社会的態度・人間関係

түмэн лантай явахаар, түмэн олонтойгоо яв⭐⭐⭐

千両持つより万の友を持て

Have many friends rather than a thousand lan

≈ 持つべきものは友

түмэнд нүүрээ бараагүй, түймэрт хормойгоо шатаагаагүй⭐⭐

大衆に顔は消費されず、山火事にデールの裾は焼かれていない

To a multitude of people, my face is not used up; To the wildfire, the bottom of my deel is not burned

≈ 痛くも痒くもない

төр амгалан бол, түмэн амгалан⭐⭐⭐

国が平和なら、民も平和

If government is peaceful, People are peaceful

≈ 上が正しければ下も正しい

төрийн нуруу түвшин бол, түмний нуруу амар⭐⭐⭐

国の背筋が安定していれば、民の背も楽

If the government's back is stable, People's backs rest

≈ 上が正しければ下も正しい

төрийн нуруу төвшин бол, түмэн олон амгалан⭐⭐⭐

国の背筋が真っ直ぐなら、民は平和

If the government's back is upright, Many people are peaceful

≈ 上が正しければ下も正しい

удаж байгаад уулзсан янаг, ундаасаж байгаад уусан ус⭐⭐

久しぶりに会った恋人、喉が渇いた後に飲む水

The sweetheart who is reunited after a long time, The water drunk after being very thirsty

ураг муудвал удмаа түшдэг, тураг муудвал уулаа түшдэг⭐⭐

義理の親が悪くなれば親戚を頼り、野生の羊が弱れば山を頼る

If the in-laws become bad, a person can lean on his relatives; If wild sheep become weak, they can lean on the mountain

ураг төрлийн хол нь дээр, уул усны ойр нь дээр⭐⭐⭐

親戚は遠い方が良く、山と水は近い方が良い

Being far is better for relatives, Being close is better for mountain and water

≈ 親しき仲にも礼儀あり

урагшгүй ноёнтонд, ухаангүй албат⭐⭐⭐

不運な領主には無知な家来

To an unsuccessful lord, Unintelligent servants

≈ 上が上なら下も下

уран хүн ирвэл учиг нэмнэ, улцан хүн ирвэл нулимс нэмнэ⭐⭐

裁縫師が来れば縫い物が進み、泣き腫らした人が来れば涙が増える

If a seamstress comes there will be help with sewing, If a person with puffy eyes comes there will be tears

усы нь уувал, ёсы нь дага⭐⭐⭐

水を飲めば、その土地の慣習に従え

If you drink the water, You need to follow the traditions

≈ 郷に入っては郷に従え

ухаангүй ноёнд, урагшгүй албат⭐⭐⭐

知恵のない領主には出世しない家来

An unintelligent master has unsuccessful slaves

ухаантай хүнийг үгээр, ууртай хүнийг эвээр⭐⭐

賢者には言葉で、怒った人には平和で対処せよ

Deal with a wise man with words, Deal with an angry person with peace

хаа, гуяндаа түшиг; хамар, амандаа түшиг⭐⭐

前足は後足を支え、鼻は口を支える

The front leg is supportive of the back leg, The nose is supportive the mouth

≈ 持ちつ持たれつ ≈ Give and take.

хаагуур явахыг газарч мэднэ, хаа хүрэхийг ноён мэднэ⭐⭐

どこを行くかは案内人が知り、どこに着くかは主人が知る

The guide knows which way to go, The master knows where the destination is

хаанаасаа нь дээдсээсээ дэргэдэх нь⭐⭐⭐

主人より門番、上流より隣人の方がよい

To be a doorkeeper than a master, To be a neighbor than high class

≈ 遠くの親戚より近くの他人 ≈ A near friend is better than a far-dwelling kinsman.

хаанаасаа хаалгач нь, хатнаасаа аягач нь⭐⭐⭐

門番は王より上、給仕は王妃より上

The doorman is more than the king, The cup bearer is more than the queen

хагацашгүй сайн нөхөрт, мартагдашгүй муу үг бүү хэл⭐⭐

離れられない良い友に忘れられない悪い言葉を言うな

Do not say unforgettable bad words to your inseparable good friend

≈ 親しき仲にも礼儀あり

хазайсан газар дээр нь түлхэх, хальтирсан дээр нь нудрах⭐⭐⭐

傾いた所で押し、滑った時に突く

Pushes on a slope when a person is unstable, Shoves when a person slips

≈ 弱り目に祟り目 ≈ Add insult to injury.

хамтарч хийвээс чанартай, ханилж явбаас хөгжилтэй⭐⭐

一緒にやれば質が良く、一緒に行けば楽しい

Do together so quality will be good, Go together so it will be fun

≈ 団結は力なり ≈ Two heads are better than one.

