知恵・知識

мунхгийн эрдэм аманд нь, мэргэний эрдэм цээжинд нь

愚か者の知恵は口にあり、賢者の知恵は胸にある

The fool's learning is in his mouth, the wise man's learning is in his breast

муруй боловч зам дөт, муу боловч эм дөт

曲がっていても道は近道、まずくても薬は効く

Even though the road is curvy it is a shortcut, Even though the medicine tastes bad it is quick

муу хүнийг аргаар, мухар үхрийг дөрөөгөөр

悪人は方法で、角のない牛は鼻輪で導く

Guide a bad person by a method, Guide a hornless cow with a nose ring

муу эрэхээр сайн сурагла

探すより聞く方がよい

Seeking is bad, Asking is better

муу үзсэнээс сайн сонссон дээр

よく見えないより、よく聞こえる方がよい

Better to hear clearly than to see poorly

мэдвэл билиг, эс мэдвэл бясалгал

知っていれば知恵、知らなければ瞑想

If you know, it is wisdom; if you do not, it is meditation

мэддэгт мэргэн цоохор, мэддэггүйд эрээн цоохор

知る者には賢い模様、知らぬ者にはまだらな模様

If you know wise scribbles, If you do not know motley scribbles

мэдэж авбал эрдэм, мэнд явбал жаргал

学べば学問、健康なら幸福

If learned knowledge, If healthy happiness

мэдэхгүй гэдэг мянган үгний таглаа

「知らない」は千の言葉の栓

Saying Do not know stops a thousand words

мэдээгүй мууд сайн битгий хий, марташгүй сайнд муу битгий хий

恩を知らぬ悪人に善をなすな、恩を忘れぬ善人に悪をなすな

Do no good to the ignorant bad man, do no ill to the good man who does not forget

мэргэн сурахад зовлонтой, сурсан хойно (жаргалтай) зоригтой

学ぶ時は苦難を伴い、学び終えた時は（幸せと）勇気がある

Learning wisdom is painful, but once learned it gives courage

мянган тэнэгийн тэнэглэснийг нэг цэцэн өршөөдөг

千人の愚か者の愚行を、一人の賢者が許す

One wise man pardons the folly of a thousand fools

нар гарахаар байгаль сэргэдэг, ном уншихаар тархи сэргэдэг

太陽が出ると自然が蘇り、本を読むと頭が冴える

When the sun comes out nature is refreshed, When books are read the brain is refreshed

нар дэлхийг гийгүүлдэг, мэдлэг хүнийг гийгүүлдэг

太陽は世界を照らし、知識は人を照らす

The sun illuminates the world, Knowledge illuminates the person

нарны гэрэл хурц ч гэсэн, үүлгүй бол нэн сайн, насны багад сэргэлэн ч гэсэн, залхуугүй бол нэн сайн

太陽の光がいくら鋭くとも、雲がなければなお良く、若いうちがいくら聡明でも、怠け者でなければなお良い

Bright as the sun's light is, cloudless is better still; clever as the young are, free of sloth is better still

ногтгүй илжигний эрүү нь хатан, номгүй ламын үг нь хатан

手綱のないロバの顎は頑固で、教えのない僧侶の言葉は手強い

The jaw of an unbridled donkey is hard, the word of an unlearned lama is hard

номгүй хүн таг, хоньгүй хот пад

学のない人は空っぽ、羊のない町は暗い

An unlearned person is empty, A city without sheep is dark

номгүй хүний цээж харанхуй, хоньгүй айлын хот харанхуй, хойшоо харсан нүх харанхуй

学のない人の胸は暗い、羊のない家の囲いは暗い、北向きの穴は暗い

The unlearned person's chest is dark, The fence of the family without sheep is dark, The hole seen in the north is dark

номын дуу холдож, нохойн дуу ойртож

経典の声は遠ざかり、犬の声は近づく

The book's voice is far away, The dog's voice is near

нохой, чоно нь ялгарахгүй, ном дэлгэж явах

犬と狼の区別もつかずに、本を広げて歩く

Cannot tell a dog from a wolf, yet goes about with a book spread open

нохойд төмөр хэрэггүй, номгүйд ном хэрэггүй

犬に鉄は必要なく、無学な者に本は必要ない

A dog has no use for iron, an unlettered man no use for a book

нугас идвэл, нусгай болдог

脊髄を食べると鼻水が出る

If you eat the spinal cord, You will become snotty

огторгуйд ниссэн шувуу, огторгуйг дуусгаад зогссон нь бус, уйдаж чилэхдээ буудаг, ухаан билиг сурагчид, ухаан зүйг төгсөөд зогссон нь бус, ухааны хэрээр сурдаг

大空を飛ぶ鳥は、空を飛び尽くして止まるのではなく、疲れて怠くなるときに降りる。知恵と才能を学ぶ者も、学問を極めて終わるのではなく、知恵の力の限り学ぶのだ

The bird does not alight because it has finished the sky but because it tires; the learner does not stop because he has finished knowledge but learns to the limit of his understanding

ойгүй хүнд хэлсэн байсан хоёр адил, ёроолгүй саванд хийсэн байсан хоёр адил

物覚えのない者に言うのは言わぬに等しく、底のない器に注ぐのは注がぬに等しい

Telling a witless man is the same as saying nothing; pouring into a bottomless vessel is the same as pouring nothing