知恵・知識

хэрээ мэдэж, бяраа тань⭐⭐⭐

器量を知り、力を知れ

Know your potential, Know your strength

≈ 己を知れ ≈ Know thyself.

хээрийн галуу нисэн үл хүрэх газраас, хүний хүү эрдэм өвөртлөн ирнэ⭐⭐⭐

野鴨が飛んでも届かない所から、人の子は知識を抱いて来る

Where the wild duck cannot reach by flying, A person's son can bring knowledge

хүн хэдий ухаантай ч хэлэхээс нааш санадаггүй, цаас хэдий нимгэн ч чичихээс нааш цоордоггүй⭐⭐⭐

人がいかに賢くても言われなければ分からない、紙がいかに薄くても突かなければ破れない

Even if a person is wise, he does not know until someone tells him; Even if paper is thin, it will not be torn until it is poked

≈ 聞くは一時の恥、聞かぬは一生の恥

хүн хэлэхээс наашгүй⭐⭐⭐

人は言われるまで成功しない

The person until told is not successful

≈ 聞くは一時の恥、聞かぬは一生の恥

хүний амнаас будаа идэх⭐⭐⭐

他人の口から米を食べる（カンニングするな）

To eat rice from another person's mouth

≈ 他人の褌で相撲を取る

хүнийг мэдье гэвэл зан аашийг нь үз, хүүхдийг мэдье гэвэл тоглоомыг нь үз⭐⭐

人を知りたければその行いを見よ、子を知りたければその遊びを見よ

You can know a person's character by watching, You can know a child's character by looking at his toys

≈ 三つ子の魂百まで ≈ The child is father of the man.

хөгшин азарга, жороо сурах⭐⭐⭐

老いた種馬が側対歩を学ぶ

An old stallion learns to amble

≈ 老馬の智

хөтөл давахыг нь хараагүй бол хүлэг гэж бүү магт, хөдөс оёхыг нь хараагүй бол уран гэж бүү магт⭐⭐

峠を越えるのを見なければ良馬と誇るな、縫うのを見なければ巧みとは言うな

If you did not see the horse passing over a mountain, do not boast it is a good horse; If you did not see the woman sewing, do not claim she is skillful

≈ 百聞は一見に如かず ≈ Seeing is believing.

цаас хэдий нимгэн ч чичихээс наашгүй, хүн хэдий ухаантай ч хэлэхээс наашгүй⭐⭐⭐

紙は薄くても突かねば破れず、人は賢くても言われねば分からず

Although paper is thin, until poked it is not pierced; Although a person is wise, until told he is not successful

≈ 聞くは一時の恥、聞かぬは一生の恥 ≈ He who asks is a fool for five minutes, but he who does not ask remains a fool forever.

цэцэн үг цээжнээс, цэцэг навч уулнаас⭐⭐⭐

賢い言葉は胸から、花と葉は山から

A proverb comes from within the chest, Flowers and leaves grow from mountains

≈ 雄弁は銀、沈黙は金

шавийн эрдэм багшаас, зулын гэрэл тосноос⭐⭐⭐

弟子の学問は師から、灯の光は油から

The student's knowledge is from the teacher, The oil lamp's light is from the oil

шувуу өдөөрөө, хүн ухаанаараа⭐⭐⭐

鳥は羽で、人は知恵で

The bird shows its feathers, The person shows his mind

≈ 早起きは三文の徳

эдийн баянаас, эрдмийн баян⭐⭐

物の富より、学の富

It is better to be rich with knowledge than rich with goods

≈ 学問は身を助く

эдээр биеэ чимэхээр, эрдмээр биеэ чим⭐⭐⭐

物で身を飾るより、学問で身を飾れ

Adorn yourself with knowledge rather than things

≈ 触らぬ神に祟りなし ≈ Let sleeping dogs lie.

эмээлээс өндөр даваа даваагүй, эхнэрээсээ өөр хүн танихгүй⭐⭐⭐

鞍より高い峠を越えたことがなく、妻以外の人を知らない

Never climbed a hill higher than a saddle, Never met anyone except his own wife

≈ 虎は死して皮を留め人は死して名を残す

эрдмийг хичээлээр сурдаг, эрлийг сургаар олдог⭐⭐⭐

学問は勉強から、発見は探究から

Knowledge comes from learning, Discovery comes from inquiring

≈ 始めが肝心

эрдэмд оройгүй, үрд ганцгүй, олзонд багагүй⭐⭐

学問に終わりはなく、子は一人でも十分、拾い物に小さいものはない

There is no end of learning, One child can be enough, No find is too little

эрдэмтэй хүн далай, эрдэмгүй хүн балай⭐⭐⭐

学ある人は海、学なき人は愚か

The knowledgeable person is an ocean, The unknowledgeable person is stupid

≈ 能ある鷹は爪を隠す

эрдэнэ ховор боловч олж болдог, эрдэм гүн боловч сурч болдог⭐⭐

宝は稀でも見つかり、学問は深くても学べる

Although treasure is scarce, it can be found; Although knowledge is deep, it can be attained

эрт босвол нэгийг үзэх, орой унтвал нэгийг сонсоно⭐⭐⭐

早起きすれば何か見え、遅寝すれば何か聞こえる

If you get up early you will see something new, If you go to bed late you will hear something new

≈ 苦労は買ってでもせよ ≈ Experience is the best teacher.

