社会的態度・人間関係

авах хүн бөхийх (бөхийж), өгөх хүн гэдийх (гэдийнэ)⭐⭐

受け取る者は頭を下げ、与える者は立ったまま

The receiving person will bow down, The giving person will stay standing

адгуус амьтанд дайсан олон, албат хүнд ноён олон⭐⭐

獣には敵が多く、召使いには主人が多い

For animals there are many enemies, For slaves there are many masters

≈ 船頭多くして船山に上る ≈ Too many cooks spoil the broth.

адилдаа адил, годилдоо годил⭐⭐⭐

同じものは同じ、曲がったものは曲がったまま

What is the same will leave the same

≈ 類は友を呼ぶ ≈ Birds of a feather flock together.

адуу азаргагүй бол сүрэг болдоггүй (болж чадахгүй), галуу түүчээгүй бол цуваа болдоггүй (болж чадахгүй)⭐⭐

種馬がいなければ群れにならない、先導する雁がいなければV字編隊にならない

If there is no stallion there is no (cannot be) herd, If there is no lead goose there is no (cannot be) v-formation

≈ 頭がなければ尾が動かぬ ≈ A body without a head.

айл аймаг эетэй нь сайхан, ах дүү нар эвтэй нь сайхан⭐⭐

近所は仲良く、兄弟は和やかに

It is nice to have peace in the neighborhood, It is nice to have peace among brothers

≈ 和を以て貴しとなす ≈ Unity is strength.

айл гэрээ додомдож чадвал төр улсыг засаж чадмой⭐⭐

家を正せば国を正せる

If you fix the family, you can fix the government

≈ 修身斉家治国平天下 ≈ Charity begins at home.

айл хүний амь нэг, саахалт хүний санаа нэг⭐⭐⭐

近い隣人は命を共にし、遠い隣人は心を共にする

Close neighbors have one life, Far away neighbors have one mind

≈ 遠くの親戚より近くの他人 ≈ A near friend is better than a far-dwelling kinsman.

алба мэдэхгүй ноён улсын чөдөр, ааш муутай хүн нутгийн чөтгөр⭐

務めを知らぬ領主は国の妨げ、性格の悪い者は地域の悪霊

Lord who does not know his duty, will become a hindrance in the country; Person who has a bad personality, will become a hindrance in the community

≈ 無能な働き者 ≈ A bull in a china shop.

алба хаагаагүй эрийг ямар эр гэх вэ, гал асаагаагүй эмийг ямар эм гэх вэ⭐⭐

兵役に就かぬ男を何の男と言うか、火を起こさぬ女を何の妻と言うか

If he does not go to the army, who will think he is a real man? If she never starts a fire, who will think she is a good wife?

алтны дэргэд (дэргэдэх) гууль шарлана, ахын дэргэд дүү ухаажна⭐⭐⭐

金の傍で真鍮は黄金色に、兄の傍で弟は賢くなる

Brass beside gold turns to yellow, Little brother beside older brother becomes smarter

≈ 朱に交われば赤くなる ≈ A man is known by the company he keeps.

алтны дэргэдэх гууль шарлана, сайны дэргэдэх муу сайжирна⭐⭐⭐

金の傍で真鍮は輝き、善の傍で悪は良くなる

Brass turns yellow beside gold, Bad thing gets better beside good

≈ 朱に交われば赤くなる ≈ A man is known by the company he keeps.

амин хувийн ашиг өвсний шүүдэртэй адил, ард олны ашиг өндөр уултай адил⭐⭐

個人の利益は草の露のよう、国民の利益は高い山のよう

Personal benefit is like a drop of dew in the grass, National benefit is like a tall mountain

амташсан хэрээ арван гурав дахина⭐⭐⭐

味を覚えた烏は十三度戻る

A fed crow returns thirteen times

≈ 情けは人の為ならず ≈ One good turn deserves another.

ангын юмыг арвуулаа, ховрын юмыг хориулаа⭐⭐

狩りの獲物は十人で分け、貴重なものは二十人で分ける

Ten of them share a thing after hunting, Twenty of them share a scarce thing

ард баян бол улс баян, улс баян бол ард баян⭐⭐

民が豊かなら国が豊か、国が豊かなら民が豊か

If people are rich the country is rich, If the country is rich the people are rich

≈ 民あっての国

ахмадаа танихгүй хүн адгуус малаас дор, ардаа энэрэхгүй ноён атаатан дайснаас дор⭐⭐

年長者を知らぬ者は獣以下、民に慈悲を示さぬ主は敵以下

If a person does not know his elders he is worse than an animal, If the master does not show kindness to his people he is worse than an enemy

≈ 年寄りの言うことは聞け ≈ Listen to your elders.

аяганы хариу өдөртөө, агтны хариу жилдээ⭐⭐⭐

茶碗のお返しは一日、馬のお返しは一年

A cup returns in a day, A horse returns in a year

байшинд багана түшиг, эрд нөхөр түшиг⭐⭐

建物には柱が支え、男には友が支え

A pillar is a support for a building, A friend is a support for a man

≈ 持つべきものは友 ≈ A friend in need is a friend indeed.

