すべてのことわざ

дүү сайн ч ахад хүрэхгүй⭐⭐

弟がいくら優れていても兄には及ばない

Even though the younger brother is good he cannot reach his older brother

≈ 兄に勝る弟なし ≈ There is no younger brother who surpasses the elder.

дөргүй бух, дөрөөгүй янгирцаг шиг⭐⭐⭐

鼻輪のない牛のよう、鐙のない鞍のよう

Like a bull without a nose peg, Like a saddle without stirrups

дөрөө урт ч, газарт хүрэхгүй⭐⭐

鐙は長くても地面には届かない

Even though the stirrup is long, It does not touch the ground

дөрөө хэдий урт ч газарт хүрэхгүй, дүү хэдий сайн ч ахад хүрэхгүй⭐⭐

鐙がいくら長くても地面には届かない、弟がいくら優れていても兄には及ばない

Even if the stirrups are long they never touch the ground, Even if younger brother is good he cannot be as good as his older brother

дөтийг харж дөрөв хонох⭐⭐⭐

近道を見て四晩かかる

You will have four nights taking a shortcut

≈ 急がば回れ ≈ More haste, less speed.

дөч хүрсэн эр, дөрөөвч дарсан ат⭐⭐⭐

四十歳になった男、四歳のラクダが鞍紐を締める

A man reached forty years, A four-year old camel pressed saddle tie

дөч хүрээд дөнгөж амс, тавь хүрээд тавьж уу, жар хүрээд жаргаж уу⭐⭐⭐

四十になったら味見、五十になったら一口、六十になったら楽しんで飲め

Just taste when you reach forty, Just sip when you reach fifty, Just drink for pleasure when you reach sixty

ёс ёмбогор, төр төмбөгөр⭐⭐⭐

慣習は慣習、国は国

Customs are customs, Governments are governments

≈ 郷に入っては郷に従え ≈ When in Rome, do as the Romans do.

ёс ёсондоо, ёл ууландаа⭐⭐

慣習は慣習に合う、イヌワシは山にいる

The custom suits the custom, The golden eagle is on its mountain

≈ 餅は餅屋 ≈ Each to his own trade.

ёс мэдэхгүй ёроол⭐⭐⭐

礼儀を知らぬ者は底のようなもの

A person without manners is like the bottom

ёс мэдэхгүй хүнд ёр халдахгүй⭐⭐⭐

礼儀を知らぬ者には災いが降りかからない

The person who does not know the customs does not have trouble

≈ 知らぬが仏 ≈ Ignorance is bliss.

жавартай тэнгэрийн хаяа улаан, жаргалтай эхнэрийн хацар улаан, жалгатай газрын сухай улаан⭐⭐⭐

寒気の空は赤い、幸せな妻の頬は赤い、谷のタマリスクは赤い

The skyline with cold air is red, The happy wife's cheeks are red, The tamarisks in the ravine are red

жар хүрч ухаан ороод, жаран нэгтэй үхдэг⭐⭐⭐

六十で知恵がつき、六十一で死ぬ

Sense comes when people reach sixty, Then they die at sixty-one

жаран чавганц уралдвал нэг нь түрүүлдэг⭐⭐⭐

六十人の老婆が競走しても一人が勝つ

If 60 old women race one will win

жаргал даахгүй, зовлон даана⭐⭐⭐

幸せには耐えられないが、苦しみには耐えられる

Cannot bear happiness, Can bear suffering

≈ 楽は苦の種

жаргалтай байвч орондоо бүү дуул, зовлонтой байвч орондоо бүү уйл⭐⭐⭐

幸せでも寝床で歌うな、苦しくても寝床で泣くな

Even if you are happy do not sing in bed, Even if you are suffering do not cry in bed

жаргалтай хүн зовлон ойлгохгүй⭐⭐

幸せな人は苦しみを理解しない

The happy person does not understand suffering

жаргалын дараа зовлон, зовлонгийн дараа жаргал⭐⭐

幸せの後に苦しみ、苦しみの後に幸せ

After happiness there is suffering, After suffering there is happiness

≈ 苦あれば楽あり ≈ After rain comes sunshine.

