үйчүүр
日本語
ウイチュール ♦ モンゴルの伝統ゲームの一種
英語
Uichuur; traditional Mongolian dice game
解説
モンゴルの伝統的なサイコロ遊戯。通常は二組に分かれ、6個のサイコロを器に振って、出目に応じて動物の札を獲得し、その価値を лан で計算して勝敗を決める。札には鳥、兎、ジャコウジカ、鹿、ハヤブサ、犬、ユキヒョウ、虎、獅子などがあり、全部で134枚からなる。獅子は64 лан、虎は32 лан、ユキヒョウは16 ланなど、それぞれ異なる価値をもつ。ゲーム終了時に最も多くの лан を集めた側が勝つ。 サイコロの目には独自の名称と意味があり、特定の組合せによって獲得できる動物が決まる。また「шоо нүд」のように吉兆とされる特別な出目や、何も獲得できない「унтах」と呼ばれる出目もある。 ツァガーン・サルの元日に遊ぶと、その年の засал になるとも考えられており、遊戯の最中には吉祥の言葉、祝詞、冗談などを交わす習慣がある。
Тайлбар
Монголын уламжлалт шоон наадгайн нэг. Тоглогчид ихэвчлэн хоёр тал болон хуваагдаж, 6 шоо царанд орхин, шооны буултад тохирсон ан амьтны дүрсийг авч тоглоно. Үйчүүрт шувуу, туулай, хүдэр, буга, харцага, нохой, ирвэс, бар, арслан зэрэг дүрс орох бөгөөд нийт 134 модтой. Дүрс бүрийг лангаар үнэлэх ба арслан 64 лан, бар 32 лан, ирвэс 16 лан зэрэг өөр өөр ханштай. Тоглоомын төгсгөлд хамгийн олон лан цуглуулсан тал хожно. Шооны нүд тус бүр тусгай нэртэй бөгөөд тодорхой буултад аль амьтныг авахыг дүрмээр тогтооно. Мөн “шоо нүд” зэрэг аз хийморийн бэлгэдэлтэй буулт, юу ч авч чадахгүй “унтах” зэрэг тусгай нөхцөл бий. Цагаан сарын шинийн нэгэнд үйчүүр тоглохыг тухайн жилийн засал болно гэж үзэх нь бий. Тоглоомын явцад бэлгэ дэмбэрлийн үг, ерөөл, наргиа хэлэлцэх нь наадмын чухал хэсэг болдог.
Explanation
A traditional Mongolian dice game usually played by two opposing sides. Six dice are thrown in a tray, and players collect animal pieces according to the resulting combinations. The set contains 134 pieces representing birds, rabbits, musk deer, deer, falcons, dogs, snow leopards, tigers, and a lion, each assigned a value in лан; the lion is worth 64 лан, the tiger 32, and the snow leopard 16. The side that accumulates the greatest total value wins. Individual dice faces have special names, and particular combinations determine which animal pieces may be taken. Some throws, such as шоо нүд, are regarded as especially auspicious, while certain other throws result in унтах, meaning that nothing is gained. Playing үйчүүр on the first day of Tsagaan Sar is also regarded in some traditions as a form of ritual remedy or auspicious observance for the coming year, and the game is accompanied by blessings, auspicious sayings, and humorous remarks.