知恵・知識

нар гарахаар байгаль сэргэдэг, ном уншихаар тархи сэргэдэг⭐⭐

太陽が出ると自然が蘇り、本を読むと頭が冴える

When the sun comes out nature is refreshed, When books are read the brain is refreshed

нар дэлхийг гийгүүлдэг, мэдлэг хүнийг гийгүүлдэг⭐⭐

太陽は世界を照らし、知識は人を照らす

The sun illuminates the world, Knowledge illuminates the person

≈ 知は力なり ≈ Knowledge is power.

номгүй хүн таг, хоньгүй хот пад⭐⭐

学のない人は空っぽ、羊のない町は暗い

An unlearned person is empty, A city without sheep is dark

номгүй хүний цээж харанхуй, хоньгүй айлын хот харанхуй, хойшоо харсан нүх харанхуй⭐⭐⭐

学のない人の胸は暗い、羊のない家の囲いは暗い、北向きの穴は暗い

The unlearned person's chest is dark, The fence of the family without sheep is dark, The hole seen in the north is dark

номонд мэргэн, нойронд сэргэг⭐⭐⭐

書物に賢く、眠りの中でも敏感

Wise in books, Alert while asleep

номын дуу холдож, нохойн дуу ойртож⭐⭐⭐

経典の声は遠ざかり、犬の声は近づく

The book's voice is far away, The dog's voice is near

нугас идвэл, нусгай болдог⭐⭐⭐

脊髄を食べると鼻水が出る

If you eat the spinal cord, You will become snotty

олноор зөвлөвөл буруугүй, олмоор гарвал аюулгүй⭐⭐

大勢で相談すれば間違いなし、浅瀬で渡れば危険なし

If advised by many, no mistakes; If crossing a river at a ford, no danger

≈ 三人寄れば文殊の知恵

олны олон, таван цэн⭐⭐

多くの多くは五ツェン

Many of them, Five tsen

оолиор цавчвал өөгүй, олноор хэлэлцвэл буруугүй⭐⭐

斧で削れば滑らかになり、大勢で話し合えば良い解決が出る

If cut with an ax, it will become smooth; If discussed with many, a good solution comes

≈ 三人寄れば文殊の知恵

сайн тан гашуун боловч, өвчинд тустай⭐⭐⭐

良薬は口に苦し

Good medicine is sour but helpful for sickness

≈ 良い薬は苦いが病気に効く

сайн эм аманд гашуун боловч, өвчинд тустай⭐⭐⭐

良薬は口に苦し

Although good medicine is bitter in the mouth, It is good for sickness

≈ 良い薬は口に苦いが、病気に効く

сонссоноос үзсэн нь дээр, сууснаас явсан нь дээр⭐⭐⭐

百聞は一見に如かず

Seeing is better than hearing, Going is better than sitting still

≈ 聞くより見る方が良く、座っているより行く方が良い ≈ Seeing is believing.

сураагүй байж, судас барих⭐⭐

付け焼き刃

Did not study but tries to check the pulse

≈ 学ばずして脈を診る

сураад барагдашгүй эрдмийн далай, судлаад баршгүй бодисын далай⭐⭐

学問に終わりなし

The ocean of learning is inexhaustible for studying, The ocean of a substance is inexhaustible for searching

≈ 学んでも尽きぬ学問の海、探しても尽きぬ物質の海

сурсан бүхэн эрдэм, сураагүй бүхэн гэм⭐⭐⭐

知らぬは罪

What you have learned is knowledge, What you have not learned is like sin

≈ 学んだことは知識、学ばなかったことは罪

сурсан нь далай, сураагүй нь балай⭐⭐⭐

学問は身を助く

A learned person is an ocean, An unlearned person is foolish

≈ 学んだ者は海のごとく、学ばぬ者は愚かなり

сурсан юмыг сураар боож болдоггүй⭐⭐

習い性となる

What has been learned cannot be tied with a strap

≈ 学んだことは紐で縛れない

тарчиг залуугаас, тартай хөгшин дээр⭐⭐

亀の甲より年の功

An experienced old person is better than an inexperienced young person

≈ 経験のない若者より経験のある老人が良い

торгон дээлтэй боловч, тоо мэдэхгүй мунхаг⭐⭐

絹のデールを着ていても、数を知らなければ愚か者

A man in a silk coat is still a fool if he does not know how to count

≈ 人は見かけによらぬもの

тэмээ гэдгэрээ мэдэхгүй, тэнэг мулгуугаа мэдэхгүй⭐⭐

ラクダは首がどれだけ反っているか知らず、愚か者は自分の愚かさを知らない

A camel does not know how far his head is thrown back, A stupid man does not know his own foolishness

≈ 己を知らず

тэмээ хариулсан хүн буурныхаа занг андахгүй⭐⭐⭐

ラクダを飼う者は雄ラクダの気性を間違えない

The herdsman knows his male camel's character well

≈ 餅は餅屋 ≈ Each to his own trade.

