すべてのことわざ

мэл гайхаж, цэл хөхрөх⭐⭐⭐

驚嘆し、当惑する

To be amazed, To be baffled

мэнд асуувал мал амьд⭐⭐⭐

元気かと聞けば家畜は生きている

If you ask about health, animals are alive

мянга сонсохоор нэг үз⭐⭐⭐

千回聞くより一度見よ

Instead of listening a thousand times you should see it once

≈ 百聞は一見に如かず ≈ Seeing is believing.

мянган бодсоноос нэг хийсэн дээр⭐⭐⭐

千を考えるより一つ行え

It is better to do one thing than to think a thousand

≈ 案ずるより産むが易し

мянган модноос нэг мод олдохгүй⭐⭐⭐

千本の木から一本の木も見つからない

Cannot find one tree among a thousand trees

мянган удаа сонсохоор, нэг удаа үз⭐⭐⭐

千回聞くより一度見る方がよい

It is better to see one time than to hear a thousand times

≈ 百聞は一見に如かず ≈ Seeing is believing.

мянган хонины толгой нэг нохойноос айна⭐⭐⭐

千頭の羊は一匹の犬を恐れる

A thousand sheep heads fear one dog

≈ 烏合の衆

мянган хүний зүс үзэхээр, нэг хүний нэр тогтоо⭐⭐⭐

千人の顔を見るより一人の名を覚えよ

Memorizing one person's name rather than seeing thousands of faces

мөнгө цагаан, нүд улаан⭐⭐⭐

金は白く、目は赤い

Money is white, Eyes are red

мөнгөний муу эзэндээ, хүүхний муу төрхөмдөө⭐

悪い金は持ち主に、悪い女は実家に返される

Bad money to its owner, Bad woman sent back to her parents

≈ 悪銭身につかず

мөнгөөр аваад өнгөөр хаях⭐⭐

金で買って色で捨てる

Buy with money, Throw color away

мөр бүтнээс нэр бүтэн нь дээр⭐⭐⭐

肩が完全より名が完全な方がよい

It is better to have full name than to have a full shoulder

≈ 名こそ惜しけれ

мөрийтэй тоглоомоор баяжих, мөнхийн ус олох хоёр адил⭐⭐

賭博で金持ちになるのと永遠の水を見つけるのは同じ

Getting rich by gambling, Finding eternal water are the same

мөрөөдөхөд мөнгө төлөхгүй⭐⭐⭐

夢を見るのにお金はかからない

When dreaming there is no fee

мөчир бүтэн модгүй, элэг бүтэн хүнгүй⭐⭐

すべての枝がある木はない、すべての血縁者がいる人はいない

A tree without all the branches, A person without all blood relatives

≈ 血は水よりも濃い

наашаа харж инээж, цаашаа харж уйлах⭐⭐⭐

こちらを向いて笑い、あちらを向いて泣く

Laughing looking at me, Crying looking away

≈ 面従腹背

нагацын дэргэд, дал барьдаггүй⭐⭐

母方の叔父や叔母がいる前では肩甲骨を持たない

When a maternal uncle or aunt is near, Do not hold the shoulder blade

найр ахаасаа, наадам дүүгээсээ⭐⭐⭐

宴は年長者から、ナーダムは若者から

Feast from the elders, Naadam from the youngsters

найр тэргүүнтэй, наадам түрүүтэй⭐⭐⭐

宴には主人がいる、ナーダムには勝者がいる

The feast has a leader, Naadam has a winner

найрын богино нь сайн, насны урт нь сайн⭐⭐

宴は短い方がよい、寿命は長い方がよい

Short is better for the feast, Long is better for age

найрын гурван дуутай, наадмын гурван даваатай⭐⭐⭐

宴には三曲の歌、ナーダムには三回戦

Has three songs for feasting, Has three rounds for Naadam

найрын цэгцтэй нь дээр, настны намбатай нь дээр⭐⭐⭐

宴は秩序があるほうがよい、老人は威厳があるほうがよい

Feasting is better when orderly, Old people are better when dignified

намаржин наргивал, өвөлжин өрвийнө⭐⭐

秋中宴会をすれば、冬中困窮する

If feasting all autumn, Will not do well all winter

намартаа таргалаагүй мал, өвөлдөө эцэнхий; насандаа сураагүй хүн, өтөлдөө харанхуй⭐⭐

