банжиг
日本語
バンジグ ♦ モンゴルの伝統ゲームの一種
英語
Banjig; traditional Mongolian board game
解説
モンゴルの伝統的な盤上遊戯の一つで、特にホブド県チャンドマン郡で広く受け継がれてきた。遊戯は盤面、нүүдэл буюу хөлөг、6個の явуу、8個の зүү から構成される。Явуу には黒白の二面があり、くぼんだ側を黒、反対側を白とする。6個の явуу を投げ、その表裏の組合せによって進む数と呼び名が決まる。たとえば、白5・黒1では шан を含め26進み、これを Банжиг と呼ぶ。黒5・白1では11進み Хар арав、すべて白では12進み Баян цагаан、すべて黒では6進み Чуу зургаа または чүг と呼ぶ。ほかにも Бүдүүн дөрөв、Харлаг гурав、Хорчиг хоёр などの出目がある。Явуу はモンゴル文化において清浄さや希少で大切なものの象徴とされ、幼児の衣服や玩具にお守りとして付ける習慣もある。
Тайлбар
Монголын уламжлалт хөлөгт тоглоомын нэг бөгөөд ялангуяа Ховд аймгийн Чандмань суманд өргөн дэлгэрч, үе уламжлагдан ирсэн. Тоглоом нь тоглох дэвжээ, нүүдэл буюу хөлөг, зургаан ширхэг явуу, найман ширхэг зүүнээс бүрдэнэ. Явуу нь хар, цагаан хоёр талтай бөгөөд хонхор талыг нь хар, эсрэг талыг нь цагаан гэж нэрлэнэ. Зургаан явууг орхиж, буултын хар цагааны хослолоор нүүдлийн тоо болон нэрийг тогтооно. Тухайлбал, 5 цагаан 1 хар буувал нэг шангийн хамтаар 26 нүүх бөгөөд үүнийг Банжиг гэнэ. 5 хар 1 цагаан буувал 11 нүүж Хар арав, 6 цагаан буувал 12 нүүж Баян цагаан, 6 хар буувал 6 нүүж Чуу зургаа буюу чүг гэж нэрлэнэ. Мөн Бүдүүн дөрөв, Харлаг гурав, Хорчиг хоёр зэрэг буулт бий. Явууг монголчууд цэвэр ариун, ховор энхрийн бэлгэдэл хэмээн үзэж, нялхсын хувцас, наадгайд дом болгон зүүдэг уламжлалтай.
Explanation
A traditional Mongolian board game, especially associated with Chandmani sum in Khovd Province, where it has been passed down locally. The game consists of a playing board, movement pieces or a board component referred to as нүүдэл буюу хөлөг, six явуу pieces, and eight зүү. Each явуу has a black and a white side; the concave side is treated as black and the opposite side as white. The six явуу are thrown, and the resulting black-white combination determines both the number of moves and the name of the throw. For example, five white and one black gives 26 moves including one шан and is called Банжиг; five black and one white gives 11 moves and is called Хар арав; six white gives 12 moves and is called Баян цагаан; six black gives six moves and is called Чуу зургаа or чүг. Other named throws include Бүдүүн дөрөв, Харлаг гурав, and Хорчиг хоёр. Явуу also has symbolic value in Mongolian culture as a sign of purity and preciousness and has traditionally been attached to infants’ clothing and toys as a protective charm.