思慮・備え

нараа дагавал даарахгүй, найр дагавал өлсөхгүй⭐⭐⭐

太陽に従えば寒くない、宴に従えば飢えない

If following the sun, not cold; If following the feast, not hungry

наранд эрээгүйг, саранд эрэх; намар хийгээгүйг, өвөл хийх гэгчээр⭐⭐

昼に探さなかったものを夜に探す；秋にしなかったことを冬にする

Not found in daytime, Will look for at night; Not done in autumn, Will do in winter

ниргэсэн хойно хашгирах⭐⭐⭐

雷の後に叫ぶ

To scream after the thunder

≈ 後の祭り

ноён хүнд итгэж болохгүй, нойтон модыг түлж болохгүй⭐⭐⭐

貴人は信じられない、濡れた木は燃やせない

You cannot believe a royal person, You cannot burn wet wood

≈ 濡れ木に火

нойрноос морио, чөмөгнөөс хутгаа⭐⭐⭐

眠りのために馬を失い、骨髄のためにナイフを失う

Give away your horse for sleeping, Give away your knife for marrow

нуухыг нь авах гээд, нүдийг нь сохлох⭐⭐⭐

目やにを取ろうとして目を潰す

Trying to take sleepy sand out of another's eyes, Makes someone blind

≈ 角を矯めて牛を殺す

нүүхийн өмнө бэлчээрээ, буухын өмнө бууриа⭐⭐

引っ越す前に牧草地を見よ、ゲルを建てる前に場所を見よ

See the pasture before you move, See the spot for ger before you encamp

≈ 転ばぬ先の杖 ≈ Prevention is better than cure.

олзны бага нь амттай⭐⭐⭐

利益は少ない方がおいしい

Small amounts of profit are tasty

онгойж явснаас, умайж яв⭐⭐⭐

開いたままより繕って行く方がよい

It is better to go narrow than to go open

≈ 急がば回れ ≈ More haste, less speed.

оройтвол эртлэхэд бэрх, доройтвол дэвжихэд бэрх⭐⭐

遅くなれば早起きは難しく、衰えれば成功は難しい

It is hard to get up early when it is already late; It is hard to reach success after failing

≈ 後悔先に立たず

ороо морийг уургаар, ууртай хүнийг аргаар⭐⭐

暴れ馬は投げ縄で、怒った人は策略で

Catch an elusive horse with a lasso pole, Deal with an angry person with a plan

орох тэнгэрийн орой цоорхой, орсон буурын шил цоорхой⭐⭐⭐

雨の前に空に穴が開き、交尾前の雄ラクダの首に穴が見える

There is an opening in the sky before rain, There is a hole in the neck of the male camel before sex

≈ 雨の前に風が吹く

орох үүдээ олоод, гарах үүдээ бүү март⭐⭐

入り口を見つけたら、出口を忘れるな

If an entrance is found, Do not forget the exit

саалиа бэлдэхээр, саваа бэлд⭐⭐⭐

搾乳の準備より、容器の準備をせよ

Instead of getting ready for milking, Get your containers ready

≈ 備えあれば憂いなし

сааль хураахаар, сав хураа⭐⭐⭐

乳を搾る前に容器を用意せよ

Get a container before you milk the cow

≈ 備えあれば憂いなし

сайныг олоход бэрх, муугаас хагацахад бэрх⭐⭐

It is difficult to find good, It is difficult to get rid of bad

≈ 良いものを見つけるのは難しく、悪いものから離れるのは難しい

сайхан явах гээд, алцан явах⭐⭐

Tries to walk well, Walks wobbly

≈ 上手に歩こうとしてよろめく

саруул тал боловч, шаврыг нь мэд⭐⭐

It has mud even if it is a wide steppe

≈ 広い草原でも泥があることを知れ

сүү горьдсон муур шиг, сүүл долоосон чоно шиг⭐⭐

捕らぬ狸の皮算用

Like a cat who hoped for milk, Like a wolf who licked his tail

≈ 乳を望んだ猫のよう、尻尾を舐めた狼のよう ≈ Don't count your chickens before they hatch.

сүүнд халсан хүн, тараг үлээх⭐⭐

羹に懲りて膾を吹く

The man warmed by milk blows yogurt

≈ 乳で温まった者はヨーグルトを吹く

тавь хүрсэн хойно хэдийхэн явах вэ? тахиа дуугарсан хойно хэдийхэн унтах вэ?⭐

光陰矢の如し

Once you reach fifty how long will you live? Once the rooster crows how long will you sleep?

≈ 五十歳になってどれだけ生きられる？鶏が鳴いてどれだけ眠れる？ ≈ Time flies.

