社会的態度・人間関係

тоонотой (тооно дор) гэрт толгой холбож, тостой (тогооны дэргэд) тогоонд хошуу холбож, бие биеэ итгэж, би чи-гүй болох

トオノ（ゲルの天井）のある家で頭を合わせ、油（鍋）のそばで鼻先を突き合わせ、互いに信頼し合って、「私」だの「お前」だのという垣根をなくす

Joining heads under one ger crown, joining faces at one pot, trusting one another until there is no 'I' and no 'you'

тэвдэж явхад тэвнээр тусал

困っている時には縫い針一本でも助けよ

When a man is hard pressed, help him even with a needle

тэнэгтэй нэгдвэл тэнэг, ухнатай нэгдвэл ямаа

愚か者と群れれば愚かになり、雄山羊と群れればヤギになる

Join with a fool and you become a fool, join with a billy-goat and you become a goat

түмэн лантай явахаар, түмэн олонтойгоо яв

千両持つより万の友を持て

Have many friends rather than a thousand lan

Түрүүлж дуугарсан хөхөөний ам хөлдөх

真っ先に鳴いたカッコウの口が凍る。

The mouth of the cuckoo that called first freezes.

төр амгалан бол, түмэн амгалан

国が平和なら、民も平和

If government is peaceful, People are peaceful

төрийн нуруу түвшин бол, түмний нуруу амар

国の背筋が安定していれば、民の背も楽

If the government's back is stable, People's backs rest

төрийн нуруу төвшин бол, түмэн олон амгалан

国の背筋が真っ直ぐなら、民は平和

If the government's back is upright, Many people are peaceful

удаж байгаад уулзсан янаг, ундаасаж байгаад уусан ус

久しぶりに会った恋人、喉が渇いた後に飲む水

The sweetheart who is reunited after a long time, The water drunk after being very thirsty

уншиж мэдэхэд ном сайхан, уулзаж ярихад нөхөр сайхан

読んで知るには書がよく、会って語るには友がよい

For reading and knowing, a book is good; for meeting and talking, a friend is good

ураг муудвал удмаа түшдэг, тураг муудвал уулаа түшдэг

義理の親が悪くなれば親戚を頼り、野生の羊が弱れば山を頼る

If the in-laws become bad, a person can lean on his relatives; If wild sheep become weak, they can lean on the mountain

ураг төрлийн хол нь дээр, уул усны ойр нь дээр

親戚は遠い方が良く、山と水は近い方が良い

Being far is better for relatives, Being close is better for mountain and water

урагшгүй ноёнтонд, ухаангүй албат

不運な領主には無知な家来

To an unsuccessful lord, Unintelligent servants

уран хүн ирвэл учиг нэмнэ, улцан хүн ирвэл нулимс нэмнэ

裁縫師が来れば縫い物が進み、泣き腫らした人が来れば涙が増える

If a seamstress comes there will be help with sewing, If a person with puffy eyes comes there will be tears

усаа голоод муу гэвэл юугаа уух вэ, ургаа голоод муу гэвэл хэнийгээ түших вэ?

水をけなして悪いと言うなら何を飲むのか、親戚をけなして悪いと言うなら誰を頼るのか？

If you scorn your water as bad, what will you drink? If you scorn your kin as bad, whom will you lean on?

усы нь уувал, ёсы нь дага

水を飲めば、その土地の慣習に従え

If you drink the water, You need to follow the traditions

уул нурууг алславч, уг санаа нэг, мөрөн голыг гатлавч, мөн санаа нэг

山や山脈が遠く離れていても、根本の志は一つであり、大河や川を渡り歩いても、同じ志を持つ

Though mountains and ranges divide us the underlying purpose is one; though rivers are crossed the same purpose holds

ухаангүй ноёнд, урагшгүй албат

知恵のない領主には出世しない家来

An unintelligent master has unsuccessful slaves

ухаантай хүнийг үгээр, ууртай хүнийг эвээр

賢者には言葉で、怒った人には平和で対処せよ

Deal with a wise man with words, Deal with an angry person with peace

учирсан элэгний тогтуун нь сайн, ус түлээний ойр нь сайн

心を許せる身内は穏やかなのが良く、水や薪が近いのが良い

Kin you meet are best when steady, water and firewood are best when near

хаа, гуяндаа түшиг; хамар, амандаа түшиг

前足は後足を支え、鼻は口を支える

The front leg is supportive of the back leg, The nose is supportive the mouth

хаагуур явахыг газарч мэднэ, хаа хүрэхийг ноён мэднэ

どこを行くかは案内人が知り、どこに着くかは主人が知る

The guide knows which way to go, The master knows where the destination is

хаанаасаа нь дээдсээсээ дэргэдэх нь

主人より門番、上流より隣人の方がよい

To be a doorkeeper than a master, To be a neighbor than high class

хаанаасаа хаалгач нь, хатнаасаа аягач нь

門番は王より上、給仕は王妃より上

The doorman is more than the king, The cup bearer is more than the queen