ханилж яваад нөхрөө, унаж яваад морио⭐⭐⭐

長い付き合いの後で友を捨て、長い乗馬の後で馬を捨てる

Abandon your friend after long companionship, Abandon your horse after a long ride

≈ 恩を仇で返す ≈ Bite the hand that feeds you.

хар ч гэсэн хааны хишиг, бор ч гэсэн богдын хишиг⭐⭐⭐

黒くても王の恩恵、茶色でも活仏の恩恵

Even if black, it is still the king's gift; Even if brown, it is still the bogd's gift

харахад тарган сайхан, дуулахад мэнд сайхан⭐⭐

太った家畜を見るのは良く、良い挨拶を聞くのは良い

Looking at fat animals is nice, Hearing a good greeting is nice

хаяа багтаж бууж, хоншоор багтаж идэх⭐⭐

ゲルを近くに建て、一緒に食事をする

Place gers near, Eat food together

≈ 向こう三軒両隣 ≈ Love thy neighbor.

хоёр хүн эвтэй бол төмөр хүрээ мэт бөх, хорин хүн эвгүй бол эвдэрхий хүрээ мэт хялбар⭐⭐

二人が団結すれば鉄の枠のように強く、二十人が不和なら壊れた枠のように弱い

If two people are united, strong as an iron frame; If twenty people are not united, weak as a broken frame

≈ 団結は力なり

хоёр хүн явбал нэг нь ахлах, нэг хүн явбал малгай нь ахлах⭐⭐

二人で行けば一人が率い、一人で行けば帽子が率いる

If two people go, one will lead; If one person goes, his hat will lead

хоёрын хооронд, гурвын дунд⭐⭐⭐

二人の間、三人の中

Among two, Between three

≈ Respect is earned.

хоноц хоноцоо таалахгүй, хонуулсан айл хоёуланг нь таалахгүй⭐⭐⭐

泊まり客は泊まり客を好まず、泊めた家はどちらも好まない

The lodger does not like other lodger, The family which gave them a place to stay does not like either of them

≈ Seeing is believing.

хонх нь дуугарвал дамар нь таг, хоёулаа дуугарвал лам нь таг⭐⭐⭐

鈴が鳴ればダマルは静か、両方鳴ればラマは静か

If the bell jingles, the damar is quiet; If both of them are noisy, the lama is quiet

≈ Practice what you preach.

хэдэр хүн хээр, хэдрэг мод гадаа⭐⭐

気難しい人は野原に、曲がった木は外に

A cranky person out in the wilderness, A curvy wood outside

хэлэлцвэл бүтдэг, хэрэлдвэл бутардаг⭐⭐

話し合えば成り、争えば壊れる

If discussed, it gets done; If quarreled, it breaks up

≈ United we stand, divided we fall.

хүлэг морь хүний нөхөр, хүдэр нум эрийн нөхөр⭐⭐

良馬は人の友、強弓は男の友

A good horse is a person's friend, A strong bow is a man's friend

хүн ёс дагана, нохой яс дагана⭐⭐

人は礼儀に従い、犬は骨に従う

People follow traditions, Dogs follow bones

хүн хүний зан ондоо, нутаг нутгийн заншил ондоо⭐⭐⭐

人それぞれ性格が違い、土地それぞれ習慣が違う

People have different characters, Places have different traditions

≈ 所変われば品変わる ≈ When in Rome, do as the Romans do.

хүн хүнийхээ хүчинд, загас усныхаа хүчинд⭐⭐⭐

人は人の力で生き、魚は水の力で生きる

The person survives with the help of others, The fish survives in its water

≈ 持ちつ持たれつ ≈ You scratch my back and I'll scratch yours.

хүнд тус болвол, өөрт тус ирнэ⭐⭐⭐

人を助ければ、自分も助けられる

If you help someone, You will receive help

≈ 情けは人の為ならず ≈ One good turn deserves another.

хүний олон хүнээ барьдаггүй, нохойны олон нохойгоо барьдаг⭐⭐⭐

人は大勢でも傷つけ合わず、犬は大勢だと傷つけ合う

Many people do not hurt each other, Many dogs hurt each other

хүний хэрэг бүтвэл, өөрийн хэрэг бүтнэ⭐⭐⭐

他人の仕事が成れば、自分の仕事も成る

If another person's work is done, Your work will be done

≈ 情けは人の為ならず ≈ One good turn deserves another.

хүнс голвол хоолгүй, хүн голвол нөхөргүй⭐⭐

食を拒めば食べ物がなく、人を拒めば友がいない

If you reject food there will be nothing to eat, If you reject people there will be no friends

хөөвөр сахлаг монгол морь, хөдсөн дээлт монгол эр амь нэг⭐⭐

ふさふさしたたてがみのモンゴル馬と羊皮のデールを着たモンゴル人は一心同体

A Mongolian horse with a shaggy mane, A Mongolian man with a sheep skin deel have one life