世相・限界

Ядрахад яр

疲れた時に腫れ物。

When one is exhausted, a sore appears.

ядуу хүнд ноён олон, явган хүнд даваа олон

貧しい人には主人が多く、歩く人には坂が多い

The poor have many lords, The walking person has many hills

Ялагдах өдөр байхад ялах өдөр ирнэ

負ける日があれば、勝つ日も来る。

If there is a day of losing, a day of winning will come too.

яртай модны яран дундуур, ярдаг хүний шилэн дундуур

節の多い木の節の間を、気難しい人の首筋を通せ

Between the knots of gnarled wood, Through the nape of a cantankerous person's neck

үгүй бэрх, үхэр хашин

「ない」ことは苦しく、牛は鈍い

To have nothing is hard, the ox is sluggish

үе үе нэг цадна үхэр гаргахаар нэг цадна

時折ようやく満ち足り、牛を出すときにようやく満ち足りる

Once in a while one eats one's fill; when a cow is brought out one eats one's fill

үйлээ үзэж, тамаа цайх

業を受けて、苦しみを味わう

Endure one's fate, Experience great suffering

үртэй хүний аяга хагархай, өртэй хүний уурга хугархай

子のある人はお椀が割れ、借金のある人は投げ縄の棒が折れる

The man with children has cracked bowls, the man with debts has a broken lasso pole

үрээ танихгүй өнөр, үрээгээ танихгүй баян

子だくさんの家は子を見分けず、金持ちは馬を見分けない

Big family does not recognize their children, Rich people do not recognize their horses

үхсэн хаан болсонд орвол, үнэгүй илжиг болсон дээр

死んだ王になるくらいなら、価値のないロバになるほうがまし

Rather than be a dead king, better to be a worthless donkey

үхэж байгаад, үрждэг, үгүйрч байгаад, баяждаг

死にかけるようにして子孫が増え、没落しかけるようにして金持ちになる

At the point of dying it multiplies, at the point of ruin it grows rich

өврийн өлзийтэй, барын ганзагатай

ふところに幸運を抱き、旅の荷物を持つ

With a blessing in his breast and game on his saddle-thong

өглөөний нарыг нар гэж бүү бод, өсөхийн жаргалыг үүрд гэж бүү бод

朝の日を日と思うな、育ちゆく日の幸せを永遠と思うな

Do not think the morning sun is the sun; do not think the joy of youth lasts forever

өлсөөд идсэн будаа чихэр, өтлөхөд төрсөн үр зүрх

空腹のときに食べたおかゆは飴のようであり、老いたときに生まれた子どもは心臓のようにいとおしい

Porridge eaten in hunger is sugar, a child born in old age is the heart itself

өргүй бол баян, өвчингүй бол жаргал

借金がなければ金持ち、病気がなければ幸せ

Without debt you are rich, Without disease you are happy

өртэй хүн баяжихгүй, үртэй хүн баяжих

借金のある人は金持ちになれない、子供のいる人は豊かになる

The man in debt will not grow rich, the man with children will

өсөхийн жаргал, жаргал биш; өтлөхийн зовлон, зовлон биш

成長期の幸せは幸せでなく、老年期の苦労は苦労でない

Happiness when growing up is not happiness; Trouble when getting old is not trouble

өсөхөд бие чимэг, өтлөхөд хувцас чимэг

若い時は体が飾り、老いた時は服が飾り

In growing up, the body is your decoration; In growing old, clothes are your decoration

өтөлсөн болохоос, үхсэн биш

老いただけで、死んだわけではない

Only got old, Not dead