すべてのことわざ

дамар нь дуугарвал хонх нь таг, хонх нь дуугарвал дамар нь таг, хоёул дуугарвал лам нь таг⭐⭐⭐

ダマルが鳴れば鐘は黙り、鐘が鳴ればダマルは黙り、両方鳴ればラマは黙る

If the damar makes a noise the bell is silent, If the bell makes noise the damar is silent, If both make noise the lama is silent

дамын үг далан худалтай, зуурын үг зуун худалтай⭐⭐

人づての話には七十の嘘、田舎の話には百の嘘

There are seventy lies in words from others, There are a hundred lies in words from the countryside

≈ 嘘八百

даравч дардайна, булавч бултайна⭐⭐⭐

押さえても膨らむ、隠しても出てくる

It puffs up even though you put it down, It comes out even though you cover it

≈ 臭いものに蓋 ≈ Sweep it under the rug.

дарин дээр давс үрэх⭐⭐⭐

火薬に塩を加える

On gun powder add salt

≈ 火に油を注ぐ ≈ Add fuel to the fire.

даруулгагүй өссөн хүүхэд, хазааргүй морь адил⭐⭐⭐

しつけなく育った子供は、手綱のない馬のよう

Child raised without discipline, Like a horse without a bridle

≈ 鉄は熱いうちに打て ≈ Strike while the iron is hot.

дархан хүн бурхан ухаантай⭐⭐⭐

職人は神の知恵を持つ

A jeweler has the wisdom of a god

≈ 餅は餅屋 ≈ Each to his own trade.

дассан газрын даавуу зөөлөн⭐⭐⭐

慣れた場所の布は柔らかい

The place you know sheets are soft

≈ 住めば都 ≈ Home is where the heart is.

дахан доор эр, даахин доор хүлэг⭐⭐

毛皮のコートの下に男、毛の下に名馬

Man under a fur coat, Horse under hair

≈ 人は見かけによらぬもの

долоо хэмжиж, нэг огтол⭐⭐⭐

七度測って一度切れ

Measure seven times, Cut once

≈ 念には念を入れよ

долоон булчирхай, найман найлзуурхайгаа⭐⭐

七つの腺、八つのナイルズールハイ

Seven glands, Eight nailzoorhaigaa

доль үзсэн догь толгой, хал үзсэн хашир толгой⭐⭐

苦労を見た経験豊富な頭、困難を経た世知に長けた頭

The one with an experienced head saw hardship, The one with a worldly-wise head suffered hardship

≈ 苦労は買ってでもせよ ≈ Experience is the best teacher.

доод хүнд мэдэлгүй, доголон моринд жороогүй⭐⭐

下の者に権限はない、足の悪い馬に側対歩はない

A low person does not have authority, A limp horse does not amble

доороо суурьтай, дотроо бодолтой⭐⭐⭐

足元はしっかり、心の中は思慮深く

Be well-founded under, Be thoughtful inside

≈ 備えあれば憂いなし ≈ Better safe than sorry.

доошоо газар хатуу, дээшээ тэнгэр хол⭐⭐⭐

下を見れば地は固く、上を見れば空は遠い

Downward the ground is hard, Upward the sky is far

≈ 前途多難 ≈ Between a rock and a hard place.

дундуур дундуур гэсээр, долоо нэмүүлэх⭐⭐⭐

半分半分と言いながら、七回おかわり

Saying half half, Served seven times

дундуураа дүүргэж, дутуугаа гүйцээх⭐⭐⭐

半分を満たし、足りないものを補う

Fill up the half, Complete what is lacking

дур биеэ голохгүй, дунд чөмөг сүүжээ голохгүй⭐⭐⭐

欲望は体を拒まない、大腿骨は腸骨を拒まない

Desire will not reject the body, The femur will not reject the ilium

дураараа дургиж, дунд чөмгөөрөө жиргэх⭐⭐⭐

自分勝手にして、自分の大腿骨を折る

Have your own way, Break your own thigh bone

≈ 自業自得 ≈ You made your bed, now lie in it.

дуранд зовлонгүй, дурданд ширүүнгүй⭐⭐

好きなことに苦労なし、絹に粗さなし

Desire does not have suffering, Crepe does not have coarseness

дургүй бол хүчгүй⭐⭐⭐

好きでなければ力が出ない

When you do not like there is no strength

≈ 好きこそ物の上手なれ

дургүй ламд дарж байж сахил хүртээх⭐⭐⭐

嫌がるラマに無理やり戒律を授ける

If a lama does not want to take a vow he will be coerced

дуслыг хураавал далай, дуулсныг хураавал эрдэм⭐⭐⭐

滴を集めれば海になる、学んだことを集めれば知識になる

Ocean comes from collecting drops, Knowledge comes from collecting what you learn

≈ 塵も積もれば山となる ≈ Little drops make the mighty ocean.