тэнэг хүн тогоо харна, мэргэн хүн галаа харна⭐⭐

愚か者は鍋を見、賢者は火を見る

The foolish person sees the caldron, The wise person sees the fire

≈ 木を見て森を見ず

түрүүнд гарсан чихнээс, сүүлд ургасан эвэр урт⭐⭐⭐

先に出た耳より後から生えた角の方が長い

The horn that grew last grows longer than the ear that came out first

≈ 後生畏るべし

төрсөн ухаанаас, сурсан ухаан дээр⭐⭐

生まれつきの知恵より学んだ知恵が優る

Acquired knowledge is better than natural knowledge

≈ 氏より育ち

урантай утас бүү булаалд, ухаантантай үг бүү булаалд⭐⭐

裁縫師と糸のことで争うな、賢者と言葉のことで争うな

Do not haggle with a seamstress about a thread, Do not haggle with the wise about a word

≈ 餅は餅屋 ≈ Each to his own trade.

урт мөрөн нугалаа олонтой, ухаантай хүн арга олонтой⭐⭐

長い川は曲がりが多く、賢い人は方法が多い

A long river has many bends, A wise person has many ways

≈ 臨機応変

усаараа уях⭐⭐

水で縛る

To tie with water

≈ 水を縄で縛る

усан далай булгаас эхтэй, ухаан далай номоос эхтэй⭐⭐⭐

大海は泉から始まり、知識は本から始まる

The ocean starts from a spring, Learning starts from books

≈ 千里の道も一歩から

ухааныг нь олбол учиргүй юм байдаггүй, учрыг нь хайвал болохгүй юм байдаггүй⭐⭐

知恵を見つければ意味のないものはない；理由を探せば不可能はない

If you find a solution, nothing is without meaning; If you look for a reason, nothing is impossible

≈ 為せば成る ≈ Where there's a will, there's a way.

учрыг нь олж хужрыг нь тунгаах, мөнийг нь олж мөчийг нь тоолох⭐⭐⭐

意味を見つけて塩気を濾し、真実を見つけて細部を数えよ

Find the meaning and refine the bitter salt, Find the truth and count the extremities

хал таньж, хашир болох⭐⭐⭐

苦労を知って経験豊かになる

By experiencing hardship, you become experienced

≈ 艱難汝を玉にす ≈ Adversity makes a man wise.

хал үзэж, халуун чулуу долоосон⭐⭐⭐

苦労を経験し、熱い石を舐めた

Went through hard things, Licked a hot stone

≈ 苦労は買ってでもせよ ≈ Experience is the best teacher.

халдавч хар халзандаа⭐⭐

黒い斑のあるものを攻める

Attack the black ones

харыг цагаанаар, хатууг зөөлнөөр⭐⭐⭐

黒は白で、硬いは柔らかく

Black by white, Hard by soft

≈ 毒を以て毒を制す

худгийн мэлхий далайн ихийг мэдэхгүй, далайн мэлхий худгийн багыг мэдэхгүй⭐⭐

井戸の蛙は海の大きさを知らず、海の亀は井戸の小ささを知らない

The frog in the well does not know the largeness of the sea, The sea turtle does not know the smallness of the well

≈ 井の中の蛙大海を知らず

хуучин бууны хугархай⭐⭐⭐

古い銃の壊れた部品（経験豊富な人を指す）

A broken piece of an old rifle

хэлд орж үг холбодог, хөлд орж газар гишгэдэг⭐⭐

言葉を覚えて話し、足を覚えて歩く

You connect words as you learn to speak, You make steps as you learn to walk

≈ 千里の道も一歩から ≈ A journey of a thousand miles begins with a single step.

хэлж өгөвч чих нь цоорхой, хийж өгөвч сав нь цоорхой⭐⭐

言っても耳に穴があり、注いでも容器に穴がある

Even though told, one's ear has a hole; Even though poured in, the container has a hole

≈ 馬の耳に念仏 ≈ Preaching to deaf ears.

хэлсэн үгээр нь цэцнийг мэдэх, хийсэн эдээр нь дархныг мэдэх⭐⭐

言葉で賢者を知り、作品で職人を知る

Know the wise by his words, Know the smith by his wares