家族・血縁

аав нь бүгдийн (гэрийн) хаан, ах нь дүүгийн хаан⭐⭐

父は皆の（家の）王、兄は弟妹の王

Father is a king of all (of the home), Oldest brother is a king of his younger siblings

≈ 兄は父代わり ≈ The eldest brother is like a second father.

аав нь хэлж хүү нь дагана, ам нь идэж сүүл нь таргална⭐⭐

父が言えば息子が従う、口が食べれば尾が太る

Father speaks and son follows, Mouth eats and tail fattens

≈ 親の言うこと八分聞け ≈ Listen to your elders.

аав хүний сэтгэл бөх, атан тэмээний нуруу бөх⭐⭐

父の心は強い、らくだの背は強い

Father's heart is strong, Camel's back is strong

≈ 親心は山より高く海より深い ≈ A parent's love knows no bounds.

аав ээжийн сургаал сайхан, алтан нарны илч сайхан, ах дүүсийн ачлал сайхан⭐⭐⭐

父母の教えは素晴らしい、黄金の太陽の暖かさは素晴らしい、兄弟姉妹の思いやりは素晴らしい

Father and mother's teaching is nice, Golden sun's warmth is nice, Brothers' and sisters' care is nice

≈ 親の教えは子の宝 ≈ A parent's advice is a child's treasure.

ааваа санавал авгаа, ээжээ санавал нагацаа⭐⭐

父を恋しく思えば叔父のもとへ、母を恋しく思えば母方の叔父のもとへ

If you miss visiting your father, visit your father's brothers and sisters; If you miss visiting your mother, visit your mother's brothers and sisters

аавын сургаал алт, ээжийн сургаал эрдэм⭐⭐⭐

父の教えは金、母の教えは知恵

Father's teaching is gold, Mother's teaching is knowledge

≈ 親の教えは一生の宝

аавын хүү алдраараа гайхагдана, ээжийн хүү эрдмээрээ гайхагдана⭐⭐⭐

父の息子はその名声で驚嘆され、母の息子はその知性で驚嘆される

Son of the father astonishes others by his glory, Son of the mother astonishes others by his intelligence

аавын үгүйд ах аав, ээжийн үгүйд эгч ээж⭐⭐⭐

父がいなければ長兄が父となり、母がいなければ長姉が母となる

When father is gone the eldest brother is father, When mother is gone the eldest sister is mother

≈ 長兄は父代わり、長姉は母代わり

агт морь сайн бол алсын замд түшиг, ах дүү сайн бол аль алиндаа түшиг⭐⭐

良い馬は長旅の支え、良い兄弟は互いの支え

If a horse is good, it is good for a long journey; If brothers have a good relationship, it is good for both of them

≈ 旅は道連れ世は情け ≈ A good companion makes a good journey.

айлын алагаас адууны алаг дээр⭐⭐

まだらの馬の方がばらばらの家族よりまし

It is better to have a spotted horse than a family here and there

≈ 家和して万事成る ≈ A house divided cannot stand.

алаг махны тасархай, алтан ясны хэлтэрхий⭐

斑の肉の切れ端、金の骨のかけら

A piece of spotted flesh, A piece of golden bone

≈ 血は争えない ≈ Blood will tell.

алт мөнгийг эрээд сураад олно, аав ээжийг гуйгаад ч дахиж олохгүй⭐⭐

金銀は探せば見つかる、父母は頼んでも二度と見つからない

You can find gold by looking for it, You cannot find your parents again by asking for them

≈ 親孝行したい時分に親はなし ≈ You don't know what you've got till it's gone.

ам нь идэж cүүл нь таргална, аав нь хэлж хүү нь дагана⭐⭐

口が食べれば尾が太る、父が言えば息子が従う

Mouth eats, tail fattens; Father speaks, son follows

≈ 親の言うこと八分聞け ≈ Listen to your elders.

арвайн гурил ус даадаг, аавын хүү үг даадаг⭐⭐

大麦粉は水を吸い、父の息子は言葉を受け止める

Barley flour holds water, Father's son holds others' words

≈ 親の言うこと八分聞け ≈ Listen to your elders.

арын мод алагтай цоогтой, аавын хүү сайнтай муутай⭐⭐⭐

森の木々はまちまち、父の息子たちは良いのも悪いのもいる

Forests are different, Sons of fathers are bad and good

≈ 十人十色 ≈ Different strokes for different folks.

ах дүүтэй хүн тал мэт уужим, ах дүүгүй хүн алгын чинээ бачим⭐⭐

兄弟姉妹がいれば草原のように広々、兄弟姉妹がいなければ手のひらのように窮屈

If a person has brothers and sisters it is like a vast steppe, If a person does not have brothers and sisters it is like the palm of a person's hand

ах нь сургаж, дүү нь сонсдог⭐⭐⭐

兄が教え、弟が聞く

Older brother teaches, Younger one listens

≈ 長幼の序

ах сайтын дүү цэцэн, ажил сайтын гэр цэмцгэр⭐⭐⭐

良い兄の弟は賢く、働き者の家は整っている

If the older brother is good, younger brother is smart; If a person is hardworking, his home is neat

≈ 親の背を見て子は育つ ≈ Children learn by example.

