すべてのことわざ

хүний эрээн дотроо, могойн эрээн гаднаа

人のまだらは内に、蛇のまだらは外に

Humans have many colors inside, Snakes have many colors outside

хүний юм хүчгүй

他人の物には力がない

Another man's property has no strength in it

хүний юманд хүрз барисан хужаа шиг өөрийн юманд өндгөө дарсан галуу шиг

他人の物には鋤を構える漢人商人のように、自分の物には卵を抱く鵞鳥のように

With another's goods, like a Chinese trader wielding a spade; with his own, like a goose sitting on its eggs

хүний үгээр үг бүү хий, хээрийн нохойгоор нохой бүү хий

他人の言葉で言葉を作るな、野犬を飼い犬にするな

Do not make a word from another's word, Do not make a wild dog into a pet

хүнийг аргаар, хүлгийг уургаар

人は工夫で、駿馬は投げ縄竿で

A man by method, a steed by the lasso-pole

хүнийг зүсээр шинжиж болдоггүй, усыг уутаар хэмжиж болдоггүй

人を外見で判断できず、水を袋で測れない

You cannot check a person by his appearance, You cannot measure water with a bag

хүнийг мэдье гэвэл зан аашийг нь үз, хүүхдийг мэдье гэвэл тоглоомыг нь үз

人を知りたければその行いを見よ、子を知りたければその遊びを見よ

You can know a person's character by watching, You can know a child's character by looking at his toys

хүнийг танья гэвэл нөхрийг нь тань, нутгийг шинжье гэвэл усыг нь шинж

人を知りたければその友を知れ、土地を知りたければその水を知れ

If you want to know someone, first get to know his friend; If you want to learn a country's character, learn about its water

хүнийг хэлбэл өөрийгөө хэлсэнтэй адил

他人を悪く言うのは、自分を悪く言うのと同じ

To speak against another is the same as speaking against yourself

хүнийг хэлэхдээ хүрэн эрээн бүргэд шиг, өөрийгөө хэлэхдээ өндгөө дарсан шувуу шиг

人のことを言う時は茶色い鷲のように、自分のことを言う時は卵を抱く鳥のように

Talking about others, acts like a spotted brown eagle; Talking about oneself, acts like a bird hatching its eggs

хүнс голвол хоолгүй, хүн голвол нөхөргүй

食を拒めば食べ物がなく、人を拒めば友がいない

If you reject food there will be nothing to eat, If you reject people there will be no friends

хүнээс жишээ авдаг, хөдөлмөрөөс зуршил авдаг

人から手本を学び、労働から習慣を身につける

From people one takes example, from labour one takes habit

хүргэн хүү хүчтэй, хүзүүний мах мөлжүүртэй

婿は強く、首の肉は食べ応えがある

Son-in-law is strong, Neck of an animal has a lot of meat on it

хүргэн хүүгийн хүзүү бөх, хүний морины нуруу бөх

婿の首は丈夫、他人の馬の背は丈夫

Son-in-law has a strong neck, Another's horse has a strong back

хүрэл зүрх ч хайлна

青銅の心さえも溶ける

Even a heart of bronze will melt

хүссэн юм хүзүүгээр, шилсэн юм шилээр

欲しいものは首まで、選んだものは首筋まで

The wanted thing up to the neck, The chosen thing up to the nape of neck

хүсэн юм хүзүүгээр татна

望むものは首を引っ張る

What a man desires drags him by the neck

хүчтэний өмнө, хүчгүй нь буруутай

強者の前では、弱者が悪い

In front of the strong one, The weak are guilty

хүү олдоно, дүү олдохгүй

息子は得られるが、弟妹は得られない

A son can be found, A younger sibling cannot be found

хүү хүн аагтай ч түймэр мэт битгий ноц, хүүхэн хүн ааштай ч салхин мэт бүү хуйсгана

男子は血気盛んでも火事のように燃え上がるな。女子は気性があっても風のように荒れ狂うな。

Though a young man may be spirited, he should not flare up like a fire; though a young woman may be temperamental, she should not rage like the wind.

хүүхэн өгсөн хүн, сүйхээ харамладаггүй

娘を嫁にやる人は、結納の品を惜しまない

The man who gives his daughter in marriage does not begrudge the wedding gifts

хөгшид үхэхээрээ айлгана, хүүхэд уйлахаараа айлгана

老人は死で脅し、子供は泣くことで脅す

Old people will threaten with their dying, Children will threaten with their crying

Хөгшин азарга жороо сурна

年老いた種馬が新しい歩き方を習う。

An old stallion learns to amble.

хөгшин азарга, жороо сурах

老いた種馬が側対歩を学ぶ

An old stallion learns to amble