみかこう）を食す
exotic delicacies, rare delicacies
гол харлах
1. 痛恨（つうこん）; 2. 空腹（くうふく）でふらふらする
1. deep sorrow; 2. faint with hunger
гэдсээ цүдийтэл идэх
たらふく食べる
eat one's fill; eat heartily
зад авах
どんちゃん騒ぎ、飲めや歌えや
revel; paint the town red
кадр тасрах
酔って意識がなくなる、つぶれる
black out drunk; pass out
мал болтлоо согтох
酔って正体をなくす、虎になる
get blind drunk; become a tiger
мах магнаг болох
肉の値段が高騰する
meat prices soar; beef gets expensive
муу нохойн гэдсэнд шар тос тогтохгүй
悪い犬の腹には脂が留まらない
In a bad dog's belly, fat does not stay.
нохой 3 харагдтал уух
犬が3匹に見えるまで飲む
Drink until you see three dogs [i.e. until falling-down drunk].
нохой цадтгахгүй юм эзэндээ гарз
犬を満腹にさせないことは、飼い主にとって損になる
Not letting the dog eat its fill is a loss to its owner.
нэг тогооноос хоол идэх
同じ釜（かま）の飯を食う、寝食（しんしょく）を共にする
to eat from the same pot; to share one's lot
нэхэл хатуу
食い下がる、引き下がらない
to be persistent; to not back down
ороо нь орох
盛（さか）りがつく、発情期（はつじょうき）を迎える
to go into heat; to enter the breeding season
санаачлагатай ажиллах
工夫（くふう）する、率先（そっせん）する
work creatively; take the initiative
сархинаг нь хатах
喉がカラカラに乾く
throat becomes parched
сархинаг хатах
喉がカラカラになる
throat becomes dry; parched
сонин дээрээ соохолзож, сониноо буурахад хоохолзох
飽きっぽい、熱しやすく冷めやすい
easily excited, easily bored; quick to heat, quick to cool
суудал бөглөгч
座っているだけの人
mere seat-filler; deadweight
сэтгэлээ зогоох
心を慰（なぐさ）める、溜飲（りゅういん）を下げる
to console oneself; let off steam
сүр дуулиантай
盛大（せいだい）な、鳴り物入り
grand; with great fanfare
сөн түших
お酌（しゃく）
pour; serve (drink)
таарсан таар шуудай
同じ穴のムジナ
two of a kind; birds of a feather
тахимаа өгөх
負けを認める、降参（こうさん）
to admit defeat; surrender
тогооны бариул
飯炊き女、家政婦代わり
a kitchen maid; a stand-in housekeeper
толгой өөд татах завгүй
いとまもなく、息つく間もなく
without a moment's rest; too busy to catch one's breath
туршилтын туулай болгох
実験台にする、モルモット扱いする
use as a guinea pig; treat as a test subject
тэлээ хурга шиг
二股（ふたまた）をかける、風見鶏（かざみどり）のような
play both sides; be fickle like a weathervane
тэнгэрийн умдаг атгах
極楽至極（ごくらくしごく）、幸運（こううん）に恵まれる
be blessed with great fortune; in utter bliss
төмөр нүүрээ үзүүлэх/харуулах
厳しく当たる
treat harshly; come down hard on
улаан архичин
呑兵衛（のんべえ）、飲んだくれ
heavy drinker; drunkard
уландаа гишгэх
踏みにじる、ないがしろにする
trample; treat with contempt
ургацын далай
大豊作（だいほうさく）
bumper harvest; great abundance
харангадаж үхэх
喉が渇いて死ぬ、渇死（かっし）
die of thirst
ходоодоо баярлуулах
たらふく食べる
eat one's fill; have plenty to eat
хоногийн хоолоо яая гэж байгаа
食うや食わずの、日々の糧にも困る
struggle to get by; have difficulty feeding oneself
хоол хороох
無駄飯（むだめし）、穀潰し（ごくつぶし）
burden; deadweight; freeloader
хоолны мангас
大食い、大食漢（たいしょくかん）
big eater; glutton; voracious eater
хоосон хонох
飲まず食わずで過ごす、ひもじい思いをする
go hungry; starve; go without food
хорвоо ертөнцийн түмэн …
この世のあらゆる～
every creature on earth; all things in this world
хорхой хөдлөх
