知恵

эрхмийн дээд эрдэм

最も尊いものは学問

Intelligence is a magnificent thing

эрхэм баян эрдэм, дунд баян өнөр, адаг баян адуу мал

最上の富は学問、中の富は子孫、下の富は家畜

Highest treasure is knowledge, Middle treasure is multitudes, Lowest treasure is horses and livestock

Юманд учир суманд гичир

物事には理由があり、矢には矢筈がある。

Every matter has its reason, just as every arrow has its notch.

үг хатуу ч явдалд тустай, эм гашуун ч биед тустай

言葉は厳しくても行いに役立ち、薬は苦くても体に良い

Words though hard are helpful for actions, Medicine though sour is helpful for the body

үйл бүтээхэд уран хүн, үг бүтээхэд цэцэн хүн

仕事を作り出すのは器用な人、言葉を作り出すのは賢い人

For making things, the skilled man; for making words, the wise man

үнэн үг хатуу боловч хэтийн амьдралд тустай, давс шорвог боловч идээний амтанд найртай

真実の言葉は厳しいが将来に役立つ；塩は辛いが料理に味をつける

Though the true word is difficult, it is helpful for life in the future; Though salt is strong, it gives taste for the meal

үнэн үг чихэнд хатуу, үхрийн шил шүдэнд хатуу

真実の言葉は耳に痛く、牛の首筋は歯に硬い

A true word is hard in the ear, Nape of cow's neck is hard for teeth

үхэртэй баянаас нөхөртэй баян, эдийн баянаас эрдмийн баян, эрдэм билэг эрхэм баян

牛に富むより友に富み、財に富むより学に富み、知恵こそ尊い富

Better rich in friends than in cattle, better rich in learning than in goods; wisdom is the noblest wealth

үхэх хүний үгийг авдаг, үхсэн малын ширийг ав

死にゆく者の遺言を受け入れ、死んだ家畜の皮を受け取れ

Take the words of a dying man, take the hide of a dead beast

үхэх хүний үгийг сонс, алах үхрийн цусыг ав

死にゆく人の言葉を聞き、屠られる牛の血を取れ

Listen to the words of a dying person, Take the blood of a cow being slaughtered

өгөрсөн мод үндэс нь ялзарвал унах, тастаж авсан өвс үндэслэж ургах

枯れ木は根が腐れば倒れ、引きちぎった草は根を下ろして育つ

The withered tree falls when its root rots, the torn grass roots again and grows

өдөр явсан явдлаа шөнө цэнэ, өглөө хийсэн ажлаа орой хяна

昼にした事を夜に省み、朝にした事を夕に検討せよ

Meditate at night on what you did during the day, Think in the evening on the things you did in the morning

өтөлтлөө ухаангүй, буцалтлаа шөлгүй

老いるまで賢くならず、沸騰するまでスープにならない

Not wise until aged, Not soup until boiled

өчүүхэн эрдэмтний омог их, бага голын боргио их, их эрдэмтэн омоггүй, их мөрөн боргиогүй

学問の浅い者は傲慢さが大きく、浅い川は瀬音が大きく、学問の深い者は傲慢さがなく、大河は瀬音がない

The slight scholar's pride is great and the small river's roar is great; the great scholar has no pride and the great river no roar

өөрөө мэддэг—мэддэггүй ч, өрөөлөөсөө сурсан нь цэцэн

自分が知っているにせよ知らないにせよ、他人から学んだ者が賢い

Whether he knows or does not, the one who has learned from others is wise