Цагийн хүрдний зурхай
日本語
英語
Kalachakra astrology
解説
時輪占星術（Цагийн хүрдний зурхай）は、『時輪』（カーラチャクラ）の体系に基づく仏教の天文学・暦算・占星術の伝統。太陽・月や五惑星（火星・水星・木星・金星・土星）の運行、日食・月食、季節の推移、暦日の算定などを扱う。チベットおよびモンゴルの伝統では、この体系に基づく多くの天文・暦学書が著され、元代にもその研究が発展した。また、五惑星の運行計算では、時輪系の計算法とホータン・アラブ系の天文学・占星術の計算法を組み合わせた伝統も形成された。時輪系の計算法はモンゴル語で Дүвзи ёс、また Бүтээлийн зурхай と呼ばれる。
Тайлбар
Цагийн хүрдний зурхай нь Цагийн хүрд буюу Калачакрын ёсонд тулгуурласан Буддын шашны одон орон, цаг тоолол, зурхайн уламжлал юм. Нар, сар болон Ангараг, Буд, Бархасбадь, Сугар, Санчир зэрэг таван гарагийн хөдөлгөөн, нар сарны хиртэлт, дөрвөн улирлын ээлж, цаг хугацаа ба хуанлийн тооцоог авч үздэг. Төвөд, Монголын уламжлалд энэ ёсонд тулгуурласан олон зурхай, одон орны бүтээл туурвигдаж, Юань улсын үед ч хөгжиж байжээ. Таван гарагийн хөдөлгөөнийг тооцоход Цагийн хүрдний ёсыг Хотон, Арабын зурхайн тооцоотой хослуулан хэрэглэсэн уламжлал мөн бий болсон. Цагийн хүрдний энэхүү тооцооллын ёсыг Дүвзи ёс буюу Бүтээлийн зурхай хэмээн нэрлэдэг.
Explanation
Kālacakra astrology (Цагийн хүрдний зурхай) is a Buddhist tradition of astronomy, calendrical calculation, and astrology based on the Kālacakra system. It deals with the motions of the Sun, Moon, and the five visible planets—Mars, Mercury, Jupiter, Venus, and Saturn—as well as solar and lunar eclipses, seasonal cycles, and calendrical computation. A substantial tradition of astronomical and astrological works based on this system developed in Tibet and Mongolia and was also cultivated during the Yuan period. Some methods of planetary calculation combined Kālacakra calculations with Khotanese or Arabic astronomical and astrological methods. The Kālacakra-based system of calculation is known in Mongolian as Дүвзи ёс or Бүтээлийн зурхай.