欲がわく、食指（しょくし）が動く
greed stirs; appetite awakens
хошгоруулах
一杯食わせる、ハメる
trick; hoodwink; have one over
хоёр яс салах
産みの苦しみ、苦心（くしん）する
labor pains; suffer greatly
хүний амаар будаа идэх
人の言葉を受け売りにする
parrot others; repeat what others say
хөлс бурзайх
玉の汗をかく
sweat profusely; break into beads of sweat
хөлс чийхрах
どっと汗をかく
drip with sweat; perspire heavily
цангаа тайлах
渇きを癒す（かわきをいやす）、喉を潤す（のどをうるおす）
quench one's thirst
чонын ходоодтой
鉄の胃袋の持ち主、健啖家
have an iron stomach; be a voracious eater
чөмгөө дундартал
身を粉（こ）にして、粉骨砕身（ふんこつさいしん）で
work oneself to death; toil to the bone
элэг барих
見くびる、なめる
look down on; treat with contempt
эрлэгийн хаалга татах
地獄（じごく）を見る、生死の境（さかい）をさまよう
to go through hell; to hover between life and death
эрлэгийн элч
死神（しにがみ）
the angel of death
эрээгүй нохой идэш олохгүй
探し回らない犬は餌を見つけられない
A dog that hasn't searched won't find food.
үйлээ үзэх
苦労（くろう）する、四苦八苦（しくはっく）する
suffer greatly; be in distress
үсгүй арчуулах
惨敗（ざんぱい）する
suffer total defeat
үхлийн ирмэг дээр
死の瀬戸際（せとぎわ）
at death's door; on the brink
үхлүүт
瀕死（ひんし）
on the verge of death
үхэн үхтлээ
生涯（しょうがい）を通じて、命尽きるまで
till death, for the rest of one's life
үхэх сэхэх
死活（しかつ）
life and death, survival
үхэх сэхэхээ үзэх
いちかばちか、生死をかける
risk one's life; gamble on life and death
үхэхийн даваа дээр байх
死にそうになる、生死の瀬戸際（せとぎわ）
be at death's door; be in critical condition
өвдөг шороодолгүй түрүүлэх
全勝優勝（ぜんしょうゆうしょう）
an undefeated victory; a complete triumph
өвсөнд ороовч үхэр тоож идэхгүй
草に埋もれていても、牛は見向きもせず食べない
Even wrapped in grass, the ox won't deign to eat it.
өлөв долов хийх
ガツガツする、飢（う）える
to be greedy; to hunger; to crave
生死 Амь нас 58
адармаат амьдрал
苦節の人生（くせつのじんせい）、波乱万丈な人生（はらんばんじょうなじんせい）
a hard-won, eventful life
алтан амь
尊い命（とうといいのち）
a precious life
амиа өгөхөд ч бэлэн
命を懸（か）けることも辞（じ）さない
be ready to lay down one's life
амин судас
命脈（めいみゃく）
lifeline; vital artery
амин чухал асуудал
最重要課題（さいじゅうようかだい）、死活問題（しかつもんだい）
matter of life and death; critical issue
аминд хүрэх
生命を脅（おびや）かす
threaten one's life
амь биш заяа биш
命や人生をかけるに及ばない
not worth risking life for
амь дүйн зугтаах
命からがら逃げだす
escape by the skin of one's teeth
амь мултрах
命拾い（いのちびろい）
have a close call; get a second chance at life
амь наана там цаана
生き地獄を見る、生死の境をさまよう
live through hell; be on the brink of death
амь насаараа дэнчин тавих
命を危険にさらす
stake one's life; risk one's neck
амь оруулах
甦（よみがえ）らせる、リバイバルする (revival)
revive; bring back
амь тэмцэх
1. 生死の境をさまよう; 2. 死に物狂い（しにものぐるい）になる
struggle at death's door; fight desperately
амь хэлтрэх
1. 命拾（いのちびろ）いする; 2. 恩赦（おんしゃ）される
have a narrow escape; be pardoned
амь эрсдэх
命を落とす
lose one's life
амь өрссөн
命がけの
at the cost of one's life; life-and-death
амь өрөх
命をかける
risk one's life
амьд гарах
生き残る、命拾（いのちびろ）いする
survive; live to fight another day
амьдрал … дээр тогтдог
人生は～に尽きる
life comes down to...
