すべてのことわざ

бүтээе гэвэл бэрхээс бүү ай, хийе гэвэл хэлэхээс бүү ай⭐

作りたければ困難を恐れるな、やりたければ言うことを恐れるな

If you want to make something, do not be afraid of difficulties; If you want to do something, do not be afraid of speaking

≈ 当たって砕けろ ≈ Nothing ventured, nothing gained.

бөх хүн бүдүүн өвсөнд (бүдрэх), бөө хүн хар хэлэнд (бүдрэх)⭐⭐

力士は草の茎につまずき、シャーマンは黒い舌につまずく

Wrestler (stumbles) on a stalk of hay, Shaman (stumbles) with a black tongue

≈ 足元をすくわれる

бөөгүй газар дүвчин галзуурна, бухгүй газар шар галзуурна⭐⭐

シャーマンのいない所では偽者が威張り、雄牛のいない所では去勢牛が威張る

Place with no shaman, a false one will be strengthened; Place with no bull, an ox will be strengthened

≈ 鬼の居ぬ間に洗濯 ≈ When the cat's away, the mice will play.

бөөсөнд хутга, бүлхэнд жад⭐⭐

シラミに刃物、腱に槍

A knife for lice, A spear for tendon

≈ 鶏に牛刀 ≈ Don't use a sledgehammer to crack a nut.

гавал хагаравч малгай дотроо, гар хугаравч ханцуй дотроо⭐⭐⭐

頭蓋骨が割れても帽子の中、腕が折れても袖の中

If your skull is broken, it is still in your hat; If your arm is broken, it is still in your sleeve

гадаа гандаж, хөдөө хөхрөх⭐⭐⭐

外で日焼けし、田舎で青くなる

Tanned outside, Became blue in the countryside

гадаа гарч эр болж, гэрт орж эм болох⭐⭐⭐

外に出れば男となり、家に入れば女となる

When outside you become a man, When in the home you become a woman

≈ 内弁慶 ≈ A lion at home, a mouse abroad.

гадаад үзэгдэл нь тоть, тогос шиг; дотоод мэдлэг нь шалбааг, намаг шиг⭐

外見はオウムや孔雀のよう、中身は泥沼のよう

Its appearance is like a parrot or a peacock, Its knowledge is like a dirty puddle or mud

≈ 見掛け倒し ≈ All that glitters is not gold.

гадагшаа явах хүн амаа хичээ, гэрт байх хүн галаа хичээ⭐⭐

外出する者は口を慎め、家にいる者は火を慎め

Person who goes outside must watch over his own mouth, Person who stays at home must be careful with fire

≈ 口は禍の元 ≈ Loose lips sink ships.

гаднаа аргалгүй, гандаа усгүй⭐⭐

外に牛糞なく、器に水なし

There is no cow dung outside, There is no water in the container

≈ 無い袖は振れぬ

гаднаа гяланцаг, дотроо паланцаг⭐⭐⭐

外は輝き、中は無知

Outside glitters, Inside ignorance

≈ 羊頭狗肉

гаднах нь гэртээ ороогүй, гэртэх нь гэдсэндээ ороогүй⭐

外の物は家に入らず、家の物は腹に入らず

Things outside do not come inside, Things inside do not come into the stomach

гаднын гай, дотрын тотгор⭐

外からの災い、内からの障り

External trouble, Internal hindrance

≈ 内憂外患

газар газрын заншил, гүзээ гүзээний булан⭐

土地ごとの習慣、胃袋ごとの角

Customs of different places, Corners of different stomachs

≈ 所変われば品変わる ≈ When in Rome, do as the Romans do.

газар хатуу, тэнгэр хол⭐⭐⭐

地は固く、天は遠い

Ground is hard, Sky is far

газар үндсээр баян, тэнгэр одоор баян, далай усаар баян⭐⭐⭐

大地は根で豊か、空は星で豊か、海は水で豊か

The earth is rich with roots, Sky is rich with stars, Ocean is rich with water

газрын гаваар орсон юм шиг, гадаад далайд живсэн юм шиг⭐⭐⭐

深い裂け目に落ちたよう、遠い海に沈んだよう

Like gone into a deep fissure, Like drowned in a faraway ocean

≈ 泥沼にはまる

гай газар доороос, гахай модон дотроос⭐⭐⭐

災いは地の下から、猪は森の中から

Trouble from under the ground, Pigs from the forest

≈ 寝耳に水

гай ирвэл хүнд, гавъяа ирвэл өөрт⭐⭐

災いは人に、功績は自分に

Trouble is for others, Praise is for me

гай хэлж ирдэггүй, хийсч ирдэг⭐⭐⭐

災いは告げずに来る、風に乗って来る

Trouble does not come with notice, Comes blowing

≈ 災いは忘れた頃にやって来る

гайтай айлд лам омогтой, гамшигтай жилд нохой омогтой⭐⭐

災いの家ではラマが威張り、災害の年には犬が威張る

The lama is arrogant when the family is in trouble, The dog is arrogant when there is a disastrous year

галаас зугтаж усанд унах⭐⭐

火から逃げて水に落ちる

Runs away from the fire, falls into the water

≈ 虎口を逃れて竜穴に入る ≈ Out of the frying pan into the fire.

