備え

хойд хормойгоо авч, урд хормойгоо нөхөх

後ろの裾を取って、前の裾を繕う

Take a piece from the back of your coat, Patch on the front of your coat

хөнжлийнхөө хэрээр хөлөө жийж, адууныхаа хэрээр исгэрэх

布団の長さに合わせて足を伸ばし、馬の数に合わせて口笛を吹け

Stretch out your legs by the length of your cover, Whistle by the number of your horses

Хөнжлийнхөө хэрээр хөлөө жийх

自分の布団の長さに合わせて足を伸ばす。

Stretch out your legs according to the size of your own blanket.

цаг мөнгө, цаг алт

時は金なり、時は黄金なり

Time is money, Time is gold

цадахад хаясан бүлх, өлсөхөд санагддаг

満腹時に捨てたスジ肉も、空腹時には思い出される

The lump of meat thrown away when full is remembered when hungry

цэргийг мянган өдөр тэжээгээд, нэг өдөр хэрэглэдэг

兵を千日養い、一日用いる

A soldier is fed a thousand days, Used one day

шуудайд хийсэн үхрийн эвэр шиг

袋に入れた牛の角のように（まとまらない）

Like the horns of cows that were put into a sack

шүүрэн шанагаар ус зөөх

穴あきお玉で水を運ぶ

Tries to carry water with a strainer

эрдмийг эс сурвал хэрэглэх цагт гэмших, эрүүл биеэ эс асарвал өвчин олсон цагт гэмших

学ばなければ用いる時に悔い、体をいたわらなければ病を得た時に悔いる

Fail to learn and you regret it when it is needed; fail to tend your health and you regret it when illness comes

эрдмийг эхнээс нь, эвийг эртнээс нь

学問は最初から、和は早くから

Try hard to learn from the beginning of learning, Try hard to keep unity from the start

эрт босвол оройдоо тустай, идэртээ сурвал өтлөхөд тустай

早起きは夕方に役立ち、若い時の学びは老後に役立つ

If you get up early it is helpful for evening, If you learn while young it is helpful for old age

ялихгүй зүйлээс ямааны гарз, ялихгүй өглөг баяжихад садаа

些細なことから山羊を失い、些細な施しが富の妨げになる

A trifle costs you a goat; a trifling gift blocks your getting rich

ямааны мах халуун дээрээ, явган хүн хурдандаа сайн

山羊の肉は熱いうちが良く、歩く人は速いのが良い

Goat meat is better hot, For a walking person fast is good

үд өнгөрвөл наргүй, үе өнгөрвөл нөхөргүй

昼が過ぎれば太陽はなく、時が過ぎれば伴侶はいない

If noon passes, there is no sun; If time passes, there is no husband

үлдэх хүнээр ачаа бүү татуул, үргэх мориор эсгий бүү татуул

残る者に荷を引かせるな、驚きやすい馬にフェルトを引かせるな

Do not set the one who stays behind to haul the load, nor a skittish horse to drag the felt

үхэх хүнд үгний хэрэггүй, унтах хүнд усны хэрэггүй

死にゆく人に言葉は不要、眠る人に水は不要

To a dying person, words are not needed; To a sleeping person, water isn't needed

өвсөө зун базаа, тэргээ өвөл базаа

草は夏のうちに備え、荷車は冬のうちに整えよ

Gather your hay in summer, mend your cart in winter

өглөөний хоолыг өөртөө, өдрийн хоолыг нөхөртөө, оройн хоолыг дайсандаа

朝食は自分のために、昼食は友のために、夕食は敵のために

Prepare breakfast for yourself, Prepare lunch for your friend, Prepare dinner for your enemy

өнгөрсөн борооны хойноос, цув нөмрөх

雨が過ぎてから外套を羽織る

After the rain has finished, Put on a coat