すべてのことわざ

тэнэсэн сум, тархинд⭐⭐⭐

流れ弾が頭に当たる

A stray bullet hits the head

≈ 流れ弾に当たる

түм түжигнэж, бум бужигнах⭐⭐⭐

万が蠢き、十万がひしめく

Ten thousand bustling, One hundred thousand milling about

түмэн лантай явахаар, түмэн олонтойгоо яв⭐⭐⭐

千両持つより万の友を持て

Have many friends rather than a thousand lan

≈ 持つべきものは友

түмэнд нүүрээ бараагүй, түймэрт хормойгоо шатаагаагүй⭐⭐

大衆に顔は消費されず、山火事にデールの裾は焼かれていない

To a multitude of people, my face is not used up; To the wildfire, the bottom of my deel is not burned

≈ 痛くも痒くもない

түмэнд нүүрээ, төрд нэрээ барах⭐⭐⭐

大衆には顔を失い、国には名を失う

To a multitude of people you lose your face, To the government you lose your name

түргэн түүхий, удаан даамай⭐

速いと生、遅いとよく焼ける

Fast is raw, Slow is well done

≈ 急いては事を仕損じる

түрийний бөөс, толгойд гарах⭐⭐

脛のシラミは頭に上る

Lice on the lower leg will go to the head

≈ 千里の堤も蟻の一穴から

түрүүлж дуугарсан, хөхөөний ам хөлдөх⭐⭐⭐

最初に鳴いたカッコウの口は凍る

The mouth of the cuckoo that sounded first will freeze

≈ 出る杭は打たれる

түрүүнд гарсан чихнээс, сүүлд ургасан эвэр урт⭐⭐⭐

先に出た耳より後から生えた角の方が長い

The horn that grew last grows longer than the ear that came out first

≈ 後生畏るべし

төлөг үзэгч, түмэн худалч⭐⭐

占い師、万の嘘つき

Fortune teller, A multitude of lies

≈ 当たるも八卦当たらぬも八卦

төлөөр баяжина, шөлөөр цадна⭐⭐⭐

子畜で富み、スープで満腹になる

Will be rich from newborn livestock, Will be full from soup

төмрийн сайныг, давтаж мэддэг⭐⭐⭐

鉄の良さは鍛えて分かる

The quality of iron is recognized when it is forged

төмөр хэдий бөх боловч зүлгэхгүй бол зэвэрнэ, хүн хэдий сайн боловч сурахгүй бол хоцорно⭐⭐

鉄は硬くても磨かなければ錆びる；人は良くても学ばなければ遅れる

Even though steel is hard, it rusts without polishing; Even though a man is good, he loses without learning

≈ 玉磨かざれば光なし

төр амгалан бол, түмэн амгалан⭐⭐⭐

国が平和なら、民も平和

If government is peaceful, People are peaceful

≈ 上が正しければ下も正しい

төр түмэн нүдтэй, төрсөн бие хоёр нүдтэй⭐⭐⭐

国には万の目、人の体には二つの目

The government has a multitude of eyes, The human body has two eyes

≈ 壁に耳あり障子に目あり ≈ Walls have ears.

төр түмэн нүүртэй, төрсөн бие махан нүүртэй⭐⭐⭐

国には万の顔、人の体には肉の顔

The government has a multitude of faces, The human body has flesh on its face

төр төмөр нүүртэй, төрсөн бие махан нүүртэй⭐⭐⭐

国は鉄の顔、人の体は肉の顔

The government has an iron face, The human body has a flesh face

төрд хууль бий, түмэнд ёс бий⭐⭐

国には法があり、民には慣習がある

The government has rules, People have traditions

≈ 郷に入っては郷に従え

төрж ядаж, төлгөнд эх болох гэх⭐⭐

産むのに苦労しながら、一歳の子羊の母になろうとする

Struggling giving birth, The ewe tries to mother a yearling lamb

төрийн нуруу түвшин бол, түмний нуруу амар⭐⭐⭐

国の背筋が安定していれば、民の背も楽

If the government's back is stable, People's backs rest

≈ 上が正しければ下も正しい

төрийн нуруу төвшин бол, түмэн олон амгалан⭐⭐⭐

国の背筋が真っ直ぐなら、民は平和

If the government's back is upright, Many people are peaceful

≈ 上が正しければ下も正しい

төрийн төлөө, оготно боож үхэх⭐⭐⭐

国のために、ネズミが首を絞めて死ぬ

For the sake of the government, A mouse strangles itself to death

төрийн хэлхээ хууль, төрлийн хэлхээ нагац⭐⭐⭐

国の絆は法、親戚の絆は叔父叔母

The connection between states is law, The connection between relatives is a maternal uncle or aunt

