思慮・備え

гэрийн хулгана үгүй бол, гаднаас хулгана ирэхгүй

家のネズミがいなければ、外からネズミがやって来ることもない

If there is no mouse in the house, no mouse comes from outside

гүүгээ барьж, лүүгээ ханзлах

牝馬を捕まえてから、革袋を開けよ

Catch your mare, Rip open your container

дааганд хөнгөн, даалимбанд арвин

子馬には軽く、布には余裕がある

A light load for the colt, Abundant cloth

даарахад хулс түлш, өлсөхөд өвчүү чана

寒いときにはアシを燃料にし、飢えたときには胸肉を煮よ

When cold, reed for fuel; when hungry, boil the brisket

даварсаар даварсаар, да ламын ширээнд

行き過ぎて行き過ぎて、ダ・ラマの席まで

By going too far by going too far, Until the table of Da Lama

даварсаар даварсаар, дагвын орон дээр

行き過ぎて行き過ぎて、ダグワのベッドの上まで

By going too far by going too far, On Dagva's bed

дайсан ирвэл сэрэмж хэрэгтэй, далай гаталбал онгоц хэрэгтэй, эрдэм сурвал, багш хэрэгтэй, эв санавал, нөхөр хэрэгтэй

敵が来れば用心棒（警戒）が必要で、海を渡るなら舟が必要だ。学問を学ぶなら師が必要で、心が通い合うなら友が必要だ

If an enemy comes you need vigilance, to cross the sea you need a boat, to learn you need a teacher, for concord you need a friend

дайсан ирэхэд дариа нухах

敵が来てから火薬をこねる

To grind your powder when the enemy is already at hand

дайсны дэргэд амрагаа бүү магт, амрагийн дэргэд дайснаа бүү нуу

敵の前で恋人を自慢するな、恋人の前で敵を隠すな

When you are close to your enemy do not boast about your lover, When you are close to your lover do not hide your enemy

далайсан газар далд орж, далласан газар ил гарж бай

脅かされたら隠れよ、手招きされたら出てこい

When you are threatened cover yourself, When you are waved come out

далдын далд, даалингийн мухарт хийх

奥のまた奥、小袋の隅にしまう

The hidden of the hidden, stowed in the innermost corner of the saddlebag

даргын өөдөөс үг хэлэх, салхины өөдөөс сөрж шээх адил

上司に逆らって物を言うのは、風に向かって小便をするのに等しい

Speaking back to your chief is like pissing into the wind

Долоо хэмжиж нэг огтлох

七回測って、一回で裁つ。

Measure seven times, cut once.

долоо хэмжиж, нэг огтол

七度測って一度切れ

Measure seven times, Cut once

доороо суурьтай, дотроо бодолтой

足元はしっかり、心の中は思慮深く

Be well-founded under, Be thoughtful inside

дулаан явбал мянган лан

暖かくして行けば千両の値打ち

Travel warmly clad and it is worth a thousand taels

дээлийг давхарлавал даарахгүй, дээсийг эрчилбэл тасрахгүй

デールを重ねれば寒くない、縄を撚れば切れない

If you put more layers on a deel you are not cold, If you put more twine on a rope it cannot be cut

дөтийг харж дөрөв хонох

近道を見て四晩かかる

You will have four nights taking a shortcut

дөч хүрээд дөнгөж амс, тавь хүрээд тавьж уу, жар хүрээд жаргаж уу

四十になったら味見、五十になったら一口、六十になったら楽しんで飲め

Just taste when you reach forty, Just sip when you reach fifty, Just drink for pleasure when you reach sixty

жаргах цагт сэрэмж хэрэгтэй, зовох цагт хатуужил хэрэгтэй

幸せな時は用心が必要、苦しい時は忍耐が必要

Caution is needed during happy times, Endurance is needed during suffering times

зажлалгүй залгих ходоодонд муу, бодолгүй хэлэх үйлсэд муу

噛まずに飲み込むのは胃に悪い、考えずに言うのは行いに悪い

Swallowing without chewing is harmful for the stomach, Saying without thinking is harmful for actions

залгиж идвэл хор болно, зажилж идвэл хоол болно

丸呑みすれば害になる、噛んで食べれば栄養になる

Gulping causes harm, Chewing makes food

замаар явбал моринд амар, зангаар явбал биенд амар

道を行けば馬に楽、性分で行けば体に楽

It is helpful for a horse if you go on the road, It is helpful for the body if you go with your habits

зарим хэрэгт өвс мэт дарагдвал зохих, зарим хэрэгт гал мэт бадарвал зохих, зарим хэрэгт зарц мэт хөлчин явбал зохих, зарим хэрэгт уул мэт бат суувал зохих

ときには草のように踏みつけられ、ときには火のように燃え上がり、ときには下僕のようにせっせと働き、またあるときには山のようにどっしり座るべきである

In some matters bow like grass, in some blaze like fire, in some toil like a servant, in some sit firm like a mountain