ахаа алд хүндэл, дүүгээ дэлэм хүндэл⭐⭐⭐

兄を深く敬い、弟妹を兄ほどではないが敬え

Honor your older brother deeply, Honor your younger brothers and sisters but less than the oldest brother

≈ 兄を敬い弟を慈しむ

ахын сургаал ач, эгчийн сургаал элбэрэл⭐⭐⭐

兄の教えは有益、姉の教えは思いやり

Older brother's teaching is beneficial, Older sister's teaching is caring

≈ 兄は父代わり、姉は母代わり

ахын хишиг дүүд олдохгүй⭐⭐⭐

兄の恩恵は弟には得られない

Brother's blessing is not found by younger brother

≈ 兄弟は他人の始まり

баавгай хэдий догшин ч бамбаруушдаа номхон, хутга хэдий хурц ч ишиндээ халгүй⭐⭐

荒々しい熊も子には優しく、鋭い刃物も柄には害がない

Even a wild bear is gentle to its babies, Even a sharp knife is not harmful to its handle

≈ 鬼も我が子には甘い

барын зулзагыг бага дээр нь⭐⭐⭐

虎の子は小さいうちに躾けよ

Tame the tiger's cub when he is little

≈ 鉄は熱いうちに打て ≈ Strike while the iron is hot.

буруу өссөн хүүхэд бухын хүзүүнээс хатуу⭐⭐⭐

躾のない子は雄牛の首より硬い

Undisciplined child is harder than an ox's neck

бүдүүн өвс багтахгүй, бүл улс⭐

草一本入る隙もない、結束した家族

No space for a stalk of grass, United family

≈ 団結は力なり

ганц хүн айл болдоггүй, ганц мод гал болдоггүй⭐⭐⭐

一人では家庭にならず、一本の木では火にならない

One person cannot become a family, One wood cannot become a fire

≈ 三本の矢

гашуунаар бүү тэтгэ, амттанаар бүү цатга, өнгөнд бүү автуул⭐⭐

苦い物で育てるな、甘い物で満たすな、見た目に惑わされるな

Do not provide sour food, Do not fill with desserts, Do not cause colors to influence

≈ 過ぎたるは及ばざるが如し ≈ Too much of a good thing.

гэлэнгээс гэрийн эзэн, гэцлээс чавганц⭐⭐

ゲレンより家の主人、ゲツェルより老婆

Head of the house is better than a geling, An old woman is better than a getsel

гэр бүтэн, гэдэс цатгалан⭐⭐⭐

家は完全、腹は満腹

Home is full, Stomach is full

гэрийн арыг гоёно, бэрийн өврийг гоёно⭐

ゲルの奥を飾る、花嫁の前を飾る

The back of the ger is made nice, The front of the bride is made nice

гүүтэй айлын гүзээтэй хүү⭐⭐

牝馬を持つ家の息子は腹が大きい

Family with a mare has son with big belly

дал мөлжвөл, нагац хоосордог⭐⭐

肩甲骨をかじると、母方の親戚が貧しくなる

If you gnaw shoulder blade, Mother's relatives will become poor

даруулгагүй өссөн хүүхэд, хазааргүй морь адил⭐⭐⭐

しつけなく育った子供は、手綱のない馬のよう

Child raised without discipline, Like a horse without a bridle

≈ 鉄は熱いうちに打て ≈ Strike while the iron is hot.

дээлд нэг заам байдаг, гэрт нэг тэргүүн байдаг⭐⭐

デールには一つの前合わせ、家には一人の長

A deel has one lapel, A family has one head

дээрээ дэмтэй ахтай, доороо домтой дүүтэй хүн⭐⭐

上に頼れる兄がいる、下に民間療法に詳しい弟がいる

Person has a helpful older brother, Person has a younger sibling knowledgeable about folk medicine

дүү сайн ч ахад хүрэхгүй⭐⭐

弟がいくら優れていても兄には及ばない

Even though the younger brother is good he cannot reach his older brother

≈ 兄に勝る弟なし ≈ There is no younger brother who surpasses the elder.

дөрөө хэдий урт ч газарт хүрэхгүй, дүү хэдий сайн ч ахад хүрэхгүй⭐⭐

鐙がいくら長くても地面には届かない、弟がいくら優れていても兄には及ばない

Even if the stirrups are long they never touch the ground, Even if younger brother is good he cannot be as good as his older brother

зээрээр мал хийдэггүй, зээгээр хүү хийдэггүй⭐⭐

カモシカは家畜にならない、孫は息子にならない

A gazelle cannot be livestock, A grandson cannot be my son

зөөж буухад зүлэг сайхан, зөвлөж ярихад аав сайхан⭐⭐⭐

草原に移れば良い、父に相談すれば良い

Moving to a meadow is good, Consulting a father is good

≈ 親の教えは子の宝 ≈ A parent's advice is a child's treasure.

ишиг эврээ ургахаар эхийгээ мөргөх⭐⭐⭐

子ヤギは角が生えると母親を突く

The kid hits his mother when his horns are grown

≈ 恩を仇で返す