すべてのことわざ

үхсэн буурын толгойноос, амьд ат айна⭐⭐⭐

生きている雄ラクダも死んだ雄ラクダの頭を恐れる

A five-year old male camel will fear the head of a dead male camel

≈ 羹に懲りて膾を吹く ≈ Once bitten, twice shy.

үхсэнээс үлдсэн, үргэснээс хоцорсон⭐⭐

死から残り、驚きから取り残された

Remained away from dead, Stayed when frightened

үхтэл үр, үгүйртэл мал⭐⭐⭐

死ぬまで子、無くなるまで家畜

Until you die, your children; Until you are left with nothing, your livestock

үхэр унасан хүнд, нохой өшөөтэй⭐⭐⭐

牛に乗った人を犬は恨む

The dog has hatred for the person who rides an ox

үхэх хулгана, муурын сүүлээр наадах⭐⭐

死にかけのネズミが猫の尻尾で遊ぶ

A dying mouse will play with a cat's tail

≈ 窮鼠猫を噛む ≈ A cornered rat will bite the cat.

үхэх хүнд үгний хэрэггүй, унтах хүнд усны хэрэггүй⭐⭐⭐

死にゆく人に言葉は不要、眠る人に水は不要

To a dying person, words are not needed; To a sleeping person, water isn't needed

үхэх хүний үг үнэн⭐⭐

死にゆく人の言葉は真実

A dying person speaks the truth

≈ 死に際の言葉に偽りなし ≈ A dying man's words are true.

үхэх хүний үгийг сонс, алах үхрийн цусыг ав⭐⭐

死にゆく人の言葉を聞き、屠られる牛の血を取れ

Listen to the words of a dying person, Take the blood of a cow being slaughtered

≈ 人の行く末は臨終で知れ

үхэх эрвээхэй, дэнгийн зүг⭐⭐

死にゆく蛾はランプの方へ

A moth who will die, Towards a lamp

≈ 飛んで火に入る夏の虫 ≈ Like a moth to a flame.

үхэхдээ үхэр буу тавих, гарахдаа гар буу тавих⭐⭐

死ぬ時は大砲を撃ち、出る時はピストルを撃つ

Shoot a cannon when you die, Shoot a pistol when you go out

үүл хуралдвал хур, хүн хуралдвал хүч⭐⭐

雲が集まれば雨、人が集まれば力

If clouds gather, rain; If people gather, strength

≈ 三人寄れば文殊の知恵 ≈ Two heads are better than one.

үүлэн чөлөөний нар хурц, үхэх хүний нүд хурц⭐⭐

雲間の太陽は鋭く、死にゆく者の目は鋭い

The sun breaking through a cloudy sky is bright, Dying eyes are sharp

үүрэх хэргийг, үхсэн хүн дээр⭐⭐

負うべき責任を死んだ人に

The case you should carry on the back of the dead person

үүрэхийг нь чи аахилахыг нь би⭐⭐

背負うのはあなた、ため息をつくのは私。

You carry it

≈ 口先ばかり ≈ I'll pant.,Great talkers are little doers.

өвгөдөө өргөж хүндэл, нялхсаа асарч хүндэл⭐⭐

年長者を敬い大切にし、乳幼児を養い大切にせよ

Respect elders with care, Raise infants with care

≈ 敬老愛幼

өвгөн хүнд өргөмж хэрэгтэй, залуу хүнд сургамж хэрэгтэй⭐⭐⭐

老人には敬意が必要、若者には教えが必要

An old man needs to be cared for, A young man needs to be taught

≈ 敬老愛幼

өвстэй газар мал тогтдоггүй, жаргалтай газар хүн тогтдоггүй⭐⭐⭐

草のある所に家畜は落ち着かず、幸せな所に人は落ち着かない

An animal will not stay long in a place where there is grass; A person will not stay long in a place where there is happiness

өвсөн дотроос, зүү эрэх⭐⭐

草の中で針を探す

Look for a needle in grass

≈ 大海撈針

өвсөнд ороовч үхэр идэхгүй, өөхөнд ороовч нохой шиншихгүй⭐⭐

草で包んでも牛は食べず、脂で包んでも犬は嗅がない

Even though wrapped in grass, a cow will not eat; Even though wrapped in fat, a dog will not sniff

өвчин хэлж ирдэггүй, хийсч ирдэг⭐⭐⭐

病気は知らせずにやって来る、風に乗ってやって来る

Disease does not inform that it is coming, It comes blowing

≈ 災いは忘れた頃にやって来る

өвчнийг бага дээр нь, хоолыг шинэ дээр нь⭐⭐

病気は小さいうちに治療し、食べ物は新鮮なうちに食べよ

Treat disease when it is little, Eat food when it is fresh

≈ 転ばぬ先の杖 ≈ Prevention is better than cure.

