すべてのことわざ

төр амгалан бол, түмэн амгалан

国が平和なら、民も平和

If government is peaceful, People are peaceful

төр түмэн нүдтэй, төрсөн бие хоёр нүдтэй

国には万の目、人の体には二つの目

The government has a multitude of eyes, The human body has two eyes

төр түмэн нүүртэй, төрсөн бие махан нүүртэй

国には万の顔、人の体には肉の顔

The government has a multitude of faces, The human body has flesh on its face

төр төмөр нүүртэй, төрсөн бие махан нүүртэй

国は鉄の顔、人の体は肉の顔

The government has an iron face, The human body has a flesh face

төрд нэргүй, түмэнд цолгүй

朝廷に名もなく、世間に通り名もない

No name at court, no title among the multitude

төрд хууль бий, түмэнд ёс бий

国には法があり、民には慣習がある

The government has rules, People have traditions

төрж ядаж, төлгөнд эх болох гэх

産むのに苦労しながら、一歳の子羊の母になろうとする

Struggling giving birth, The ewe tries to mother a yearling lamb

төрийн нуруу түвшин бол, түмний нуруу амар

国の背筋が安定していれば、民の背も楽

If the government's back is stable, People's backs rest

төрийн нуруу төвшин бол, түмэн олон амгалан

国の背筋が真っ直ぐなら、民は平和

If the government's back is upright, Many people are peaceful

төрийн төлөө, оготно боож үхэх

国のために、ネズミが首を絞めて死ぬ

For the sake of the government, A mouse strangles itself to death

төрийн хэлхээ хууль, төрлийн хэлхээ нагац

国の絆は法、親戚の絆は叔父叔母

The connection between states is law, The connection between relatives is a maternal uncle or aunt

төрийн хэлхээ эрдэм, төрлийн хэлхээ эцэг эх

国の絆は知識、親戚の絆は両親

The bond for the government is knowledge, The bond for relatives is parents

төрсөн ухаанаас, сурсан ухаан дээр

生まれつきの知恵より学んだ知恵が優る

Acquired knowledge is better than natural knowledge

төрөө мэдье гэвэл эрээ мэдэх

国を治めようとするなら、まず己の分をわきまえよ

If you would govern the state, first know your own measure

төрөөгүй хүн, төмөр дотортой

子を産んだことのない人は鉄の心を持つ

The person who has not given birth has iron inside

төрөөгүй хүүхдэд, төмөр өлгий бэлтгэх

生まれていない子に鉄のゆりかごを準備する

For an unborn child, Prepare an iron blanket

төөрсөөр төөрсөөр төрөлдөө, дөтөлсөөр дөтөлсөөр төрхөмдөө

迷いに迷って親戚の家に、近道して実家に

End up at a relative's home after being lost, End up at home taking short cut

угаасан ус нь рашаан, унасан шороо нь алт

洗った水は鉱泉、転んだ土は金

The water I washed with is a spring, The ground I fell on is gold

угийг нь хазсан хүн, үзүүрийг нь хаздаг

根っこをかじる者は、先端をもかじる

The man who gnaws the root will gnaw the tip as well

угсаа муутын хойморт сууснаас, удам сайтын үүдэнд суу

素性の悪い家の上座に座るより、家柄のよい家の戸口に座れ

Rather than sit in the seat of honour of the ill-descended, sit by the door of the well-descended

угсаа мэдэхгүй хүн, усаа мэдэхгүй мал

先祖を知らない人、水場を知らない家畜

A person who does not know his ancestors, An animal that does not know the water

удаж байгаад уулзсан янаг, ундаасаж байгаад уусан ус

久しぶりに会った恋人、喉が渇いた後に飲む水

The sweetheart who is reunited after a long time, The water drunk after being very thirsty

удмаа мэдэж хүн, усаа мэдэж мал

人は血筋を知り、家畜は水場を知る

A man knows his lineage; the herd knows its water

удмаараа алдаршдаггүй, ухаанаараа алдаршдаг

血筋ではなく知恵で名を上げる

Become well-known by knowledge, Not through lineage