家族・血縁

барын зулзагыг бага дээр нь

虎の子は小さいうちに躾けよ

Tame the tiger's cub when he is little

буруу өссөн хүүхэд бухын хүзүүнээс хатуу

躾のない子は雄牛の首より硬い

Undisciplined child is harder than an ox's neck

бүдүүн өвс багтахгүй, бүл улс

草一本入る隙もない、結束した家族

No space for a stalk of grass, United family

гар хөл мэт ах дүү гэрийн эрдэнэ, гавьяа зүтгэлт сайд түшмэд улсын эрдэнэ

手足のように働く兄弟は家庭の宝、功績ある大臣や官僚は国の宝

Brothers like hands and feet are the treasure of the home, meritorious ministers the treasure of the state

гашуунаар бүү тэтгэ, амттанаар бүү цатга, өнгөнд бүү автуул

苦い物で育てるな、甘い物で満たすな、見た目に惑わされるな

Do not provide sour food, Do not fill with desserts, Do not cause colors to influence

гэлэнгээс гэрийн эзэн, гэцлээс чавганц

ゲレンより家の主人、ゲツェルより老婆

Head of the house is better than a geling, An old woman is better than a getsel

гэрийн арыг гоёно, бэрийн өврийг гоёно

ゲルの奥を飾る、花嫁の前を飾る

The back of the ger is made nice, The front of the bride is made nice

гүүтэй айлын гүзээтэй хүү

牝馬を持つ家の息子は腹が大きい

Family with a mare has son with big belly

даага эхдээ ялдам, дархан дөшиндөө ялдам

子馬は母に優しい、職人は道具に優しい

The colt shows kindness to his mother, The craftsman shows kindness to his tools

дал мөлжвөл, нагац хоосордог

肩甲骨をかじると、母方の親戚が貧しくなる

If you gnaw shoulder blade, Mother's relatives will become poor

даруулгагүй өссөн хүүхэд, хазааргүй морь адил

しつけなく育った子供は、手綱のない馬のよう

Child raised without discipline, Like a horse without a bridle

дээлд нэг заам байдаг, гэрт нэг тэргүүн байдаг

デールには一つの前合わせ、家には一人の長

A deel has one lapel, A family has one head

дүү сайн ч ахад хүрэхгүй

弟がいくら優れていても兄には及ばない

Even though the younger brother is good he cannot reach his older brother

дөрөө хэдий урт ч газарт хүрэхгүй, дүү хэдий сайн ч ахад хүрэхгүй

鐙がいくら長くても地面には届かない、弟がいくら優れていても兄には及ばない

Even if the stirrups are long they never touch the ground, Even if younger brother is good he cannot be as good as his older brother

заяаны хань зам дээр

運命の伴侶は道の上にいる

Your destined partner is out on the road

зээрээр мал хийдэггүй, зээгээр хүү хийдэггүй

カモシカは家畜にならない、孫は息子にならない

A gazelle cannot be livestock, A grandson cannot be my son

зөөж буухад зүлэг сайхан, зөвлөж ярихад аав сайхан

草原に移れば良い、父に相談すれば良い

Moving to a meadow is good, Consulting a father is good

ишиг эврээ ургахаар эхийгээ мөргөх

子ヤギは角が生えると母親を突く

The kid hits his mother when his horns are grown

манцуйтай байхдаа манайх боловч, магнаг эдлэхээрээ хүнийх болдог

おくるみの時は我が子、高級服を着ると他人のもの

When in a baby blanket ours, When wearing a magnag becomes other's

нагацын дэргэд, дал барьдаггүй

母方の叔父や叔母がいる前では肩甲骨を持たない

When a maternal uncle or aunt is near, Do not hold the shoulder blade

найр ахаасаа, наадам дүүгээсээ

宴は年長者から、ナーダムは若者から

Feast from the elders, Naadam from the youngsters

настай хүн явснаа, нялх хүүхэд үзсэнээ

老人は行った所を、赤ん坊は見た物を語る

Where the old person went, What the baby saw

нэг хөнжил нөмөрч, нэг санаа санах

一つの布団にくるまり、一つの思いを抱く

Wrapped in one blanket, thinking one thought

нөхрийнх нь нэрээр орж, эхнэрийнх нь нэрээр гардаг

夫の名で家に入り、妻の名で家を出る

Goes into a family in its husband's name, Goes out of the family in the wife's name