思慮・備え

амсар муутай аяганд цай бүү хий, ам султай хүнд нууцаа бүү хэл

欠けた器に茶を注ぐな、口の軽い者に秘密を明かすな

If cup's rim is broken, do not serve tea; If a person does not keep confidence, do not share secret

амь наана, там цаана

命はこちら、地獄はあちら

Life is here, Hell is there

амьд хүн аргатай, аргалын гал цогтой

生きている者には道がある、牛糞の火には燠がある

There is a way for a person who is alive, There is an ember in the dung fire

амьд хүний гэрч болохоор, үхсэн хүний дэр бол

生きている人の証人になるより、死んだ人の枕になれ

Do not be a witness for a living person, It is better to be the pillow for a dead person

аргал түүхийн өмнө араг савраа, ажил хийхийн өмнө арга ухаанаа

牛糞を拾う前にシャベルと籠を準備せよ、仕事の前に心を準備せよ

Before you pick up dung you have to prepare a shovel and basket, Before you work prepare your mind

архи уусан хүнд ангарын ус өвдгөөр

酒を飲んだ者にはアンガラ川の水も膝までしかない

To a man who has drunk, the water of the Angara is knee-deep

архийг нэрвэл, арз болдог, арзыг нэрлэвэл, хорз болдог, хорзыг нэрвэл, хор болдог

酒を蒸留すればアルツ（強い酒）になり、アルツを蒸留すればホルツになり、ホルツを蒸留すれば毒になる

Distil the spirit and it becomes arz, distil the arz and it becomes khorz, distil the khorz and it becomes poison

арчилбал эдэнд тустай, арвилбал эзэнд тустай

手入れすれば物に良い、節約すれば主人に良い

It is beneficial to take care of your belongings, It is beneficial for the owner to save

бага гэж чамлахаар, бага багаар цуглуул

少ないと愚痴るより、少しずつ集めよ

Rather than complain that it is little, gather it little by little

бага залхуугаас их залхуу, бага буруугаас их эндүү

少しの怠けから大きな怠け、小さな過ちから大きな誤解

From a little bit of laziness, much laziness will come; From little mistakes, big misunderstandings will come

багыг бага гэж чамлахгүй, ихийг их гэж баярлахгүй

少ないことを少ないと侮らず、多いことを多いと浮かれ喜ばない

Do not scorn the small for being small, do not exult at the great for being great

байх хүнийг өгөхийг нь хүлээ, үгүй хүнийг олохыг нь хүлээ

いる人からは差し出すのを待て、いない人からは見つけるのを待て

Wait until the person who is there gives you something, Wait until the person who is not there finds something

барж идсэн баянаас мэрж идсэн хоосон дээр

かじって食べる貧乏人は、食い尽くす金持ちより良い

A poor man who eats and gnaws is better than a rich man who eats up everything

барж идэхээр, мэрж ид

欲しいままに食べるより、少しずつかじって食べよ

Rather than seize and devour, nibble

барсыг мэдвэл, мөрийг нь битгий хөө, байхгүйг мэдвэл, мөшгөж битгий нэх

ヒョウだと分かっているなら、その足跡を追うな。何もないと分かっているなら、しつこく追い求めるな

If you know it is a tiger, do not follow its tracks; if you know there is nothing, do not keep chasing

барын амнаас, чонын аманд орох

虎の口から出て、狼の口に入る

Goes out of tiger's mouth, Goes into wolf's mouth

би явж байна, бээжин сууж байна

私は行く、北京は座っている

I am going, Beijing is sitting

богдоос боол нь, хаанаас хаалгач нь

王より奴隷の方が、王より門番の方が

Slave rather than a bogd, Watchman rather than a king

бодлогогүй хүний алдас үлэмж, болгоомжгүй хүний айдас үлэмж

考えのない人は過ちが多く、注意深くない人は恐れが多い

The person who is not thoughtful has many mistakes, The person who is not careful has many fears

болзоо ихэдвэл шалиг, бороо ихэдвэл шалбааг

逢引が多すぎれば不道徳、雨が多すぎればぬかるみ

If you date too much, immorality; If it rains too much, mud

болоогүй идээг идэх гэж бүү яар, боломгүй ажлыг хийх гэж бүү оролд

煮えていない飯を食べようと急ぐな、不可能な仕事をしようとするな

If the meal is not cooked, do not eat it; If the work is impossible, do not try it

боохойн түрүүнд хэрээ, борооны түрүүнд шороо

狼の前には烏、雨の前には砂嵐

Before wolf there are crows, Before rain there is dust storm

Борооны дараа цув нөмрөх

雨が降り終わった後に、雨具を身にまとう。

Putting on one's raincoat after the rain has already passed.

босоо гийчинг зочлоход бэрх, бусгадаг морийг унахад бэрх

立っている客をもてなすのは難しい、驚いた馬に乗るのは難しい

It is hard to be hospitable to the guest who is standing up, It is hard to ride the horse that has been startled