共同体

муу эр гэрийн мухарт, мухар хожуул уулын мухарт

悪い男はゲルの隅に、切り株は山の端に

The bad man stays in the corner of the ger, The tree stump at the mountain's end

муугийн ёс биш, монголын ёс

悪い習慣ではない、モンゴルの習慣だ

It is not a bad custom, It is the custom of Mongolians

мэнд асуувал мал амьд

元気かと聞けば家畜は生きている

If you ask about health, animals are alive

найр дээрээсээ эхэлдэг, наадам дороосоо эхэлдэг

宴は上座から始まり、祭りは下座から始まる

A feast begins from the head, a naadam begins from the foot

найр тэргүүнтэй, наадам түрүүтэй

宴には主人がいる、ナーダムには勝者がいる

The feast has a leader, Naadam has a winner

найрын гурван дуутай, наадмын гурван даваатай

宴には三曲の歌、ナーダムには三回戦

Has three songs for feasting, Has three rounds for Naadam

найрын цэгцтэй нь дээр, настны намбатай нь дээр

宴は秩序があるほうがよい、老人は威厳があるほうがよい

Feasting is better when orderly, Old people are better when dignified

ноёдод итгэснээс, нохойдоо итгэ

権力者を信じるよりも、自分の犬を信じろ

Rather than trust the lords, trust your dog

ноёдын алба хааж, нохойн сүүл норгож явах

権力者の雑用を務め、犬の尻尾を濡らして歩く

Serving the lords, wetting the dog's tail

нохой боловч сүүлтэй нь сайхан, ноён боловч ёстой нь сайхан

犬でも尻尾があるのは良い、領主でも礼儀があるのは良い

It is nice if a dog has a tail, It is nice if a lord follows the customs

нутаг нутгийн зан өөр, нуга нугын өвс өөр

土地土地の習慣は異なり、草原草原の草は異なる

The customs of every country are different, The grass of every meadow is different

нэг нохой хуцахад бусад нь дагаж хуцдаг

一匹の犬が吠えれば、他の犬も付いて吠える

When one dog barks, the rest bark after it

нэг нутагтай, нийлэх бэлчээртэй

故郷は一つ、牧草地は繋がる

One homeland, Grazing land that connects

нэг үхрийн эвэр доргиход, мянган үхрийн эвэр доргино

一頭の牛の角が揺れれば、千頭の牛の角が揺れる

When one cow's horns shake, A thousand cows' horns will shake

олзыг олуулаа

獲物は皆で

Spoils are for the many

олны ёс, орчлонгийн жам

大勢の習慣は、世の常

The custom of the many is the way of the world

олны ёс, орчлонгийн зүй

多くの人の習慣、宇宙の秩序

The customs of many, The order of the universe

олны төлөө, оготно боож үхэх

多くの者のために、ネズミは首を絞めて死ぬ

For the sake of many, A mouse strangles itself to death

олон ирвэл цайгүй, орой ирвэл зайгүй

何度も来ればお茶がない、遅く来れば場所がない

If you come many times there is no tea, If you come late there is no space

олон олонд санаа олон, баян баянд мод баян

人が多ければ考えも多く、富める者のもとには材も豊か

Where there are many, there are many minds; where there is wealth, there is timber in plenty

олуулаа бол хүртэхээрээ ид, цөөхүүлээ бол цадахаараа ид

大勢なら分け合って食べ、少人数なら満腹まで食べよ

If you are many, eat until sufficient; If you are few, eat until full

саахалт айлын санаа нэг, хөрш айлын холбоо нэг

隣り合う家は心が一つ、近所の家は絆が一つ

Adjacent families have one intention, Neighboring families have one connection

сайн хүний садан олон, зандан модны салаа олон

FLAG

A good person has many relatives, A sandalwood tree has many branches

сайн явахад садан олон, муу явахад жанжин олон

FLAG

When life is good, many relatives; When life is bad, many generals