төрийн хэлхээ эрдэм, төрлийн хэлхээ эцэг эх⭐⭐

国の絆は知識、親戚の絆は両親

The bond for the government is knowledge, The bond for relatives is parents

төрсөн газраас, түмний газар⭐⭐

生まれた土地から、人の多い土地へ

From the place of birth, A crowded place

төрсөн ухаанаас, сурсан ухаан дээр⭐⭐

生まれつきの知恵より学んだ知恵が優る

Acquired knowledge is better than natural knowledge

≈ 氏より育ち

төрөөгүй хүн, төмөр дотортой⭐⭐

子を産んだことのない人は鉄の心を持つ

The person who has not given birth has iron inside

төрөөгүй хүүхдэд, төмөр өлгий бэлтгэх⭐⭐⭐

生まれていない子に鉄のゆりかごを準備する

For an unborn child, Prepare an iron blanket

≈ 捕らぬ狸の皮算用 ≈ Don't count your chickens before they hatch.

төөрсөөр төөрсөөр төрөлдөө, дөтөлсөөр дөтөлсөөр төрхөмдөө⭐⭐⭐

迷いに迷って親戚の家に、近道して実家に

End up at a relative's home after being lost, End up at home taking short cut

≈ 急がば回れ ≈ More haste, less speed.

угаасан ус нь рашаан, унасан шороо нь алт⭐⭐

洗った水は鉱泉、転んだ土は金

The water I washed with is a spring, The ground I fell on is gold

≈ 転んでもただでは起きぬ

угсаа мэдэхгүй хүн, усаа мэдэхгүй мал⭐⭐

先祖を知らない人、水場を知らない家畜

A person who does not know his ancestors, An animal that does not know the water

≈ 水源を忘れず

удаж байгаад уулзсан янаг, ундаасаж байгаад уусан ус⭐⭐

久しぶりに会った恋人、喉が渇いた後に飲む水

The sweetheart who is reunited after a long time, The water drunk after being very thirsty

удмаараа алдаршдаггүй, ухаанаараа алдаршдаг⭐⭐

血筋ではなく知恵で名を上げる

Become well-known by knowledge, Not through lineage

≈ 芸は身を助く

уйлах хүүхдийн хошного, урд өдрөөсөө умалзах⭐⭐⭐

明日泣く子のお尻は前日からすぼむ

The anus of a child who will cry tomorrow is pouting today

≈ 雨の前に風が吹く

уйлсаар уйлсаар хүн болдог, майлсаар майлсаар мал болдог⭐⭐⭐

泣きながら泣きながら人になり、鳴きながら鳴きながら家畜になる

Babies become adults continually crying, Baby goats grow up continually bleating

≈ 三つ子の魂百まで

улааныг үзэж урваж, шарыг үзэж шарвах⭐⭐⭐

赤を見れば赤に寝返り、黄を見れば黄に靡く

You see red and side with it, You see yellow and waver

≈ 優柔不断

унасан нь хэлтийснээ муу хэлэх⭐⭐

転んだ者が傾いた者の悪口を言う

The person who fell says bad things about the person who is leaning

≈ 負け犬の遠吠え

ундарч байгаа булаг, ургаж байгаа цэцэг⭐⭐

湧き出る泉、咲き誇る花

Bubbling spring, Growing flower

ураг муудвал удмаа түшдэг, тураг муудвал уулаа түшдэг⭐⭐

義理の親が悪くなれば親戚を頼り、野生の羊が弱れば山を頼る

If the in-laws become bad, a person can lean on his relatives; If wild sheep become weak, they can lean on the mountain

ураг төрлийн хол нь дээр, уул усны ойр нь дээр⭐⭐⭐

親戚は遠い方が良く、山と水は近い方が良い

Being far is better for relatives, Being close is better for mountain and water

≈ 親しき仲にも礼儀あり