амьдрал буцлах
賑（にぎ）わう、活気（かっき）にあふれる
come alive; bustle with activity
амьдрал таашгүй
人生は何が起こるかわからない
life is full of surprises
амьдрал үзэх
人生経験を積む
gain life experience
амьдралаа холбох
伴侶（はんりょ）になる、人生を捧（ささ）げる
partner for life; devote oneself
амьдралын гараа
人生の門出（じんせいのかどで）
the start of one's life journey
амьтай голтой юм
命ある存在、生きとし生けるもの
living being; creature
ацан шалаанд орох
八方塞がりになる、袋小路に陥る
hemmed in; stuck in a dead end
боож үхмээр
首を括（くく）りたくなる
driven to despair
бор хоног шар нарыг өнгөрөөх
なんとか暮らしていく
get by; scrape along
бурханы хутаг олох
悟りを開く
achieve enlightenment
галав юүлэх
この世の終わり、宇宙の終焉（しゅうえん）
end of the world; apocalypse
гол зогоох
生き延びる
manage to stay alive; scrape by
дайны хөлд үрэгдэх
戦禍（せんか）を被（こうむ）る
suffer the ravages of war
долоон голтой
しぶとい、生命力が強い
resilient; hard to kill
дуугаа хадаан мэндлэх
産声（うぶごえ）を上げる、オギャーと生まれる
be born crying; enter the world with a cry
дээсэн дөрөөн дээр дэнжигнэх
存亡の危機（そんぼうのきき）、風前の灯火（ふうぜんのともしび）
on the brink; hanging by a thread
жанч халах
(高僧の)逝去（せいきょ）、遷化（せんげ）
pass away; transcend to the other realm
зовсон хүн жаргах
苦しんだ人はやがて安らぐ
One who has suffered comes to know ease.
зулын гол болох
焼身自殺（しょうしんじさつ）する
self-immolate; burn to death
найман настай балчираас наян настай буурал хүртэл
子供からお年寄りまで、揺りかごから墓場まで
from the young to the old; from cradle to grave
салхи савир оруулах
新しい風を吹き込む
bring fresh energy; blow new life in
сэхэл авах
意識を取り戻す、息を吹き返す
to regain consciousness; come back to life
төрөл арилжих
生まれ変わる、大変身（だいへんしん）する
be reborn; undergo a complete transformation
улаан нялга болох
真っ赤に腫（は）れる、血まみれになる
turn red and swollen; become bloodied
утсан чинээ улаан амь
はかない命
fleeting life; fragile existence
хорвоогийн тоосыг хөдөлгөх
現世（げんせい）で過ごす
live in the present world; go about life
хүн алж хүрээ талаагүй
虫も殺さぬ、人畜無害（じんちくむがい）
harmless; meek; could not hurt a fly
цаг нөгцөөх
ぶらぶらする、時間をつぶす
loaf; kill time; idle away
цаг нөхцөөх
暇（ひま）をつぶす
kill time; pass the time
цаг хороох
時間をつぶす
kill time; pass the hours
царай нь хувхай цайх
顔面蒼白（がんめんそうはく）
become deathly pale
чимээгүй алуурчин
サイレントキラー◆無症状のまま進行し、致命的な合併症を誘発する病気
silent killer (asymptomatic disease)
чих зөөлөнтэй
従順（じゅうじゅん）、唯々諾々（いいだくだく）
obedient; compliant; docile
эхээс төрснөөрөө
生まれたままの姿で、素っ裸で
in one's birthday suit; stark naked
эхээс төрсөн биеэрээ
生まれたままの姿で
in one's birthday suit
ясаа тавих
一生を終える（いっしょうをおえる）、骨を埋める（ほねをうずめる）
to spend one's life; to end one's days
үхсэн заяандаа
決して～ない、たとえ死んでも～ない
never; not even if one dies
үхэн хатан
必死（ひっし）に、死に物狂い（しにものぐるい）で
desperately; with all one's might
үхэн хатан дурлах
恋い焦がれる、死ぬほど好きになる
be desperately in love; yearn deeply
年齢 Нас 43