эрхмийн дээд эрдэм⭐⭐⭐

最も尊いものは学問

Intelligence is a magnificent thing

≈ 学問は身を助く

эрхэм баян эрдэм, дунд баян өнөр, адаг баян адуу мал⭐⭐⭐

最上の富は学問、中の富は子孫、下の富は家畜

Highest treasure is knowledge, Middle treasure is multitudes, Lowest treasure is horses and livestock

≈ 藁にもすがる思い

эхнэрээсээ өөр хүн танихгүй, эмээлнээсээ өндөр даваа даваагүй⭐⭐⭐

妻以外の人を知らず、鞍より高い峠を越えたことがない

From wife, man does not know others; From saddle, man goes nowhere

юм үзэж, нүд тайлах⭐⭐⭐

物を見て、目が開く

Sees something, Eyes are untied

үг давтвал улиг, ном давтвал билиг⭐⭐

言葉を繰り返せば煩わしく、本を繰り返せば知識になる

If words are repeated, a nuisance; If books are reviewed, knowledge

≈ 読書百遍意自ずから通ず

үг хатуу ч явдалд тустай, эм гашуун ч биед тустай⭐⭐⭐

言葉は厳しくても行いに役立ち、薬は苦くても体に良い

Words though hard are helpful for actions, Medicine though sour is helpful for the body

≈ 良薬は口に苦し ≈ Bitter medicine is good for you.

үзсэн нь далай, үзээгүй нь балай⭐⭐⭐

見た者は海のよう、見なかった者は愚か

The one who saw is like an ocean, The one who did not see is a fool

≈ 百聞は一見に如かず ≈ Seeing is believing.

үл ойлгох хүнд сургаал хэрэггүй, үхэр хариулах хүнд унаа хэрэггүй⭐⭐

理解しない人に教えは不要、牛を追う人に乗り物は不要

To a person who will not understand, teaching is not needed; To a person who will herd the cows, a ride is not needed

≈ 馬の耳に念仏 ≈ Preaching to deaf ears.

үнэн үг хатуу боловч хэтийн амьдралд тустай, давс шорвог боловч идээний амтанд найртай⭐⭐⭐

真実の言葉は厳しいが将来に役立つ；塩は辛いが料理に味をつける

Though the true word is difficult, it is helpful for life in the future; Though salt is strong, it gives taste for the meal

≈ 良薬は口に苦し ≈ Bitter medicine is good for you.

үнэн үг чихэнд хатуу, үхрийн шил шүдэнд хатуу⭐⭐⭐

真実の言葉は耳に痛く、牛の首筋は歯に硬い

A true word is hard in the ear, Nape of cow's neck is hard for teeth

≈ 忠言耳に逆らう ≈ Truth hurts.

үнэр мэдэхгүй хүнд, зандан хайран⭐

香りを知らない人に白檀はもったいない

Sandalwood is wasted on the person who does not appreciate aroma

≈ 猫に小判 ≈ Pearls before swine.

үхэх хүний үгийг сонс, алах үхрийн цусыг ав⭐⭐

死にゆく人の言葉を聞き、屠られる牛の血を取れ

Listen to the words of a dying person, Take the blood of a cow being slaughtered

≈ 人の行く末は臨終で知れ

өдөр явсан явдлаа шөнө цэнэ, өглөө хийсэн ажлаа орой хяна⭐⭐

昼にした事を夜に省み、朝にした事を夕に検討せよ

Meditate at night on what you did during the day, Think in the evening on the things you did in the morning

өндөр уулын нөмөр сайхан, өвгөн хүний түшиг сайхан⭐⭐

高い山は風よけに良く、老人は頼りになる

A high mountain is good for shelter, An old man is good for support

≈ 亀の甲より年の功

өсөхөд сурсан эрдэм, өглөөний нар мэт⭐⭐⭐

若い時に学んだ知識は朝日のよう

The knowledge you learned when you were growing up becomes like the morning sun

≈ 三つ子の魂百まで

өтлөхөд сурсан эрдэм, оройн нар мэт⭐⭐

老いて学んだ知識は夕日のよう

The knowledge you have learned when you get old becomes like the evening sun

өтөлтлөө ухаангүй, буцалтлаа шөлгүй⭐⭐

老いるまで賢くならず、沸騰するまでスープにならない

Not wise until aged, Not soup until boiled

≈ 亀の甲より年の功