өглөгч хүн, өөртөө хоосон⭐⭐⭐

気前の良い人は自分には何も残らない

A generous person has nothing for himself

≈ 情けは人の為ならず ≈ One good turn deserves another.

өглөө хазаар, орой ташуур⭐⭐

朝は手綱、夕方は鞭

A bridle in the morning, A whip in the evening

өглөөний дулааныг дулаанд бүү бод, өсөхийн жаргалыг жаргалд бүү бод⭐⭐⭐

朝の暖かさを本当の暖かさと思うな、成長期の幸せを本当の幸せと思うな

Do not think morning warmth is real warmth, Do not think childhood happiness is real happiness

өглөөний хоолыг өөртөө, өдрийн хоолыг нөхөртөө, оройн хоолыг дайсандаа⭐⭐⭐

朝食は自分のために、昼食は友のために、夕食は敵のために

Prepare breakfast for yourself, Prepare lunch for your friend, Prepare dinner for your enemy

≈ 敵に塩を送る

өгье гэвэл ганцаасаа, уйлъя гэвэл сохроосоо⭐⭐⭐

一つしかなくても与えられ、盲目でも泣ける

Can give even if only one, Can cry even if blind

өдрийг алдаж шөнө, өглөөг алдаж орой⭐⭐

昼を逃して夜に、朝を逃して夕方に

Passes the day but works at night, Loses the morning but tries in the evening

өдрийн бодол, шөнийн зүүд⭐⭐⭐

昼の考え、夜の夢

Day thoughts, Night dreams

өдрийн зоогонд зочин олон, өнчин хүнд ноён олон⭐⭐⭐

昼食には客が多く、孤児には主人が多い

At lunch many visit, For the orphan many masters

өдөр алдаад, шөнө тэмтрэх⭐⭐⭐

昼を無駄にし、夜に手探りする

Passes the day, Fumbles at night

өдөр унасан, махыг авдаггүй⭐⭐⭐

昼に落ちた肉は拾わない

Do not pick up meat that fell on the ground during the day

өдөр явсан явдлаа шөнө цэнэ, өглөө хийсэн ажлаа орой хяна⭐⭐

昼にした事を夜に省み、朝にした事を夕に検討せよ

Meditate at night on what you did during the day, Think in the evening on the things you did in the morning

өлсөхөд өлөн бугын эвэр зөөлөн, цадахад цагаан хурганы сүүл хатуу⭐⭐

空腹時は飢えた鹿の角も柔らかく、満腹時は白い子羊の尻尾も硬い

When hungry, the horn of a hungry deer is soft; When full, the tail of a white lamb is tough

өлсөхөд өөх эрдэнэ, даарахад дах эрдэнэ⭐⭐

空腹時には脂が宝、寒い時には山羊の皮が宝

When hungry, fat is precious; When cold, goat's hide is precious

өмдгүй нь, өвдөг цоорхойгоо шоолох⭐⭐

ズボンのない者が膝に穴の開いた者をからかう

A person with no trousers picks on one with a hole in his trousers

≈ 目糞鼻糞を笑う

өнгө нь гаднаа, өргөс нь дотроо⭐⭐

色は外に、棘は内に

Color is outside, Thorns are inside

≈ 羊の皮をかぶった狼 ≈ A wolf in sheep's clothing.

өнгөрсөн борооны хойноос, цув нөмрөх⭐⭐⭐

雨が過ぎてから外套を羽織る

After the rain has finished, Put on a coat

≈ 後の祭り

өндөр уулын нөмөр сайхан, өвгөн хүний түшиг сайхан⭐⭐

高い山は風よけに良く、老人は頼りになる

A high mountain is good for shelter, An old man is good for support

≈ 亀の甲より年の功

өнчин хүн өөч, өттэй ямаа шарваач⭐⭐

孤児は粗探しをし、虫のついた山羊は身をよじる

The orphan finds faults, The goat with worms wiggles

өнчинг тэжээвэл хүн болно, өргүүлдгийг тэжээвэл мал болно⭐⭐

孤児を養えば人になり、痩せた家畜を養えば立派な家畜になる

If you nourish an orphan he will become a person; If you feed a gaunt animal it will become an adult animal

≈ 情けは人の為ならず ≈ One good turn deserves another.