すべてのことわざ

дэмий суухаар тэмээ хариул

無駄に座っているならラクダの世話をしろ

Sitting and doing nothing better to herd camels

дэмий үг дээвэр дээгүүр, илүү үг өрхөн доогуур

無駄な言葉は屋根を越え、余計な言葉は天窓の下を抜ける

Idle words pass over the roof; excess words slip under the smoke-hole

дээгүүр зантай, доогуур гүйдэлтэй

高慢な性格、卑しい行動

A haughty person, A low running person

дээгүүр зантай, дэргэдээ шивэгчинтэй

高慢な態度をとりながら、側近に女中をはべらせている

Haughty in manner, with a maidservant at his elbow

дээд хүн суудлаа олохгүй бол, доод хүн гүйдлээ олохгүй

上の者が落ち着かなければ、下の者も落ち着かない

If the authorities are not settled down, People in the society cannot settle down

дээд эрдэнэ эв, дунд эрдэнэ эрдэм, доод эрдэнэ баян

上の宝は和、中の宝は学、下の宝は富

The highest treasure is concord, the middle learning, the lowest wealth

дээлд нэг заам байдаг, гэрт нэг тэргүүн байдаг

デールには一つの前合わせ、家には一人の長

A deel has one lapel, A family has one head

дээлийг давхарлавал даарахгүй, дээсийг эрчилбэл тасрахгүй

デールを重ねれば寒くない、縄を撚れば切れない

If you put more layers on a deel you are not cold, If you put more twine on a rope it cannot be cut

дээлийн таарсан нь, үгний цөөн нь дээр

体に合ったデールがよい、言葉は少ない方がよい

A deel that fits is better, Few words are better

дээлийн шинэ нь, нөхрийн хуучин нь

デールは新しいのがよい、友は古いのがよい

A new one is better for a deel, An old one is better for a friend

дээлийн шинэ нь, хүний хуучин нь

デールは新品が良く、人は古馴染みが良い

A deel is best when new, a person when long known

дээлээ шинэд нь, нэрээ цэвэрт нь хайрла

デールは新しいうちに大切に、名は清いうちに大切に

Take care of your deel when it is new, Take care of your name while it is clean

дээр дэвсэн дэргэд манасан тэнгэр нар буцдаг нас өтөлдөг

高く舞い、そばで守っても、天の日は巡り帰り、齢は老いてゆく

Soar above or stand guard beside, the sun still turns back and the years still age you

дээр нь сууж, дээжийг нь амсаж, дор нь сууж, домбыг нь түших

上に座って、初穂（上等な部分）を味わい、下に座って、酒壺を支える

Sitting above, he tastes the first portion; sitting below, he props up the kettle

дээрэнгүй хүнийг хөгжөөшгүй, харамч хүнтэй арилжишгүй

尊大な人を喜ばせることはできず、ケチな人とは物々交換できない

The arrogant man cannot be pleased, the miser cannot be traded with

дээсэн жолоо гутаахгүй, дэмий үг ам гутаах

手綱が手綱を汚すのではなく、無駄口が口を汚すのだ

A rope rein does not disgrace the rein, but idle words disgrace the mouth

дээшээ тэнгэр хол доошоо газар хатуу

上は天遠く、下は地硬し

Above, heaven is far; below, the earth is hard

дүлийдээ найдаж унгараг гэгч

耳の遠いのを頼みにして知らぬふりをする

Trusting in his deafness, he plays the innocent

дүнз мод ч гэсэн дүнтэй дантай, дүлий хүн ч гэсэн аан-тай уун-тай

大きな丸太も音がする、耳の聞こえない人も聞こうとする

Even large logs make noise, Even a deaf person tries to hear

дүү сайн ч ахад хүрэхгүй

弟がいくら優れていても兄には及ばない

Even though the younger brother is good he cannot reach his older brother

дөрөө урт ч, газарт хүрэхгүй

鐙は長くても地面には届かない

Even though the stirrup is long, It does not touch the ground

дөрөө хэдий урт ч газарт хүрэхгүй, дүү хэдий сайн ч ахад хүрэхгүй

鐙がいくら長くても地面には届かない、弟がいくら優れていても兄には及ばない

Even if the stirrups are long they never touch the ground, Even if younger brother is good he cannot be as good as his older brother

дөтийг харж дөрөв хонох

近道を見て四晩かかる

You will have four nights taking a shortcut

дөч хүрсэн эр, дөрөөвч дарсан ат

四十歳になった男、四歳のラクダが鞍紐を締める

A man reached forty years, A four-year old camel pressed saddle tie