туулайн хэрээр нумаа тат, тугалын хэрээр зэлээ тат⭐⭐

ウサギの大きさに応じて弓を引き、子牛の数に応じて繋ぎ縄を張る

Pull back a bowstring according to the size of the rabbit, Set a tethering line according to the number of calves

≈ 身の丈に合った暮らし ≈ Cut your coat according to your cloth.

тэвнийн чинээ нүхээр, тэмээн чинээ салхи орох⭐⭐⭐

針の穴ほどの隙間からラクダほどの風が入る

Through the hole as small as a needle, Wind as big as a camel will blow

≈ 小さな穴が大船を沈める ≈ A small leak will sink a great ship.

тэгье гэхийг тэнхээ мэднэ, тэднийхээр очихыг унаа мэднэ⭐⭐

はいと言えるかは体力次第、そこへ行けるかは乗り物次第

Saying yes depends on my strength, Going to their place depends on my ride

≈ 身の丈に合った暮らし ≈ Cut your coat according to your cloth.

тэмээ туйлаад, тэнгэрт хүрэхгүй⭐⭐⭐

ラクダが跳ねても天には届かない

Camel bucking cannot reach the sky

тэнхлүүн явахад тэмээгээр тусалснаас, тэвдэж явахад тэвнээр тусал⭐⭐⭐

余裕のある時にラクダで助けるより、困っている時に針で助けよ

It is better to help with a needle when there is need than to help with a camel in times of abundance

түрийний бөөс, толгойд гарах⭐⭐

脛のシラミは頭に上る

Lice on the lower leg will go to the head

≈ 千里の堤も蟻の一穴から

төлөөр баяжина, шөлөөр цадна⭐⭐⭐

子畜で富み、スープで満腹になる

Will be rich from newborn livestock, Will be full from soup

төрөөгүй хүүхдэд, төмөр өлгий бэлтгэх⭐⭐⭐

生まれていない子に鉄のゆりかごを準備する

For an unborn child, Prepare an iron blanket

≈ 捕らぬ狸の皮算用 ≈ Don't count your chickens before they hatch.

ус зөөлөн ч чулууг идэх, улс тайван ч хааныг халах⭐⭐

水は柔らかくても石を削り、国は平和でも王を追放する

Although water is soft, it eats stone; Although country is peaceful, it dismisses the king

≈ 雨垂れ石を穿つ

уул үзээгүй хормой шуух, ус үзээгүй гутал тайлах⭐⭐⭐

山を見ずに裾をまくり、川を見ずに靴を脱ぐ

Hold up your deel without seeing the mountain, Take off your boots without seeing the river

≈ 捕らぬ狸の皮算用 ≈ Don't count your chickens before they hatch.

уулын бугыг үзээд, унасан бухаа хаях⭐⭐⭐

山の鹿を見て乗っていた牛を捨てる

Leave your bull when you see a mountain deer

≈ 二兎を追う者は一兎をも得ず ≈ If you chase two rabbits, you will catch neither.

уургач морио удаан битгий уна, учирсан нөхөртөө уйдах үг битгий хэл⭐⭐

馬を長く乗りすぎるな、友には退屈な話をするな

Do not ride that horse too long, To the friend you met do not say boring words

≈ 過ぎたるは及ばざるが如し ≈ Too much of a good thing.

ухаанд нь ухна ишиг үхсэн, санаанд нь сарлаг үхэр хэвтсэн⭐⭐⭐

頭の中で雄ヤギが死に、心の中でヤクが横たわる

In your mind, a male goat died; In your thoughts, a yak is lying down

ухнанд явсан хүү, ямаа ишиглэсэн хойно ирэв⭐⭐

雄ヤギを捕まえに行った少年は雌ヤギが出産した後に戻った

The boy who went to catch a male goat comes back after the female goat has given birth

≈ 後の祭り ≈ Too little, too late.

хаврын тэнгэр хартай, хайнга явдал хортой⭐⭐⭐

春の空は変わりやすく、不注意は毒になる

The spring sky easily changes, Being careless is poisonous

≈ 油断大敵 ≈ Carelessness is the enemy.

хаврын хахирт малаа, харь газарт үгээ⭐⭐

春は家畜に注意し、異国では言葉に注意せよ

In spring, watch your livestock; In a foreign place, watch your word

≈ 郷に入っては郷に従え ≈ When in Rome, do as the Romans do.

хагархайгаа хатгавал уран, хойдохоо бодвол цэцэн⭐⭐

破れたものを縫えば巧み、先を考えれば賢い

If you sew up torn clothing, you are skillful; If you think ahead, you are wise

≈ 備えあれば憂いなし ≈ Better safe than sorry.

хадгалж тавивал, хожим хэрэглэнэ⭐⭐

取っておけば、後で使える

If saved and put away, it can be used later

≈ 備えあれば憂いなし ≈ Better safe than sorry.

харж байж л болъё⭐⭐⭐

見てから考えよう

Let me see