秋に太らなかった家畜は冬に痩せる；若い時に学ばなかった者は老いて無知になる

The animal that did not get fat in autumn will be lean in winter; The person who did not learn in his time will be ignorant in old age

≈ 備えあれば憂いなし

намрын муу нь бороотой, хаврын муу нь салхитай⭐⭐

悪い秋は雨が多く、悪い春は風が強い

Bad autumn with rain, Bad spring with wind

намрын цагт шилд бууж, өвлийн цагт өтөгт бууж, хаврын цагт хаалт барьж, зуны цагт зүлгэнд буу⭐⭐

秋は山の尾根に、冬は堆肥の上に、春は風よけに、夏は草地に移動せよ

In fall move to the mountain crest, In winter move to the dung, In spring take cover, In summer move to the meadow

нар баруунаас гарч, надаас арван ихэр хүүхэд төрөх⭐⭐⭐

太陽が西から昇り、私が十組の双子を産む

Sun rising from the west, My giving birth to ten twins

≈ 犬が西向きゃ尾は東

нар гарахаар байгаль сэргэдэг, ном уншихаар тархи сэргэдэг⭐⭐

太陽が出ると自然が蘇り、本を読むと頭が冴える

When the sun comes out nature is refreshed, When books are read the brain is refreshed

нар дэлхийг гийгүүлдэг, мэдлэг хүнийг гийгүүлдэг⭐⭐

太陽は世界を照らし、知識は人を照らす

The sun illuminates the world, Knowledge illuminates the person

≈ 知は力なり ≈ Knowledge is power.

нар улайвал, ган болохын шинж; нохой гасалбал, гай ирэхийн шинж⭐⭐

太陽が赤くなれば干ばつの兆し；犬が吠えれば災いの兆し

If the sun goes red, It is the sign of a coming drought; If the dog yelps, It is the sign of coming trouble

≈ 夕焼けは晴れ

нар эрт, нас залуу⭐⭐

朝の太陽、若い年齢

Early sun, Young age

нараа дагавал даарахгүй, найр дагавал өлсөхгүй⭐⭐⭐

太陽に従えば寒くない、宴に従えば飢えない

If following the sun, not cold; If following the feast, not hungry

наранд унтаж, саранд бөөсөө түүх⭐⭐

太陽の下で眠り、月明かりでシラミを取る

Sleep in the sun, Collect lice in the moonlight

наранд эрээгүйг, саранд эрэх; намар хийгээгүйг, өвөл хийх гэгчээр⭐⭐

昼に探さなかったものを夜に探す；秋にしなかったことを冬にする

Not found in daytime, Will look for at night; Not done in autumn, Will do in winter

наргүй өдөр бүрхэг, саргүй шөнө харанхуй⭐⭐

太陽のない日は曇り、月のない夜は暗い

A day without sun is overcast, A night without moon is dark

нарны гэрэл тусахад, үүлгүй бол нэн сайн; насны багад эрдэм сурахад, залхуугүй бол нэн сайн⭐⭐

日光が当たるとき雲がなければ最も良い；若くして学ぶとき怠けなければ最も良い

When the sunlight is shone, It is good if there are no clouds; When learning at a young age, It is good if not lazy

≈ 鉄は熱いうちに打て ≈ Strike while the iron is hot.

нас залуу, цус шингэн⭐⭐⭐

若い年齢、薄い血

Young age, Thin blood

настай хүн явснаа, нялх хүүхэд үзсэнээ⭐⭐

老人は行った所を、赤ん坊は見た物を語る

Where the old person went, What the baby saw

≈ 親の背を見て子は育つ

ниргэсэн хойно хашгирах⭐⭐⭐

雷の後に叫ぶ

To scream after the thunder

≈ 後の祭り

ноён урваач, нохой шарваач⭐⭐⭐

領主は裏切り者、犬は尻尾を振る

The master is fickle, The dog is a tail wagger