жаргалын удаан нь дээр, зовлонгийн түргэн нь дээр⭐⭐⭐

幸せは長く、苦しみは短い方がよい

Happy times are better long, Suffering times are better short

жаргах цагт нөхөр олон, зовох цагт дайсан олон⭐⭐⭐

幸せな時は友が多く、苦しい時は敵が多い

In happy times there are many friends, In suffering times there are many enemies

жаргах цагт сэрэмж хэрэгтэй, зовох цагт хатуужил хэрэгтэй⭐⭐⭐

幸せな時は用心が必要、苦しい時は忍耐が必要

Caution is needed during happy times, Endurance is needed during suffering times

≈ 勝って兜の緒を締めよ

жор мэдэхгүй ламаас, зовлон үзсэн чавганц дээр⭐⭐⭐

薬を知らぬラマより、苦労した老婆の方がまし

An old woman who has suffered is better than a lama who does not know the remedy

≈ 亀の甲より年の功 ≈ Experience is the best teacher.

за гэвэл ёогүй⭐⭐⭐

はいと言うのが人の礼儀

It is a person's custom to say yes

за гэвэл ёогүй нь эрийн ёс, зайл гэхэд босохгүй нь хэдрийн ёс⭐⭐

はいと言うのが男の礼儀、去れと言われても立たないのが頑固者の習い

It is a man's custom to say yes not no, It is a stubborn person's habit to not stand up when told to go away

завхай хүн ханьгүй, залхуу хүн хоолгүй⭐⭐

不道徳な者に配偶者なし、怠け者に食べ物なし

An immoral person does not have spouse, A lazy person does not have food

≈ 働かざる者食うべからず ≈ No pain, no gain.

загасны мах завсартай, үхрийн мах үетэй⭐⭐

魚の肉には隙間がある、牛の肉には節がある

There are cracks in fish meat, There are joints in beef

загасчны морь усгүй⭐⭐⭐

漁師の馬に水なし

The fisherman's horse has no water

≈ 紺屋の白袴 ≈ The shoemaker's son always goes barefoot.

загатнасан газар маажих⭐⭐⭐

痒いところを掻く

Scratching the itchy place

≈ 痒いところに手が届く

зажлалгүй залгих ходоодонд муу, бодолгүй хэлэх үйлсэд муу⭐⭐⭐

噛まずに飲み込むのは胃に悪い、考えずに言うのは行いに悪い

Swallowing without chewing is harmful for the stomach, Saying without thinking is harmful for actions

≈ 口は禍の元 ≈ Loose lips sink ships.

залгиж идвэл хор болно, зажилж идвэл хоол болно⭐⭐⭐

丸呑みすれば害になる、噛んで食べれば栄養になる

Gulping causes harm, Chewing makes food

≈ 早食いは万病の元

залж ирсэн бурхан шиг, засч чимсэн балин шиг⭐⭐

招かれた神のよう、飾られたバリンのよう

Like an invited god, Like a decorated balin

≈ 仏作って魂入れず

залуу хүн алддаг, зандан мод муруйдаг⭐⭐

若者は間違える、白檀の木は曲がる

A young person makes mistakes, A sandal tree gets bent

≈ 若気の至り

залуу хүн идэрхэг, залуу нохой шүдэрхэг⭐⭐

若者は元気盛り、若い犬は歯が強い

A young man is very strong, A young dog has strong teeth

залуу хүн омгорхог, зааны соёо идэрхэг⭐⭐

若者は気性が荒い、象の牙は強い

A young man is hot-tempered, An elephant's tusks are strong

≈ 血気盛ん

залуу хүнд нас сайхан, хөгшин хүнд хувцас сайхан⭐⭐

若者には年齢が美しい、老人には衣服が美しい

For a young person age is nice, For an old person clothes are nice

залуу хүний замын хүзүү урт, залхуу хүний үгийн үзүүр урт⭐⭐⭐

若者の道は長い、怠け者の言葉の先は長い

A young person's way is long, A lazy person's words take a long time to be said

залуу хүнийг ичээснээс, зандан модыг хугалсан нь дээр⭐⭐

若者に恥をかかせるより白檀を折る方がまし

Better to break sandalwood than to shame a young man

≈ 武士は食わねど高楊枝

залхуу хүн завагтаа хүрдэггүй⭐⭐

怠け者は皿の食べ物にも手が届かない

Lazy person cannot touch his food on the plate

залхуу хүнд маргааш олон⭐⭐⭐

怠け者には明日がたくさんある

For a lazy person there are many tomorrows

≈ 明日ありと思う心の仇桜 ≈ Never put off till tomorrow what you can do today.

залхуугийн гадаа түлшгүй, залгидгийн гэрт хоолгүй⭐⭐⭐

怠け者の家の外に燃料なし、大食いの家に食べ物なし

There is no fuel on the outside of lazy man's home, There is no food in the home of a glutton

≈ 働かざる者食うべからず ≈ No pain, no gain.