家族・血縁

авгын гар хүнд, ачийн хэл хурц

叔父の手は重く、孫の舌は鋭い

The uncle's hand is heavy, the nephew's tongue is sharp

агт морь сайн бол алсын замд түшиг, ах дүү сайн бол аль алиндаа түшиг

良い馬は長旅の支え、良い兄弟は互いの支え

If a horse is good, it is good for a long journey; If brothers have a good relationship, it is good for both of them

агт үхвэл шир нь үлдэнэ, аав үхвэл хүү нь үлдэнэ

馬が死ねばその皮が残り、父親が死ねばその息子が残る

When the steed dies its hide remains, when the father dies his son remains

агтад алхаатай, ах дүүд саналтай

駿馬には歩法があり、親類縁者には思いやりがある

The good steed has its gait, kinsmen have their fellow feeling

адуун дотор алаг байдаг, ах дүүд алаг байдаггүй

馬には斑模様のものもいるが、兄弟は皆同じ

Among horses there is dappling, among kinsmen there must be none

азарга байдсаа ялгадаг, хүн төрлөө ялгадаг

種馬は若い牝馬（自分の子）を区別し、人は身内を区別する。

A stallion distinguishes fillies

айлын алагаас адууны алаг дээр

まだらの馬の方がばらばらの家族よりまし

It is better to have a spotted horse than a family here and there

айлын тусыг нүүсэн хойно нь, аавын тусыг үхсэн хойно нь

隣人の恩は（その人が）去った後に、父の恩は（父が）亡くなった後に気づく。

Neighbor's help seen after moving

алаг махны тасархай, алтан ясны хэлтэрхий

斑の肉の切れ端、金の骨のかけら

A piece of spotted flesh, A piece of golden bone

аливаа хүний хүүхэд, аав ээжийн асралаар өсөөд, айл гэр болж явдаг

どんな人の子どもも、父母の慈しみによって育ち、家庭を持って生きていく

Every person's child grows up by the care of father and mother, and goes on to make a home

алт мөнгийг эрээд олно, аав ээжийг эрээд олохгүй

金銀は探せば見つかるが、父母は探しても見つからない

Gold and silver you may seek and find, but your father and mother you cannot

алт мөнгийг эрээд сураад олно, аав ээжийг гуйгаад ч дахиж олохгүй

金銀は探せば見つかる、父母は頼んでも二度と見つからない

You can find gold by looking for it, You cannot find your parents again by asking for them

алтан дэлхийд авга байх учиртай, нарт дэлхийд нагац байх учиртай

黄金の世界に父方の叔父がいるべきであり、太陽の世界に母方の叔父がいるべきである。

Paternal uncles belong to the golden world

ам нь идэж cүүл нь таргална, аав нь хэлж хүү нь дагана

口が食べれば尾が太る、父が言えば息子が従う

Mouth eats, tail fattens; Father speaks, son follows

арвайн гурил ус даадаг, аавын хүү үг даадаг

大麦粉は水を吸い、父の息子は言葉を受け止める

Barley flour holds water, Father's son holds others' words

арын мод алагтай цоогтой, аавын хүү сайнтай муутай

森の木々はまちまち、父の息子たちは良いのも悪いのもいる

Forests are different, Sons of fathers are bad and good

ах дүүтэй хүн тал мэт уужим, ах дүүгүй хүн алгын чинээ бачим

兄弟姉妹がいれば草原のように広々、兄弟姉妹がいなければ手のひらのように窮屈

If a person has brothers and sisters it is like a vast steppe, If a person does not have brothers and sisters it is like the palm of a person's hand

ах нь сургаж, дүү нь сонсдог

兄が教え、弟が聞く

Older brother teaches, Younger one listens

ах сайтын дүү цэцэн, ажил сайтын гэр цэмцгэр

良い兄の弟は賢く、働き者の家は整っている

If the older brother is good, younger brother is smart; If a person is hardworking, his home is neat

ахаа алд хүндэл

兄は一尋の高さに敬え

Honour your elder brother by a full fathom

ахаа алд хүндэл, дүүгээ дэлэм хүндэл

兄を深く敬い、弟妹を兄ほどではないが敬え

Honor your older brother deeply, Honor your younger brothers and sisters but less than the oldest brother

ахын сургаал ач, эгчийн сургаал элбэрэл

兄の教えは有益、姉の教えは思いやり

Older brother's teaching is beneficial, Older sister's teaching is caring

ахын хишиг дүүд олдохгүй

兄の恩恵は弟には得られない

Brother's blessing is not found by younger brother

баавгай хэдий догшин ч бамбаруушдаа номхон, хутга хэдий хурц ч ишиндээ халгүй

荒々しい熊も子には優しく、鋭い刃物も柄には害がない

Even a wild bear is gentle to its babies, Even a sharp knife is not harmful to its handle