ийм том болчихоод
いい年して
at such an age; full-grown now
илүү оймс элээсэн
年の功（としのこう）、一日の長（いちじつのちょう）
gain from age; experience counts
намба суух
落ち着きがでる、貫禄（かんろく）がつく
gain composure; acquire dignity
нас зооглох
お年を召される、齢（よわい）を迎えられる
advance in years; grow old
насаа дарах
年齢をサバ読む
lie about one's age; shave years off
насны бөгс
老後（ろうご）
old age; one's later years
насны бөгсөнд
晩年（ばんねん）において
in one's twilight years, in old age
нялх ногоо зулгаах
若い子をたぶらかす
to lead astray; to seduce a young person
олон жилийн нүүрийг үзэх
年月を経る（ねんげつをへる）、歳月を重ねる（さいげつをかさねる）
to age; to grow old; to pass the years
пян даах
持ちこたえる、落とし前をつける
hold up; settle accounts
саваагүй нохой саранд хуцна
棒を持たれない犬は月に向かって吠える
A dog without a stick barks at the moon.
сэтгэлдээ тээх
心に抱（いだ）く
carry in one's heart; harbor; hold dear
сүүлчийн цайз
最後の砦（とりで）
last stronghold; final bastion
тавилттай жүжиг
やらせ、茶番劇（ちゃばんげき）
a sham; a staged farce
толгой даах
首が座る、自律（じりつ）する
to hold one's own; become self-reliant
толгойтой болгон
猫も杓子（しゃくし）も、誰も彼も
any old person; every Tom, Dick and Harry
тэсэн ядан хүлээх
心待ちにする、待ち遠しい
wait eagerly; long impatiently
түлхэц өгөх
後押しする、促（うなが）す
give a push; encourage
хайрцаглагдах
型（かた）にはまる
become stereotyped; fit the mold
халт хульт ярих
片言（かたこと）でしゃべる
speak in broken language; stammer
ханцуй шамлан орох
やる気満々
tackle eagerly; do something with gusto
хараалч эхнэрээс хав нохой дээр
口うるさい妻より猛犬の方がまし
Better a fierce dog than a cursing wife.
хойш суух
懐手（ふところで）をする、しり込みする
hold back; sit it out; refrain from acting
хоног тоолон хүлээх
その日を待ちわびる、指折り数えて待つ
count the days waiting; await eagerly; wait with anticipation
хуучин бууны хугархай
古狸（ふるだぬき）
cunning schemer; old fox
хэл амаа долоох
舌なめずり
lick one's lips; anticipate eagerly
хэл устай
外国語ができる
speak foreign languages; be fluent in languages
хэлээ биз дээ
だから言ったじゃない
I told you so; didn't I tell you
хэлээ хазаад өнгөрөх
発言を控える、口をつぐむ
hold one's tongue; bite one's lip; stay silent
хэтэвчин дэх хэдэн бор
なけなしのお金
the little money one has; meager savings
хөгшин чоно
海千山千、古狸
cunning old hand; seasoned schemer
хөлд чирэгдэх
巻き添えになる
get caught up; be collateral damage
хөлөө хучуулах
(老後の)面倒を見てもらう
be cared for in old age; be looked after
хөндий харилцаа
冷たい関係
cold relationship
цайны хань
再婚の妻（さいこんのつま）
second wife; wife from a remarriage
чадан ядан
どうにかこうにか、やっとのことで
barely manage; scrape by
шар сэмжилсэн өвгөн
ヒヒジジイ
dirty old man; lecherous old geezer
шийр заах
気張（きば）る、踏ん張り（ふんばり）を見せる
show courage; stand firm
шийртэй эр
気概（きがい）のある男
man of spirit; courageous man
эелдэг хүйтэн
慇懃無礼（いんぎんぶれい）
coldly polite; distant politeness; apparent courtesy