галзуурахад ганц хуруу дутуу⭐⭐⭐

狂気まであと指一本

One finger short of being crazy

≈ 正気と狂気は紙一重

галуу дуугарвал ган болдог, хэрээ дуугарвал боохой ирдэг⭐⭐

雁が鳴けば旱魃になり、烏が鳴けば狼が来る

If goose honks, a drought happens; If crow caws, a wolf comes

галуу явбал дуутай, хүн явбал нэртэй⭐⭐

雁は鳴き声と共に行き、人は名と共に行く

If a goose, goes with its honking; If a man, goes with his name

≈ 名は体を表す

галууг дууриаж хэрээ хөлөө хөлдөөх⭐⭐⭐

烏が雁の真似をして足を凍らせる

Black crow imitated the goose, froze his legs

≈ 猿真似 ≈ Monkey see, monkey do.

галы нь түлж морий (нь) унуулах⭐

火を焚いて馬に乗せる

Make the fire, let him ride a horse

≈ 段取り八分

галын дөл өөдөө, голын ус уруугаа⭐⭐⭐

炎は上へ、川の水は下へ

Fire's flame goes upward, Stream of river goes downward

≈ 水は低きに流れる

ган болоход булгийн ус сайн нь мэдэгдэх, гай болоход нөхрийн сайн нь танигдах⭐⭐

旱魃になれば泉の良さがわかり、困難になれば友の良さがわかる

When there is drought, you will find out the spring is good; When there are hard times, you will know the friend is good

≈ 患難に真の友を知る ≈ A friend in need is a friend indeed.

ган хийх нохойгүй, газар тамгалах малгүй⭐⭐⭐

吠える犬もなく、地面に蹄の跡もない

No watchdog to bark, No animal hoof marks on the ground

≈ 用心に越したことはない

ган, төмөр боловч галын аяыг дагана⭐⭐

鋼鉄も火に従う

Even steel and iron follow the fire

ганга мөрөн боловч газрын аяыг дагана⭐

大河も地形に従う

Even large river follows path of the ground

≈ 水は低きに流れる

ганган хүнд гархи нэмэр⭐⭐⭐

おしゃれな人にはボルトも装飾

For a fashionable person, bolt is an addition

ганган хүний үхэл хавар намар (хоёрт)⭐⭐⭐

おしゃれな女は春か秋に死ぬ

A fashionable woman dies in spring or fall

≈ 美人薄命

ганц дээлт барилдаач, ганц морьт уралдаанч⭐⭐⭐

一着のデールで相撲を取り、一頭の馬で競馬に出る

Person with one deel likes to wrestle, Person with one horse likes to race

ганц хүн айл болдоггүй, ганц мод гал болдоггүй⭐⭐⭐

一人では家庭にならず、一本の木では火にならない

One person cannot become a family, One wood cannot become a fire

≈ 三本の矢

ганцаараа байхад биеэ шинж, олуулаа байхад үгээ шинж⭐⭐⭐

一人の時は身を慎め、大勢の時は言葉を慎め

When you are alone, pay attention to yourself; When you are with many people, pay attention to your words

≈ 口は禍の元 ≈ Loose lips sink ships.

ганцаараа идсэн гахай таргалдаггүй, олуулаа идсэн оготно турдаггүй⭐⭐⭐

一人で食べた豚は太らず、皆で食べた鼠は痩せない

A pig who ate by himself did not get fat, Many mice ate together and did not lose weight

ганцаас газар дүүрнэ, дуслаас далай дүүрнэ⭐⭐⭐

一つから大地が満ち、一滴から海が満ちる

From one thing the earth is filled, From a drop the ocean is filled

≈ 塵も積もれば山となる ≈ Little drops make the mighty ocean.

ганцаас газар дүүрнэ, чимхээс атга дүүрнэ⭐⭐⭐

一つから大地が満ち、一つまみから一握りが満ちる

Land will fill from one, Handful will start from a pinch

≈ 千里の道も一歩から