すべてのことわざ

бүдүүн өвс багтахгүй, бүл улс

草一本入る隙もない、結束した家族

No space for a stalk of grass, United family

бүтээе гэвэл бэрхээс бүү ай, хийе гэвэл хэлэхээс бүү ай

作りたければ困難を恐れるな、やりたければ言うことを恐れるな

If you want to make something, do not be afraid of difficulties; If you want to do something, do not be afraid of speaking

бүүрэгт бүлсэн, эмээлд элсэн. (эмээлд элэгдсэн, бүүрэгт бүдэрсэн)

鞍橋に擦れ、鞍に磨り減る

Chafed at the saddle-bow, worn against the saddle

бөгсөндөө хүрэхгүй гарыг, тэнгэрт сарвайх гэгчээр

届かない手で、天を掴もうとするようなもの

Like stretching toward heaven a hand that cannot reach your own backside

бөх хүн бүдүүн өвсөнд (бүдрэх), бөө хүн хар хэлэнд (бүдрэх)

力士は草の茎につまずき、シャーマンは黒い舌につまずく

Wrestler (stumbles) on a stalk of hay, Shaman (stumbles) with a black tongue

бөөгүй газар дүвчин галзуурна, бухгүй газар шар галзуурна

シャーマンのいない所では偽者が威張り、雄牛のいない所では去勢牛が威張る

Place with no shaman, a false one will be strengthened; Place with no bull, an ox will be strengthened

бөөсөнд хутга, бүлхэнд жад

シラミに刃物、腱に槍

A knife for lice, A spear for tendon

Бөөсөнд хутга, бөлдөгт жад

虱にはナイフを、蚤には槍を用いる。

A knife for a louse, a spear for a flea.

гавал хагаравч малгай дотроо, гар хугаравч ханцуй дотроо

頭蓋骨が割れても帽子の中、腕が折れても袖の中

If your skull is broken, it is still in your hat; If your arm is broken, it is still in your sleeve

гадаа гарч эр болж, гэрт орж эм болох

外に出れば男となり、家に入れば女となる

When outside you become a man, When in the home you become a woman

гадаад үзэгдэл нь тоть, тогос шиг; дотоод мэдлэг нь шалбааг, намаг шиг

外見はオウムや孔雀のよう、中身は泥沼のよう

Its appearance is like a parrot or a peacock, Its knowledge is like a dirty puddle or mud

гадагшаа явах хүн амаа хичээ, гэрт байх хүн галаа хичээ

外出する者は口を慎め、家にいる者は火を慎め

Person who goes outside must watch over his own mouth, Person who stays at home must be careful with fire

гадас шаахад лантуу сайн, хүүхэд хуурахад мантуу сайн

杭を打つには掛矢（かけや）が良く、子供をあやすにはマントウ（蒸しパン）が良い

To drive a stake, a mallet is best; to coax a child, a steamed bun is best

гаднаа гяланцаг, дотроо паланцаг

外は輝き、中は無知

Outside glitters, Inside ignorance

гаднын гай, дотрын тотгор

外からの災い、内からの障り

External trouble, Internal hindrance

газар газрын заншил, гүзээ гүзээний булан

土地ごとの習慣、胃袋ごとの角

Customs of different places, Corners of different stomachs

газар дэлхий дээрх, ганцхан нөхөр, өргөн дэлхий дээрх, үүрдийн нөхөр

天地の間の、唯一の友、広大な世界の間の、永遠の友

On this earth, the one friend; in this wide world, the friend for ever

газар үндсээр баян, тэнгэр одоор баян, далай усаар баян

大地は根で豊か、空は星で豊か、海は水で豊か

The earth is rich with roots, Sky is rich with stars, Ocean is rich with water

газарт хэлье газар хатуу, тэнгэрт хэлье тэнгэр хол

大地に訴えようにも地は硬く、天に訴えようにも天は遠い

I would tell the earth, but earth is hard; I would tell heaven, but heaven is far

газраас гарч тэнгэрээс унаагүй

地から湧いたのでも天から降ったのでもない

It did not come out of the ground nor fall from the sky

гай газар доороос, гахай модон дотроос

災いは地の下から、猪は森の中から

Trouble from under the ground, Pigs from the forest

гай гаслан, ганцаараа ирдэггүй

災いと不幸は、一人ではやって来ない

Misfortune and grief do not come alone

гай ирвэл хүнд, гавъяа ирвэл өөрт

災いは人に、功績は自分に

Trouble is for others, Praise is for me

гай хэлж ирдэггүй, хийсч ирдэг

災いは告げずに来る、風に乗って来る

Trouble does not come with notice, Comes blowing