баян хүн бачтай, ядуу хүн хочтой⭐⭐

金持ちは狡猾、貧乏人にはあだ名がつく

A rich person is cunning, A poor person has a nickname

бие биедээ ноён, бэтэг гэдсэндээ ноён⭐⭐

人は互いに主、胃病は胃の主

A person is lord over another person, Stomach disease is lord over stomach

биеэ зааж чигчийгээ, нөхрөө зааж эрхийгээ⭐⭐

自分は小指で指し、友は親指で指せ

Point to yourself with your little finger, Point to your friend with your thumb

≈ 人の振り見て我が振り直せ

боол хүнд ноён олон, богтос маханд шөрмөс олон⭐⭐

奴隷には主人が多く、前脚には筋が多い

Slaves have many masters, Foreleg has lots of tendons

≈ 船頭多くして船山に上る ≈ Too many cooks spoil the broth.

булаг булгийн ус ондоо, газар газрын ёс ондоо⭐⭐

泉ごとに水が違い、土地ごとに習慣が違う

Different springs have different water, Different places have different traditions

≈ 郷に入っては郷に従え ≈ When in Rome, do as the Romans do.

бурмаар тэтгэхээр урмаар тэтгэ⭐⭐⭐

飴で育てるより励ましで育てよ

It is better to feed with encouragement than with candy

буртгаа угаавал цэвэр, буруугаа хүлээвэл нөхөр⭐⭐

汚れを洗えば清くなり、過ちを認めれば友となる

If you wash your dirt, it will be clean; If you confess your sin, you will be friends

бурхангүй газрын (газар) бумба галзуурна (галзуурах), бухгүй газрын (газар) шар галзуурна (галзуурах)⭐⭐⭐

神のいない所では悪魔が威張り、雄牛のいない所では去勢牛が威張る

Bumba strengthens where there are no gods, Ox strengthens where there is no bull

≈ 鬼の居ぬ間に洗濯

бэлгийн морины шүдийг үздэггүй, бэргэний орыг сөхөж хардаггүй⭐⭐⭐

贈り物の馬の歯は見ない、嫁の寝床は覗かない

Do not check teeth of horse that is a gift, Do not check bride's bed

≈ 贈り物にけちをつけるな ≈ Don't look a gift horse in the mouth.

бэхэнд ойртвол хар, шунханд ойртвол улаан⭐

墨に近づけば黒くなり、朱に近づけば赤くなる

If you approach ink, you become black; If you approach paint, you become red

≈ 朱に交われば赤くなる ≈ A man is known by the company he keeps.

бөөгүй газар дүвчин галзуурна, бухгүй газар шар галзуурна⭐⭐

シャーマンのいない所では偽者が威張り、雄牛のいない所では去勢牛が威張る

Place with no shaman, a false one will be strengthened; Place with no bull, an ox will be strengthened

≈ 鬼の居ぬ間に洗濯 ≈ When the cat's away, the mice will play.

газар газрын заншил, гүзээ гүзээний булан⭐

土地ごとの習慣、胃袋ごとの角

Customs of different places, Corners of different stomachs

≈ 所変われば品変わる ≈ When in Rome, do as the Romans do.

ган болоход булгийн ус сайн нь мэдэгдэх, гай болоход нөхрийн сайн нь танигдах⭐⭐

旱魃になれば泉の良さがわかり、困難になれば友の良さがわかる

When there is drought, you will find out the spring is good; When there are hard times, you will know the friend is good

≈ 患難に真の友を知る ≈ A friend in need is a friend indeed.

ганцаараа идсэн гахай таргалдаггүй, олуулаа идсэн оготно турдаггүй⭐⭐⭐

一人で食べた豚は太らず、皆で食べた鼠は痩せない

A pig who ate by himself did not get fat, Many mice ate together and did not lose weight

гар бариад бугуй барих, ганзага бариад цулбуур авах⭐⭐⭐

手を握ったら手首を握り、鞍紐を握ったら手綱を取る

Holds the hand then holds the forearm, Holds the saddlebag strap and then takes the lead rope

≈ 頭を撫でれば尻を出す ≈ Give him an inch and he'll take a mile.

гар нийлбэл ганзага нийлнэ⭐⭐⭐

手を合わせれば荷紐も合う

If working together, saddlebag straps will come together

≈ 団結は力なり

гон бие, гозон толгой⭐⭐⭐

独り身、孤独な頭

Single person, Lonely head

≈ 孤立無援

гуталдаа хавчигдсан хөл хөөрхий, эхнэртээ хавчигдсан эр хөөрхий⭐⭐

靴に締められた足は可哀想、妻に締められた夫は可哀想

The leg that is pressed by the boot is poor, The man who is pressed by his wife is poor

≈ かかあ天下

гэрийн нохой галзуурвал, хээрийн боохойноос хэцүү⭐⭐

家の犬が狂犬病になれば、草原の狼より厄介

If family's dog becomes rabid, It is more difficult than a steppe wolf

гүзээнд наалдсан дэлүү, гөлмөнд наалдсан хавчуурга⭐⭐

胃にくっついた脾臓、鞍敷にくっついたクリップ

Spleen sticks to stomach, Clip sticks to the saddle cloth

≈ 一心同体

даага эхдээ ялдам, дархан дөшиндөө ялдам⭐⭐

子馬は母に優しい、職人は道具に優しい

The colt shows kindness to his mother, The craftsman shows kindness to his tools

дайнаасаа дажин нь⭐⭐⭐

戦争より内紛が悪い

War is better than internal strife

≈ A house divided against itself cannot stand.