備え

гүүгээ барьж, лүүгээ ханзлах

牝馬を捕まえてから、革袋を開けよ

Catch your mare, Rip open your container

дааганд хөнгөн, даалимбанд арвин

子馬には軽く、布には余裕がある

A light load for the colt, Abundant cloth

даарахад хулс түлш, өлсөхөд өвчүү чана

寒いときにはアシを燃料にし、飢えたときには胸肉を煮よ

When cold, reed for fuel; when hungry, boil the brisket

дайсан ирвэл сэрэмж хэрэгтэй, далай гаталбал онгоц хэрэгтэй, эрдэм сурвал, багш хэрэгтэй, эв санавал, нөхөр хэрэгтэй

敵が来れば用心棒（警戒）が必要で、海を渡るなら舟が必要だ。学問を学ぶなら師が必要で、心が通い合うなら友が必要だ

If an enemy comes you need vigilance, to cross the sea you need a boat, to learn you need a teacher, for concord you need a friend

дайсан ирэхэд дариа нухах

敵が来てから火薬をこねる

To grind your powder when the enemy is already at hand

Долоо хэмжиж нэг огтлох

七回測って、一回で裁つ。

Measure seven times, cut once.

долоо хэмжиж, нэг огтол

七度測って一度切れ

Measure seven times, Cut once

доороо суурьтай, дотроо бодолтой

足元はしっかり、心の中は思慮深く

Be well-founded under, Be thoughtful inside

дулаан явбал мянган лан

暖かくして行けば千両の値打ち

Travel warmly clad and it is worth a thousand taels

дээлийг давхарлавал даарахгүй, дээсийг эрчилбэл тасрахгүй

デールを重ねれば寒くない、縄を撚れば切れない

If you put more layers on a deel you are not cold, If you put more twine on a rope it cannot be cut

дөтийг харж дөрөв хонох

近道を見て四晩かかる

You will have four nights taking a shortcut

замаар явбал моринд амар, зангаар явбал биенд амар

道を行けば馬に楽、性分で行けば体に楽

It is helpful for a horse if you go on the road, It is helpful for the body if you go with your habits

зарим хэрэгт өвс мэт дарагдвал зохих, зарим хэрэгт гал мэт бадарвал зохих, зарим хэрэгт зарц мэт хөлчин явбал зохих, зарим хэрэгт уул мэт бат суувал зохих

ときには草のように踏みつけられ、ときには火のように燃え上がり、ときには下僕のようにせっせと働き、またあるときには山のようにどっしり座るべきである

In some matters bow like grass, in some blaze like fire, in some toil like a servant, in some sit firm like a mountain

зун зудтай тэмцэж, зулзган ногоо хураах

夏は大雪と戦い、若草を刈り取る

In summer contending with the dzud, gathering the young grass

зуны өдрийн уртад амж, өвлийн өдрийн богинод мана, зуны шөнийн богинод амар, өвлийн шөнийн уртад болгоо

夏の日の長いうちに仕事を間に合わせ、冬の日の短いうちに夜なべをしよ。夏の夜の短いうちに休み、冬の夜の長いうちに熟考せよ

In the long summer day get the work done, in the short winter day keep watch; in the short summer night rest, in the long winter night reflect

лам олдохгүй бол буцахдаа залъя гэгчээр

ラマが見つからなければ、帰って別の人を招く

If lama is not found, Return home and invite another

манжин байхад махаар яахав

蕪があるのに肉に何の用があろう

When there are turnips, what need of meat?

мордохын хазгай, явахын яйжгий

乗る時は斜めに、歩く時はふらふらと

Mounting askew, Walking wobbly

намаржин наргивал, өвөлжин өрвийнө

秋中宴会をすれば、冬中困窮する

If feasting all autumn, Will not do well all winter

намартаа таргалаагүй мал, өвөлдөө эцэнхий; насандаа сураагүй хүн, өтөлдөө харанхуй

秋に太らなかった家畜は冬に痩せる；若い時に学ばなかった者は老いて無知になる

The animal that did not get fat in autumn will be lean in winter; The person who did not learn in his time will be ignorant in old age

намрын цагт шилд бууж, өвлийн цагт өтөгт бууж, хаврын цагт хаалт барьж, зуны цагт зүлгэнд буу

秋は山の尾根に、冬は堆肥の上に、春は風よけに、夏は草地に移動せよ

In fall move to the mountain crest, In winter move to the dung, In spring take cover, In summer move to the meadow

нар улайж мандвал тэнгэр зохирох, манан татаж эхэлбэл үер болох

日が赤く昇れば天気は定まり、霧が立ちこめ始めれば洪水になる

A red sunrise means settled weather; gathering mist means a flood

нар хүрээлбэл орохын тэмдэг, сар хүрээлбэл хүйтэрхийн шинж

日に暈がかかれば雨の兆し、月に暈がかかれば冷え込む兆し

A halo round the sun signals rain; a halo round the moon signals cold

нараа дагавал даарахгүй, найр дагавал өлсөхгүй

太陽に従えば寒くない、宴に従えば飢えない

If following the sun, not cold; If following the feast, not hungry