элгээ тэврэх
腕組みする、ものぐさする
fold one's arms; be idle
эрүү өвдөг нь нийлсэн
腰が曲がった、よぼよぼの
bent with age; doddering
өрх тусгаарлах
所帯（しょたい）を持つ
set up house; establish a household
生活 Амьдрал 53
амьд үлдэх
生き残る、生存
survive; exist
бороонд нүдүүлэх
雨に打たれる
be caught in the rain
бороонд цохиулах
雨に打たれる
be caught in the rain
дараагийн амьдралаа зохиох
人生をやり直す
start life over; rebuild one's life
донтуулдаг үйлчилгээтэй
依存性がある
habit-forming; creates dependency
зүүд нойрон дундаа
寝ぼけ半分に
half-asleep; drowsily
машинд дайруулах
車に轢かれる
hit by a car; run over
машинд суухад дотор муухайрах
乗り物酔い
motion sickness; car sickness
машинд шүргүүлэх
車にぶつかる
hit by a car; struck by a vehicle
морин дэлэн дээр өсөх
馬上（ばしょう）で育つ
raised on horseback
мөр бүтэн гэдэс цатгалан
満足な暮らしをする、衣食足りる
live in comfort; be well fed and clothed
мөрөөрөө амьдрах
実直に暮らす
live honestly; lead an upright life
нохой салхилуулах
犬の散歩をする
walk the dog; take the dog for a walk
нүд бүрэлзэх
目がかすむ
eyes blur; vision dims
нүд чилэх
目がしょぼしょぼする
eyes sting; eyes feel tired
салхи татуулж явах
風を切って走る
run cutting through the wind
судас барих
脈診
take one's pulse
сэрүүн тунгалаг
すがすがしい、健在
fresh; vibrant; in good health
тамир тэнхээ барагдах
体力消耗
physical exhaustion; depleted strength
тарга тэвээрэг
発育、よく肥えた様子
well-nourished; thriving; fat condition
тоос гөвөх
埃を払う
brush off dust; sweep dust
тэнцвэрээ хадгалах
バランスをとる、平衡を保つ
maintain balance; keep equilibrium
түлээ түлшээ базаах
越冬用に薪類を貯える
store fuel for winter; stockpile firewood
түрүүлгээ харж хэвтэх
うつ伏せになる
lie face down; lie prone
түрүүлэг нь харуулах
うつ伏せにする
make lie face down; turn face-down
урт дараалал үүсгэх
長蛇の列を作る
form a long line
усанд сойх
水に浸す
soak in water
хамар битүүрэх
鼻づまり
stuffy nose; nasal congestion
хамраа дарах
鼻をつまむ
hold one's nose; pinch one's nose
ханиад дэгдэх
風邪が流行る
a cold spreads
харвин суух
下腹が出る
develop a belly; get a potbelly
хатуу хөтүү амьдрал
過酷な人生
harsh; grueling life
хог тарих
散らかす
scatter
хогоо чулуудах
ポイ捨て
litter; discard carelessly
ходоод хүнд оргих
胃もたれ
upset stomach
хоол голох
食べ物の好き嫌い、偏食
picky eating; food preferences
хоолой аргах
喉がカラカラする
throat is parched
хоолой сэрвэгнэх
のどがムズムズする
throat feels ticklish
хоолой сөөх
声がしわがれる
voice becomes hoarse
хоолой хөндүүрлэх
喉がイガイガする
throat feels scratchy
хоолойгоо засах
咳ばらいをする
clear one's throat
хоолойгоо сөөтөл
声がかれるまで
until the voice becomes hoarse
хоолойд тээглэх
のどに詰まらせる
get stuck in the throat
хумхын тоос
微細な埃
fine dust; tiny particles
шороотой хутгалдах
泥まみれになる、汚れる
get muddy; become dirty
шөрмөс татах
こむら返り、筋肉がつる
muscle cramp; charley horse
эрхтэн бүтэн
五体満足
physically intact; in good health