дуугарвал дуу нэг, дугтарвал хүч нэг⭐⭐⭐

声を上げれば一つの声、力を合わせれば一つの力

They have one voice for shouting, They have one power for pulling

≈ 団結は力なり ≈ United we stand, divided we fall.

дуугүй хүний доодох нойтон⭐⭐⭐

静かな人の下は濡れている

A quiet person is wet underneath

≈ 能ある鷹は爪を隠す ≈ Still waters run deep.

дуудах нэрийг эцэг эх өгдөг, дуурсах нэрийг өөрөө олдог⭐⭐⭐

呼び名は親がつける、名声は自分で作る

Parents will give a name for you, You will decide to make it famous

дуутай тэнгэр хургүй, цуутай хүүхэн хуримгүй⭐⭐⭐

雷の空に雨はない、評判の娘に結婚はない

The thundering sky has no rain, The well-known young woman does not get a wedding

≈ 雷声大雨点小 ≈ Much ado about nothing.

дэм дэмэндээ, дээс эрчиндээ⭐⭐⭐

支え合いで互いを築く、縄を撚って強さを築く

Support builds each other, Twisting rope builds strength

≈ 持ちつ持たれつ ≈ You scratch my back and I'll scratch yours.

дэмий суухаар тэмээ хариул⭐⭐⭐

無駄に座っているならラクダの世話をしろ

Sitting and doing nothing better to herd camels

≈ 働かざる者食うべからず ≈ No pain, no gain.

дээгүүр зантай, доогуур гүйдэлтэй⭐⭐

高慢な性格、卑しい行動

A haughty person, A low running person

дээд уруулд хүргэшгүй, дэргэдэх хүнд өгөмгүй⭐⭐⭐

上唇にも届かない、隣の人にもあげられない

Unreachable to the upper lip, Cannot give to the next person

дээд хүн суудлаа олохгүй бол, доод хүн гүйдлээ олохгүй⭐⭐⭐

上の者が落ち着かなければ、下の者も落ち着かない

If the authorities are not settled down, People in the society cannot settle down

дээлд нэг заам байдаг, гэрт нэг тэргүүн байдаг⭐⭐

デールには一つの前合わせ、家には一人の長

A deel has one lapel, A family has one head

дээлийг давхарлавал даарахгүй, дээсийг эрчилбэл тасрахгүй⭐⭐

デールを重ねれば寒くない、縄を撚れば切れない

If you put more layers on a deel you are not cold, If you put more twine on a rope it cannot be cut

≈ 備えあれば憂いなし ≈ Better safe than sorry.

дээлийн таарсан нь, үгний цөөн нь дээр⭐⭐

体に合ったデールがよい、言葉は少ない方がよい

A deel that fits is better, Few words are better

≈ 雄弁は銀、沈黙は金 ≈ Brevity is the soul of wit.

дээлийн шинэ нь, нөхрийн хуучин нь⭐⭐⭐

デールは新しいのがよい、友は古いのがよい

A new one is better for a deel, An old one is better for a friend

≈ 衣は新に如くはなく、人は故に如くはなし ≈ Make new friends but keep the old.

дээлээ шинэд нь, нэрээ цэвэрт нь хайрла⭐⭐

デールは新しいうちに大切に、名は清いうちに大切に

Take care of your deel when it is new, Take care of your name while it is clean

≈ 名こそ惜しけれ ≈ A good name is better than riches.

дээрээ дэмтэй ахтай, доороо домтой дүүтэй хүн⭐⭐

上に頼れる兄がいる、下に民間療法に詳しい弟がいる

Person has a helpful older brother, Person has a younger sibling knowledgeable about folk medicine

дээсэн дөрөөтэй, ноосон ногттой⭐⭐

縄の鐙、羊毛の鼻輪

A stirrup of rope, A nose peg of wool

дүлийдээ найдаж унгараг⭐⭐

耳が聞こえないことを頼りにおならをする

If you trust your deafness there is a fart

дүнз мод ч гэсэн дүнтэй дантай, дүлий хүн ч гэсэн аан-тай уун-тай⭐⭐

大きな丸太も音がする、耳の聞こえない人も聞こうとする

Even large logs make noise, Even a deaf person tries to hear

≈ 空き樽は音が高い