үхээнц байдал
生気がない
lifeless; lacking vitality
өвөлжилт хүндрэх
越冬が困難になる
difficult winter survival
өлмий дороос
足元から
from below; underfoot
өлмий дээрээ өндийх
つま先立ち
stand on tiptoes
өлөн дээрээ
すきっ腹で
on an empty stomach
өлөн зэлмэн
飢え、飢餓
hunger; starvation
健康 Эрүүл мэнд 33
авч ч болохгүй, хаяж ч болохгүй
帯に短し襷に長し、痛しかゆし
neither here nor there; awkward fit
бодийг нь хөтлөх
1. 引導を渡す; 2. 首根っこを押さえる、痛い目に遭わせる
guide the soul; twist the arm
галзуурахад ганц хуруу дутуу
気が狂う一歩手前（きがくるういっぽてまえ）、発狂寸前（はっきょうすんぜん）
on the verge of madness; about to lose one's mind
гам алдах
不摂生（ふせっせい）
neglect one's health
гам барих
摂生（せっせい）する
take care of oneself; live temperately
дотор арзайх
ぞっとする、体がざわざわする
feel a chill; get the creeps
зүүдэнд ормоор
夢でうなされそう
nightmare; troubled dreams
малын зоо тэнийх
家畜が肥える
livestock fattens; animals thrive
нервээ барах
神経をすり減らす
wear out one's nerves; fray one's nerves
нойр хоолоо хасан байж
寝食も忘れて
forgoing food and sleep; without rest
нойр хоолоо хугаслах
寝食（しんしょく）をおろそかにする
neglect food and sleep
нойр хулжих
寝つけない
have trouble falling asleep; insomnia
нойрны тулам
寝坊助（ねぼすけ）
sleepyhead, oversleeper
нойрондоо харам
寝ぼすけ、惰眠（だみん）
sleepyhead, sluggish sleeper
нуруу тэнийх
苦労から解放される、一息（ひといき）つく
lift a burden; catch one's breath
огиудас хүрэм
おぞましい、吐き気を催（もよお）す
abominable; sickening; revolting
ой гутам
嫌気（いやけ）がさす
to become tired; to get sick of
ой гутах
嫌気（いやけ）がさす、うんざりする
to become tired; to get sick of; to be fed up
сэтгэлийн хаттай
気丈（きじょう）な、精神力（せいしんりょく）がある
strong-willed; have mental fortitude; resilient
тархиа шаах
悔（く）やむ、自責（じせき）の念にかられる
to be filled with regret; be wracked with remorse
төсвийн цоорхойг бөглөх
予算の穴埋め（よさんのあなうめ）
fill the budget gap
угжны хурга шиг
乳離（ちちばな）れができない、すねかじり
unweaned; still dependent on one's parents; sponger
хавиргандаа хуулга болтол, өвдгөндөө өвчин ортол
馬車馬のように働く（ばしゃうまのようにはたらく）
work like a horse, till bone and joint give out
хар мөр үлдээх
暗い影を落とす、禍根（かこん）を残す
cast a dark shadow; leave a lasting blemish; leave ill will
хувиасаа төлөх
自費払（じひばら）い、自腹（じばら）を切る
pay out of one's own pocket; foot the bill
хүссэн ч хүсээгүй ч
好むと好まざるに関わらず、否が応（いやがおう）でも
willy-nilly; like it or not; perforce
хөл дээр нь босгох
回復（かいふく）させる
restore to health; revive
хөлгүй баян
大富豪（だいふごう）
multi-millionaire; person of great wealth
шавай ханах
気が済む（きがすむ）、満喫（まんきつ）
be satisfied; have one's fill
эрх мэдэлд умбах
権力を欲しいままにする
to wield power at will
яс хавталзах
身の縮む思い、いたたまれない
to feel a chill run through one; to be unable to bear it
үхсэнээ хийж
無理してまで
against one's will; reluctantly
өөрийгөө дайчлах
やる気を出す、一念発起（いちねんほっき）
muster one's will; resolve firmly